به حکم دعوی زیج و گواهی تقویم
شب چهارم ذی حجهٔ سنهٔ ثامیم
شبی که بود شب هفدهم ز ماه ایار
شبی که بود نهم شب ز تیر ماه قدیم
نماز دیگر یکشنبه بود از بهمن
که بی و دال سفندارمذ بد از تقویم
چو درگذشت ز شب هشت ساعت رصدی
بر آن قیاس که رای منجمست و حکیم
بجزو اصل رسید آفتاب نه گردون
بخیر در نهم آفتاب هفت اقلیم
خدایگان وزیران که جز کمال خدای
نیافت هیچ صفت بر کمال او تقدیم
سپهر فتح ابوالفتح طاهر آنکه سپهر
ابد ز زادن امثال او شدست عقیم
نه صاحبی ملکی کز ممالک شرفش
کمینه گلشن و گلخن چو جنتست و جحیم
برد ز دردی لطفش حسد شراب طهور
کند ز شدت قهرش حذر عذاب الیم
ز مرتبت فلک جاه او چنان عالی
که غصهها خورد از کبریاش عرش عظیم
به خاصیت حرم عدل او چنان ایمن
که طعنها کشد از رکنهاش رکن حطیم
به بندگیش رضا داده کائنا من کان
به طوع و رغبت و حسن تمام و قلب سلیم
زهی ز روی بقا در بدایت دولت
زهی ز وجه شرف در نهایت تعظیم
اگر خیال تو در خواب دیده مینشدی
شبیه تو چو شریک خدای بود عدیم
تویی که خشم تو بر جرم قاهریست مصیب
تویی که عفو بر خشم قادریست رحیم
کریم ذات تو در طی صورت بشری
تبارکالله گویی که رحمتیست جسیم
تو منتقم نهای از چه از آنکه در همه عمر
خلاف تو نه مخالف قضا نکرد از بیم
نه یک سؤال تو آید در انتقام درست
نه یک جواب تو آید در احتشام سقیم
نسیم لطف تو با خاک اگر سخن گوید
حیات و نطق پذیرد ازو عظام رمیم
سموم قهر تو با آب اگر عتاب کند
پشیزه داغ شود بر مسام ماهی شیم
به تیغ کره تو بازوی روزگار به حکم
نعوذ بالله جان را زند میان به دو نیم
ز استقامت رای تو گر قضا کندی
دقیقهای فلک المستقیم را تفهیم
بماندی الف استواش تا به ابد
ز شرم رای تو سر پیش درفکنده چو جیم
گل قضا و قدر نادریده غنچه هنوز
تبسمت ز نهانش خبر دهد ز نسیم
به عهد نطق تو نز خاصیت دهان صدف
نفس همی نزند بل ز ننگ در یتیم
ملامت نفست میبرد دعای مسیح
غرامت قلمت میکشد عصای کلیم
مسیر کلک تو در معرض تعرض خصم
مثال جرم شهابست و رجم دیو رجیم
چه قایلست صریرش که از فصاحت او
سخن پذیرد جذر اصم به گوش صمیم
بشست خلقت آتش به آب خلق تو روی
که در اضافهٔ طبع نعامه گشت نعیم
ببست باد خزان بادم حسود تو عهد
که در برابر ابر بهار گشت لئیم
صبا نیابت دست تو گر به دست آرد
کنار حرص کند پر کف چنار ز سیم
بزرگوارا با آنکه آب گفتهٔ من
ز لطف میببرد آب کوثر و تسنیم
به خاکپای تو گر فکرتم به قوت علم
نطق زند مگرش جاه تو کند تعلیم
ثنای تو به تحیر فکنده وهم مرا
اگرچه نقطهٔ موهوم را کند تقسیم
ورای لطف خداوند چیست لفظ خدای
زبان در آن نکنم کان تجاوزیست ذمیم
لطیفهای بشنو در کمال خود که در آن
ملوک نه که ملک هم مرا کند تسلیم
وگر برسم خداوند گویمت مثلا
چنان بود که کسی گوید آفتاب کریم
مرا ادب نبود خاصه در مقام ثنا
حلیم گفتن کوه ارچه وصف اوست قدیم
که بر زبان صدا از طریق طیرهگری
مداهنت نکند باز گویدم که حلیم
خدای داند و کس چون خدای نیست که نیست
کسی به وصف تو عالم به جز خدای علیم
همیشه تا نکند گردش زمانه مقام
به کام خویش همی باش در زمانه مقیم
عریض عرصهٔ عز ترا سپهر نظیر
طویل مدت عمر ترا زمانه ندیم
بمان ز آتش غوغای حادثات مصون
چنان کز آتش نمرود بود ابراهیم
موافقان تو بر بام چرخ برده علم
مخالفان ترا طبل ماده زیر گلیم
مبارک آمد تحویل و انتهات چنان
که اقتدا و تولا کند بدو تقویم



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر در این قصیده به مدح ابوالفتح طاهربن مظفر، وزیر برجسته، میپردازد و او را فردی نیکو خصال و شایسته میداند. او از ویژگیهای فضیلت و کمال طاهربن مظفر سخن میگوید و او را همچون خورشیدی درخشان در دنیای سیاست و حکمرانی معرفی میکند. شاعر تأکید میکند که او در عفو و شکیبایی بینظیر است و برخوردش با مردم بر پایه عدالت و لطف است. همچنین، ابراز میکند که هیچ کس نمیتواند به او نزدیک شود و از او حسدی داشته باشد. شاعر در پایان دعا میکند تا عمر و مقام او همواره در امن و امان مانده و از آتش حوادث مصون باشد.
هوش مصنوعی: براساس محاسبات نجومی و تأیید تقویم، این شب، شب چهارم ماه ذیحجه در سال دوم هجری است.
هوش مصنوعی: شبی که شب هفدهم میِرای (ماه ایار) بود، شبی که نهمین شب از تیرماه قدیم به حساب میآید.
هوش مصنوعی: آن شب، یکشنبه بود و در تقویم بهمن، روز دیگر به نام "سفندارمذ" وجود داشت که به معنی روزی خوب و خوش است.
هوش مصنوعی: پس از گذشت هشت ساعت از شب، محاسبهای صورت میگیرد که بر اساس آن، نظر منجم و حکیم مشخص میشود.
هوش مصنوعی: آفتاب به اصل و مرکز خود رسید و دیگر به دور زمین (گردون) نمیچرخد، بلکه در نهمین آفتاب (دوره) از هفت اقلیم (سرزمینها) نیکی میتابد.
هوش مصنوعی: سخن از وزیران بزرگ است که هیچ کس جز خداوند به کمال و فضیلت او نرسیده و هیچ ویژگیای نمیتواند بر کمال او افزوده شود.
هوش مصنوعی: ابوالفتح طاهر، وزیر، کسی است که وجودش باعث شده سپهر ابد دیگر نتواند مانند او را به دنیا بیاورد و از این جهت عقیم و نازا شده است.
هوش مصنوعی: هیچ کسی وجود ندارد که از تمام سرزمینهای باارزش و بزرگ، منزلت و مقامش کم باشد، زیرا باغ و گلستانش به اندازهٔ بهشت و جهنم است.
هوش مصنوعی: لطف و مهربانی او دردها را از بین میبرد و به گونهای دلپذیر میکند که حسد را هم فراموش میکنیم، اما از خشم و قهر او باید دوری کنیم که عذابش بسیار سخت و دردناک است.
هوش مصنوعی: شأن و مقام ابوالفتح طاهربن مظفر آنقدر بلند است که حتی غصهها و مشکلات به خاطر عظمت و کبریای او احساس حقارت میکنند. به عبارت دیگر، او به قدری بزرگ و باارزش است که مسائل و غصهها در برابرش کوچک به نظر میآید.
هوش مصنوعی: حرم عدل او به قدری امن و مطمئن است که حتی اتهامات و انتقادات نیز نمیتوانند از پایههای آن خدشهدار شوند. در واقع، وجود او و عدالتش به نوعی پناهگاهی است که تحت حفاظت و حمایت قرار دارد.
هوش مصنوعی: کائنات (آفریدهها) در بندگی او (ابوالفتح طاهربن مظفر) با اراده و اختیار، خوشحال و راضی هستند و به خاطر رفتار نیکو و کامل او، دلهایشان آرام و سلیم است.
هوش مصنوعی: چقدر خوشا به حالت که در آغاز حکومت، با روی زیبای خود بقا و دوام آن را میافزایی، و چقدر شایستهای که با چهرهی نیکوی خود، در اوج احترام و بزرگداشت قرار داری.
هوش مصنوعی: اگر کسی خواب تو را میدید، همانند تو در زیبایی و کمال، شریک خداوند میبود و هیچ کس به اندازه تو بینظیر نبود.
هوش مصنوعی: تو کسی هستی که خشم و تنبیهات بر هر خطایی غالب است، و در عین حال عفو و بخششت بر خشم نافذ تو چیره است؛ تو رحمتی هستی بزرگ و سخی.
هوش مصنوعی: خدای را سپاس میگوید که ذات تو، ای ابوالفتح طاهربن مظفر، با این ویژگیهای انسانی، نمایانگر رحمت بزرگ و عظیمی است.
هوش مصنوعی: تو انتقامجو نیستی، زیرا کسی که در تمام عمرش خلافی بر علیه تو نکرده است، از ترس قضا و سرنوشتش، همیشه با تو در صلح بوده است.
هوش مصنوعی: سؤالی که دربارهٔ انتقام مطرح میشود، بهطور درستی قابل جواب نیست و همچنین هیچ پاسخی در مورد اشرافیت و مقام بزرگ تو وجود ندارد، چرا که دولت تو در این زمینه هم دچار نقص است.
هوش مصنوعی: اگر نسیم لطف تو با خاک صحبت کند، آن خاک دوباره جان میگیرد و از آن جسمهای پوسیده هم میتواند سخن بگوید.
هوش مصنوعی: اگر نسیم محبت تو با خاک صحبت کند، سموم و طوفان قهر تو هم میتواند آب را به خشم بیاورد و باعث شود که عذاب و درد به ماهی که در آب است برسد.
هوش مصنوعی: تیغ تو به شدت بر زندگی انسان اثر میگذارد و مانند حکم جاذبهای که غیرقابل اجتناب است، میتواند جان را به دو قسمت تقسیم کند. در اینجا به قدرت و تأثیر معنوی ابوالفتح طاهربن مظفر وزیر اشاره شده است.
هوش مصنوعی: اگر اراده کنی که سرنوشت تغییر کند، دقت کن که باید به نیرو و ثبات نظر تو تأکید شود تا فلک راست را متوجه سازد.
هوش مصنوعی: تا ابد به خاطر عظمت و شکوه تو، همچنان قائم و راست خواهد ماند و از شرم رای و فکر تو، سرش مانند حرف جیم پایین است.
هوش مصنوعی: سرنوشت و قضا و قدر همچنان برای ما غنچهای مانند گل است که شکوفا نشده، اما لبخند تو بهگونهای است که از درون آن غنچه خبر میدهد، گویی نسیم به ما این خبر را میرساند.
هوش مصنوعی: در زمان سخنگفتن تو، صفت دهان مانند صدف نیست که به خوبی خود را نشان دهد، بلکه به خاطر ننگی که بر یتیمان مینشیند، به نفس و سخن تو نیازی ندارد.
هوش مصنوعی: نفس تو، که عامل ملامت است، باعث میشود دعای مسیحی که برای شفا و نجات آمده، اثر نگذارد و غرامت و بازخواست قلم تو، انسان را از عذابی میرهاند که مانند عصای حضرت کلیم (موسی) است.
هوش مصنوعی: نوشتن تو در معرض حملهٔ دشمنان قرار دارد، مانند سنگی است که در آسمان از شهابها برمیخیزد و دیوانههای پرخشم (دیوهای بد) را مینوازد.
هوش مصنوعی: صریح بودن و بلاغت سخن ابوالفتح طاهربن مظفر به حدی است که حتی سنگی خاموش نیز به کلام او گوش میدهد و تحت تأثیر قرار میگیرد.
هوش مصنوعی: آفرینش آتش با آب وجود تو شسته شد، زیرا در ترکیب ویژگیهای طبیعی تو، خوشی و نعمت به وجود آمد.
هوش مصنوعی: باد خزان، به خاطر حسادتش نسبت به تو، عهدی را بست که در مقابل ابرهای بهاری، به سنگدلی و لئیم (زشت) مبدل شد.
هوش مصنوعی: اگر نسیم (صبا) به قرض دست تو را بگیرد و به دست آورد، در کنار حرص و طمع، به اندازهٔ پر (برگ) درخت چنار، از سیم (نقره) خواهد کرد.
هوش مصنوعی: ای بزرگوار، با وجود اینکه سخنان من از لطف و زیبایی بسیاری برخوردارند، از نظر ارزش و صفا، آب کوثر (آب بهشتی) و تسنیم (آب معطر بهشتی) را تحت تأثیر خود قرار میدهد.
هوش مصنوعی: اگر به پای تو فکر کنم، با وجود علم و دانش، گویش و سخن من بهخودیخود بهراحتی جاری نمیشود مگر اینکه مقام و بلندمرتبهگی تو به من آموزش دهد و قدرت بخشد.
هوش مصنوعی: ستایش تو باعث حیرت و شگفتی افکار من شده است، هرچند که اگر به خوبی در آن تأمل کنم، میتواند چیزهای نامعلوم را روشن کند.
هوش مصنوعی: بیش از لطف و رحمت خداوند، هیچ واژهای برای توصیف وجود ندارد، زیرا زبان من در این مورد نخواهد توانست حرفی بزند، چرا که این بیادبی است.
هوش مصنوعی: بشنو لطیفهای دربارهٔ کمال و ویژگیهای خود؛ طوری که نه تنها پادشاهان، بلکه حتی خود پادشاهان هم در برابر آن تسلیم میشوند.
هوش مصنوعی: اگر با رأی و اراده خداوند بخواهم تو را توصیف کنم، مثل این است که کسی بگوید خورشید بخشنده (کریم) است.
هوش مصنوعی: من نتوانم در مقام ستایش، به خوبی ادب را رعایت کنم. حلیم (شخصی با خویشتنداری) را فقط به خاطر اینکه وصفش مانند کوهی است که همیشه پا برجا و قدیمی است، میسازم.
هوش مصنوعی: اگر به زبان من صدایی از طیرهگری (از نوعی تملق و چاپلوسی) بروز نکند، باز هم به حلیم (مردی نیکوکار و بااخلاق) اشاره میکنم.
هوش مصنوعی: فقط خداوند میداند و هیچکس جز او از تو آگاه نیست؛ زیرا هیچکس نمیتواند تو را به خوبی وصف کند، مگر خداوند دانای مطلق.
هوش مصنوعی: همیشه تا زمانی که گردش زمان موجب تغییر مقام تو نشود، در این دنیا با دلخواه خودت زندگی کن و بمان.
هوش مصنوعی: فضای افتخار تو وسیع و پهناور است، مانند آسمان، و زمانه همچون دوستی است که عمر طولانی تو را در کنار میگذرانند.
هوش مصنوعی: تو باید از مشکلات و آشوبهای زندگی در امان باشی، مانند ابراهیم خلیل که در آتش نمرود محافظت شد و صدمهای به او نرسید.
هوش مصنوعی: حامیان تو پرچم را به بالای آسمان بردهاند و مخالفانت به گونهای در تلاشند که صدای طبل را زیر فرش تو پوشانده و پنهان کنند.
هوش مصنوعی: سال جدید آغاز شد و به پایان رسید، چنان که باید اثر این زمان را در تقویم ثبت کرد و نسبت به آن پیروی و ارادت نشان داد.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
کسی که او کند از کان که به میتین سیم
مکن بر او بر بخشایش و مباش رحیم
بر آن صحیفة سیمین مسای مشک مقیم
که رنگ مشک نماید بر آن صحیفة سیم
مکن ستیزه اگر چند خوبرویان را
ستیزه کردن بیهوده عادتیست قدیم
غرض ز مشک نسیمست ، رنگ نیست غرض
[...]
چو روی چرخ شد از صبح چون صحیفه سیم
ز قصر شاه مرا مژده داد باد نسیم
که عز ملت محمود سیف دولت را
ابوالمظفر سلطان عادل ابراهیم
فزود حشمت و رتبت به دولت عالی
[...]
سپهر دولت و دین آفتاب هفت اقلیم
ابوالمظفر شاه مظفر ابراهیم
کشید رایت منصور سوی لوهاور
به طالعی که تولا کند به دو تقدیم
قضا ز هیبت او دیده حال شرع قوی
[...]
تویی که دل به تو کردند عاشقان تسلیم
سلیم باشد ، اگر جان بتو دهند ، سلیم
یکی منم، که اگر صد هزار جان بودم
به جان تو که کنم جمله را به تو تسلیم
ز طلعت تو به خورشید دادهاند فروغ
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.