سپهر رفعت و کوه وقار و بحر سخا
علاء دین که سپهریست از سنا و علا
خلاصهٔ همه اولاد خاندان نظام
خلاصهٔ به حقیقت خلاصهٔ به سزا
نظام داد مقامات ملک را به سخن
چنانکه کار مقیمان خاک را به سخا
خدایگان وزیران که در مراتب قدر
برش سپهر بود چون بر سپهر سها
شکسته طاعت او قامت صبی و مسن
ببسته قدرت او گردن صباح و مسا
سخن ز سر قدر برکشد به جذب ضمیر
درو نه رنگ صواب آمده نه بوی خطا
ز باد صولت او خاک خواهد استعفا
ز تف هیبت او آب گیرد استسقا
نهد رضا و خلافش اساس کون و فساد
دهد عتاب و نوازش نشان خوف و رجا
اگر نه واسطهٔ عقد عالم او بودی
چه بود فایده در عقد آدم و حوا
زه ای رکاب ثبات ترا درنگ زمین
زه ای عنان سخای ترا شتاب صبا
به درگه تو فلک را گذر به پای ادب
به جانب تو قضا را نظر به عین رضا
به زیر سایهٔ عدل تو فتنها پنهان
به پیش دیدهٔ وهم تو رازها پیدا
نواهی تو ببندد همی گذار قدر
اوامر تو بتابد همی عنان قضا
تو اصل دادن و دادی چو حرف اصل کلام
تو اصل دانش و دینی چو صوت اصل صدا
ز رشک طبع تو دارد مزاج دریا تب
گمان مبر که ز موج است لرزه بر دریا
صدف که دم نزند دانی از چه خاصیت است
ز شرم نطق تو وز رشک لؤلؤی لالا
ز نور رای تو روشن شده است رای سپهر
وگرنه کی رودی آفتاب جز به عصا
تو آن کسی که ز باران فتح باب کفت
مزاج سنگ شود مستعد نشو و نما
تویی که گر سخطت ابر ژاله بار شود
اجل برون نتواند شدن ز موج فنا
به صد قران بنزاید یکی نتیجه چو تو
ز امتزاج چهار امهات و هفت آبا
به سعد و نحس فلک زان رضا دهند که او
به خدمت تو کمر بسته دارد از جوزا
تبارکالله از آن آبسیر آتشفعل
که با رکاب تو خاکست و با عنانت هوا
به شکل آب رود چون فرو شود به نشیب
به سیر باد رود چون برآید از بالا
زمردین سمش اندر وغا به قوت جذب
ز دیده مهرهٔ افعی برون کشد ز قفا
مگر به سایهٔ او برنشاندش تقدیر
وگرنه کی به غبارش رسد سوار ذکا
به دخل و خرج عیاری که نعلش انگیزد
کند ز صحرا کوه و کند ز که صحرا
زمانه سیری کامروزش ار برانگیزی
به عالمی بردت کاندرو بود فردا
بزرگوارا من بنده گرچه مدتهاست
که بازماندم از اقبال خدمت تو جدا
جدا نبود زمانی زبان من ز ثنات
چه باخواص و عوام و چه در خلا و ملا
به نعت هرکه سخن راندهام فزون آمد
همم مدیح ز اندازه هم طمع ز عطا
مگر به مدح تو کز غایت کمال و بهات
چنانک خواست دلم خاطرم نکرد وفا
سخن ببست مرا اندرین قصیده ز عجز
همی چه گویم بس نیست این قصیده گوا
اگر به مدح و ثنا هرکسی ستوده شود
تو آن کسی که ستوده به تست مدح و ثنا
به ناسزا چه برم بیش ازین مدایح خویش
سزای مدح تویی وتراست مدح سزا
به شبه و شکل تو گر دیگران برون آیند
زمانه نیک شناسد زمرد از مینا
خدای داند کز خجلت تو با دل ریش
که تا به مقطع شعر آمدستم از مبدا
همی چه گفتم گفتم که زیره و کرمان
همی چه گفتم گفتم که بصره و خرما
همیشه تا که بود در بقای عالم کون
امید عاقبت اندر حساب بیم و بلا
حساب عمر تو در عافیت چنان بادا
که چون ابد ز کمیت برون شود احصا
به هرچه گویی قول تو بر زمانه روان
به هرچه خواهی حکم تو بر ستاره روا
بر استقامت حال تو بر بسیط زمین
بر آسمان کف کف الخضیب کرده دعا



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: این قصیده در مدح علاءالدین ابوعلی الحسن الشریف نوشته شده و ویژگیهای برجسته او را توصیف میکند. شاعر او را به عنوان نماد علم و فضل معرفی میکند که در میان مقامهای بلندپایه کرامت و سخاوت دارد. او برتر از دیگران است و حتی طبیعت و زمانه نیز در خدمت او قرار دارند. شاعر اعتراف میکند که هرچند از اقبال خدمت او دور مانده، اما همواره زبانش به ستایش او جاری بوده است. در نهایت، شاعر از محدودیتهای خود در بیان ماهیت و عظمت شخصیت او سخن میگوید و تأکید میکند که مدح علاءالدین از سایر مدایح برتر است و او شایستهترین شخص برای تمجید و ستایش است.
هوش مصنوعی: علاءالدین، همچون آسمانی با بلندیهای عظیم، کوهی با وقار و دریایی از بخشش و generosity است، که نور و بزرگی او درخشان و نمایان است.
هوش مصنوعی: این بیت اشاره به این دارد که علاء الدین، خلاصه و نمایندهٔ برجستهٔ تمامی افراد خانوادهٔ نظام است و به واقعیت بخشیدن به ویژگیهای برجستهٔ آنها (مانند شایستگی و ارزش) پرداخته است.
هوش مصنوعی: نظامالملک با زبان و گفتار خود، مقام و منزلتهای پادشاهی را ساماندهی کرد، مانند اینکه او با generosity (سخاوت) خود، کارهای ساکنان زمین را ترتیب میدهد.
هوش مصنوعی: وزیران و بزرگان که در درجات مقام و ارزش برابر با آسمان (سپهر) هستند، مانند ستارهای در آسمان پرنور و تابناکند.
هوش مصنوعی: طاعت او، (علاء الدین ابوعلی الحسن الشریف) همچون یک کودک ضعیف است که خسته و ناتوان شده و قدرت او، مانند سحر صبح و شب عید، بر قامت تمام موجودات سایه انداخته است.
هوش مصنوعی: سخن از منزلت و مقام اهمیت بالایی دارد و بهراحتی میتواند دل را جذب کند، اما در این سخن نه نشانهای از راستگویی دیده میشود و نه عطر خطا.
هوش مصنوعی: از شدت قدرت و عظمت او، خاک به راحتی از قدرتش خارج میشود و با توجه به هیبت او، آب نیز برای رفع تشنگی تحت تأثیر قرار میگیرد.
هوش مصنوعی: خداوند با ارادهٔ خود، دو حالت رضایت و نارضایتی را در نظام هستی بنیاد گذاشته است، که با این حال، احوال انسانها متناسب با این دو حالت، جبری و اختیاری هستند و در نتیجه خوف و امید را در دلها ایجاد میکند.
هوش مصنوعی: اگر واسطهای که باعث پیوند عالم و انسانها میشود، یعنی علم و دانش او، وجود نداشت، چه فایدهای در ازدواج آدم و حوا و به وجود آمدن آنها بود؟
هوش مصنوعی: ای رکاب ثبات تو، زمین درنگ میکند و ای عنان سخای تو، باد صبا سرعت میگیرد.
هوش مصنوعی: درگاه تو باعث شده که آسمان با احترام به سوی تو بیاید و سرنوشت نیز با چشمی از رضا به تو نگاه کند.
هوش مصنوعی: در سایهٔ عدل تو، فتنهها پنهان و سر به راه هستند و رازها در برابر قدرت خیال تو روشن و آشکار میشوند.
هوش مصنوعی: فرمانهای تو باعث میشود که تقدیرها محدود شوند و تحت کنترل تو قرار بگیرند، به طوری که قدرت قضا هم به خواست تو تسلیم میشود.
هوش مصنوعی: تو خود اصل بخشش هستی و همچون اصل کلام، همواره در اعتدال و حکمت عمل میکنی. دانش و دین تو نیز مانند صدای اصلی که از حقیقت سرچشمه میگیرد، از خلوص و اصالت برخوردار است.
هوش مصنوعی: لرزشی که از دریا به خاطر طبع و ذوق تو به وجود آمده است، نشان از تلاطم موجها نیست، بلکه شگفتی و حسرت دریا به خاطر برتری و زیبایی توست.
هوش مصنوعی: صدف به خاطر شرم از صحبت تو و همچنین به خاطر زیبایی و ارزش لؤلؤی (مروارید) که در خود دارد، سکوت میکند و دم نمیزند.
هوش مصنوعی: رأی و فکر تو باعث روشنایی آسمان شده است وگرنه چه چیزی میتواند مانند عصای یک دست، خورشید را به حرکت درآورد؟
هوش مصنوعی: تو آن شخصی هستی که به برکت باران فتح، مزاج سنگ هم برای رشد و نمو آماده میشود.
هوش مصنوعی: تو کسی هستی که اگر خشمگین شوی، باران رحمت میبارد و مرگ نمیتواند از دست تو فرار کند و از تو دور شود.
هوش مصنوعی: به سختی میتوان مانند تو، که حاصل ترکیب چهار مادر و هفت جد هستی، کسی را پیدا کرد که به ارزش و قیمت تو برسد.
هوش مصنوعی: سرنوشت ستارگان (خوشی و ناخوشی) به خاطر رضایت او (علاء الدین ابوعلی) تغییر کرده، زیرا او برای خدمت به تو (دست در کار دارد و تلاش میکند) و این کار او به منزلهٔ استقامت و پایداری زادهٔ برج جوزا است.
هوش مصنوعی: خدا را شکر که آن آب خنک و پرحرارت، با یاری تو خاکستر شده و با توجه و هدایت تو به آسمان میرود.
هوش مصنوعی: این بیت بیان میکند که مانند آب که وقتی در درهها پایین میرود، به شکل آن در میآید، و همچنین مانند باد که وقتی از بالا به پایین میآید، به جریان خود ادامه میدهد. شاعر به قدرت انعطافپذیری و تطبیقپذیری اشاره میکند.
هوش مصنوعی: اسب او به رنگ زمردی در حال نبرد است و با شدت و قدرتی که دارد، مهرهٔ افعی را از پشتش خارج میکند.
هوش مصنوعی: اگر تقدیر این باشد که کسی زیر سایهٔ او (علاءالدین) قرار گیرد، در غیر این صورت هیچ سوار هوشمندی نمیتواند به غبار او نزدیک شود.
هوش مصنوعی: در مورد عیاری که به خاطر نعلش (پاشنهاش) به سمت کوه میرود، باید گفت که او میتواند از سفر به صحرا و دشواریهای آن به راحتی بگذرد و به مقصد برسد.
هوش مصنوعی: اگر روزگار را برانگیزی تا کامرانی را به تو بدهد، ممکن است تو را به جهانی ببرد که در آن فردا یا آیندهای متفاوت وجود دارد.
هوش مصنوعی: ای بزرگوار، من هرچند مدتهاست از سعادت و خوشبختی خدمت به تو بازماندهام، اما همچنان بنده و شاگرد تو هستم.
هوش مصنوعی: زبان من همیشه به مدح و ستایش تو مشغول بوده و این ستایشها نه تنها در جمع خواص (افراد ویژه) بلکه در میان عوام (عموم مردم) و چه در حال خلوت و چه در مکانهای عمومی بوده است.
هوش مصنوعی: در وصف هر کسی که سخن گفتهام، احساس میکنم که ستایش من از او بیش از اندازه بوده و درخواستم از نعمت و بخشش او نیز بیشتر از حد معمول بوده است.
هوش مصنوعی: جز به ستایش تو، که از نهایت کمال و خوبی برخورداری، دلم هیچ چیزی را نخواست که به آن وفا نکند.
هوش مصنوعی: این قصیده به قدری برای من سخت بود و احساس ناتوانی میکنم که نمیدانم چه بگویم؛ بنابراین این شعر به تنهایی میتواند دلیل بر عجز من باشد.
هوش مصنوعی: اگر کسی در مدح و ستایش دیگران بهکار رود، تو آن کسی هستی که همهٔ مدحها به تو تعلق دارد و سزاوارترین به ستایش هستی.
هوش مصنوعی: دیگر نمیتوانم به بدگویی از کسی بپردازم، چون مدح و ستایش تو برای من کافی است و سزاوار ستایش تو بیش از این نیست.
هوش مصنوعی: اگر دیگران هم در زیبایی و شکل تو ظاهر شوند، اما زمان، تو را خوب میشناسد و زمرد را از مینا (جنس ارزانتر) تفکیک میکند.
هوش مصنوعی: خدا میداند که به خاطر شرم و خجالت تو، من با دل شکستهام تا به اینجا و این مقطع شعر رسیدم.
هوش مصنوعی: هر آنچه دربارهٔ زیره و کرمان (دو منطقه معروف به خاطر زیره، ادویهای معطر) و بصره و خرما (بصره، شهری مشهور به خرما) گفتهام، دوباره تکرار میکنم.
هوش مصنوعی: همیشه که عالم هستی پابرجاست، باید انتظار داشته باشیم که در آخر کار، روز حسابرسی و برآورد اعمال و حوادث ناگوار فرا خواهد رسید.
هوش مصنوعی: عمر تو باید چنان در راحت و سلامتی بگذرد که اگر روزی بخواهند آن را بشمارند، مثل زمانی باشد که پایان زندگی نامحدود برآورده شود.
هوش مصنوعی: هرچه که بگویی، سخن تو در دنیا جاری است و هرچه که بخواهی، فرمان تو بر آسمان نیز معتبر خواهد بود.
هوش مصنوعی: حالت و سرنوشتی که بر زمین داری، مورد توجه آسمان قرار گرفته است و آسمان مثل این که دست دعا به سوی تو دراز کرده، بر تو نیکی میطلبد.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
به جمله خواهم یک ماهه بوسه از تو، بتا
به کیچ کیچ نخواهم که فام من توزی
دل مرا عجب آید همی ز کار هوا
که مشکبوی سلب شد ز مشکبوی صبا
ز رنگ و بوی همی دانم و ندانم از آنک
چنین هوا ز صبا گشت یا صبا ز هوا
درخت اگر عَلَم پرنیان گشاد رواست
[...]
بتی بروی چو لاله شکفته بر دیبا
تنم اسیر بلا کرد و دل اسیر هوا
دلم بصحبت او همچو پشت او شده راست
تنم ز فرقت او همچو زلف اوست دو تا
بدست دارد تیر و بغمزه دارد تیر
[...]
شب آمد و غم من گشت یک دو تا فردا
چگونه ده صد خواهد شد این عنا و بلا
چرا خورم غم فردا وزآن چه اندیشم
که نیست یک شب جان مرا امید بقا
چو شمع زارم و سوزان و هر شبی گویم
[...]
ایا ستارهٔ خوبان خَلُّخ و یغما
به دلبری دل ما را همی زنی یغما
چو تو نگار دل افروز نیست در خَلُّخ
چو تو سوار سرافراز نیست در یغما
غنوده همچو دل تنگ ماست دیدهٔ تو
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.