آنچه من بر چهره دارم یار دارد در میان
وآنچه من در دیده دارم دوست دارد در دهان
چهرهٔ من با میانش گشت پنداری قرین
دیدهٔ من با دهانش کرد پنداری قران
گر تو را باور نیاید کاو دهان دارد چنین
ور تورا صورت نبندد کاو میان بندد چنان
بنگر اینک تا ببینی در پاکش در دهن
بنگرآنک تا بیابی زر نابش در میان
بینی آن قد بلندش همچو تیر از راستی
وان دل بیمهرش از ناراستی همچون کمان
از دل من در قد او هست پنداری اثر
وز قد من در دل او هست پنداری نشان
هست هجر او بهوصل اندر چو بیم اندر امید
هست وصل او به هجر اندر چو سود اندر زیان
قصد او آن است کز من دل رباید بیگزاف
رای او آن است کز من جان ستاند رایگان
با چنو دلبر لئیمی کرد نتوانم بهدل
با چنو جانان بخیلی کرد نتوانم بهجان
درغم عشقش به زرین چهره و سیمین سرشک
بر امید سود یک چندی شدم بازارگان
سود کردم عشق لیکن با زیان گشتم زصبر
اوفتد بازارگان را گاه سود و گه زیان
شادمانی چون کنم کز صبر مفلس گشتهام
کی تواند بود هرگز مرد مفلس شادمان
گر ز صبرم مفلس از شادی کند قارون مرا
ناصح ملک و صفی حضرت شاه جهان
پشت دین بوطاهر اسماعیل کاو را آفرید
همچو اسماعیل طاهر کردگار غیب دان
در صفاهان چشمهٔ نعمت گشاد از دست این
گر به مکه چشمهٔ زمزم گشاد از پای آن
دید روز و شب زمان را سخره و منقاد خویش
داد در دستش زمام خویش پنداری زمان
زان سپس کاو در خرد کافی ترست از هر مکین
همت او در خرد عالیترست از هر مکان
هست آرام روان را مهر او گویی سبب
زانکه بیمهرش همی در تن نیارامد روان
زانکه بیند چشم و بستاید زبان او را همی
گاه جان بر جسم رشک آرد گهی دل بر زبان
جاه هر سرور گمان گشته است و جاه او یقین
جود هر مهتر خبر گشته است و جود او عیان
تا عیان باشد نباید دل نهادن بر خبر
تا یقین باشد نباید تکیهکردن برگمان
ای هنرمندی که پیش خاطرت هست آشکار
هرچه اندر پرده دارد گنبد گردون نهان
گرچه هست اندر سمر فرزانگان را سرگذشت
ورچه هست اندر کتب آزادگان را داستان
هیچ فرزانه نبودست از تو مه در روزگار
هیچ آزاده نبودست از تو به در باستان
هست بازار تو در پیش معزالدین روا
هست فرمان تو در پیش قوامالدین روان
از سر اعلام توگردد زبون خصم دلیر
وز سر اقلام تو گردد سبک شغل گران
در جلالت با اثیرت کرد پیوند آفتاب
در سعادت با ضمیرت خورد سوگند آسمان
در کف او آتش خنجر نشان بینم همی
باز بینم درکف تو خنجر آتش فشان
چون زهم بگشایی اوراق جراید روز عرض
وان همایون کلک گوهروار گیری در بنان
خاطر بیننده پندارد که بگذاری همی
جوشن سیمین بهنوک نیزهٔ مشکین سنان
کان یاقوت و زبرجد گرچه نشناسد کسی
هست یاقوت و زبرجد را سرکلک توکان
آن چراغ است آن که شد ملک از دخانش پرنگار
ور ببینی پیکرش را پرنگارست از دخان
در عرب مشتاق تصنیفات او خرد و بزرگ
در عجم محتاج توقیعات او پیر و جوان
دست او بحرست و او چون خیزران است و صدف
بیشک اندر بحر باشد هم صدف هم خیزران
ای به آیین مهتری کاندر کمال مهتری
از تو آموزد همی هر مهتری آیین و سان
گرچه من کهتر نبودم مدتی در مجلست
کهتری بودم به واجب شکرگوی و مدحخوان
از طراز شکر تو غایب نبودم یک نفس
وز نگار مدح تو فارغ نبودم یک زمان
بعد از این غایب نگردم تا نگردد طبع من
بستهٔ بند هوی و خستهٔ تیر هَوان
با تو باشم تا ز فر بخت تو گردد مرا
گنج حکمت زیر دست و اسب دولت زیر ران
تا که از باد بهاری تازه گردد لالهزار
تا که از باد خزانی تیره گردد گلستان
باد طبع مادحت چون لالهزار اندر بهار
باد روی حاسدت چون گلستان اندر خزان
بزم تو چون باغ و رامشگر در او چون عندلیب
ساقیان چون لاله و نسرین و می چون ارغوان
بر سپهر نیکبختی شمس عقلت بیزوال
بر زمین رادمردی بحر جودت بیکران



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر در این شعر به پیوند عمیق عشق و زیبایی اشاره میکند و از تناسب و هماهنگی میان محبوب و عاشق سخن میگوید. زیبایی چهره و دل محبوب را با عناصر طبیعت از جمله تیر و کمان مقایسه میکند و نشان میدهد که عشق او همواره با احساس هجر و وصل توأم است. در مواجهه با دشواریهای عشق، شاعر از تجارت زیانآور عشق سخن میگوید که در آن امید و ناامیدی در هم آمیختهاند. او همچنین به جلال و توانایی محبوب در اداره جهان اشاره میکند و برای خود در مدح او جایگاه همیشگی در نظر میگیرد. در پایان، شاعر از تأثیر بزم و شادی محبوب بر زندگی و دل خود گفته و به ارتباط میان طبیعت و احساسات اشاره میکند.
هوش مصنوعی: آنچه من بر چهره دارم، یعنی زردیِ زرگون، یار بر کمر دارد (کمربند زرین)، و آنچه من در چشم دارم، یعنی اشکِ مرواریدگون، دوست در دهان دارد (دندانِ مرواریدمانند).
هوش مصنوعی: گویی چهرهٔ زردِ من با کمرِ زرینِ او همراه و همانند شده و چشمِ اشکبارم با دهانِ مرواریدنشانش پیوند یافته است.
هوش مصنوعی: اگر باور نمیکنی که او چنین دهانی دارد، یا نمیتوانی تصور کنی که چنان کمری میبندد،
هوش مصنوعی: همین حالا نگاه کن تا مروارید پاکِ دندانش را در دهانش ببینی، و آنسو نگاه کن تا زر نابِ کمربندش را بر کمرش بیابی.
هوش مصنوعی: قامت بلندش را از راستی چون تیر میبینی و دل بیمحبتش را از کجی و ناراستی چون کمان.
هوش مصنوعی: گویی از دل راستِ من نشانی در قامت راستِ اوست، و از قامت خمیدهٔ من نشانی در دل کجِ او.
هوش مصنوعی: جداییاش در دلِ وصال پنهان است، چنانکه ترس در دلِ امید؛ و وصالش در دلِ جدایی است، چنانکه سود در دلِ زیان.
هوش مصنوعی: قصد او این است که دلم را بهراستی برباید و جانم را بیبها و رایگان از من بگیرد.
هوش مصنوعی: با چنین دلبر و محبوبی نمیتوانم در بخشیدن دل و جان خسیسی و دریغ کنم.
هوش مصنوعی: در غم عشق او، با چهرهٔ زرد چون زر و اشک سپید چون نقره، به امید سود چندی بازرگان شدم.
هوش مصنوعی: عشق را سود بردم ولی صبرم را از دست دادم؛ بازرگان گاهی سود میکند و گاهی زیان.
هوش مصنوعی: چگونه شاد باشم وقتی از صبر تهیدست شدهام؟ آدم تهیدست هرگز شادمان نمیشود.
هوش مصنوعی: هرچند از صبر تهیدستم، ممدوح مرا از شادی چون قارون توانگر میکند؛ او نیکخواه کشور و برگزیدهٔ درگاه شاه جهان است.
هوش مصنوعی: او پشتیبان دین، ابوطاهر اسماعیل است که خداوند دانای نهان او را همچون اسماعیل پیامبر پاک آفریده است.
هوش مصنوعی: اگر در مکه چشمهٔ زمزم از پای اسماعیل پیامبر جوشید، در اصفهان چشمهٔ نعمت و بخشش از دست این اسماعیل روان شد.
هوش مصنوعی: او زمانه را شب و روز رام و فرمانبردار خود دید؛ گویی زمانه افسار خود را به دست او سپرده است.
هوش مصنوعی: چون او در خرد از هر صاحبمقامی کارآمدتر است، همت او نیز از هر جایگاهی بالاتر است.
هوش مصنوعی: گویی محبت او مایهٔ آرامش جان است، زیرا بیمحبت او جان در تن آرام نمیگیرد.
هوش مصنوعی: چون چشم او را میبیند و زبان او را میستاید، گاه جان بر تن رشک میبرد و گاه دل بر زبان.
هوش مصنوعی: بزرگی هر سروری دیگر در حد گمان است و بزرگی او یقینی؛ بخشش هر بزرگ دیگر شنیدنی است و بخشش او دیدنی و آشکار.
هوش مصنوعی: تا وقتی چیزی آشکارا دیده میشود، نباید به شنیده دل بست، و تا یقین هست نباید به گمان تکیه کرد.
هوش مصنوعی: ای هنرمندی که هر رازی که آسمان گردان در پرده پنهان دارد، برای ذهن تو آشکار است.
هوش مصنوعی: هرچند در افسانهها سرگذشت خردمندان آمده و در کتابها داستان آزادمردان نوشته شده است،
هوش مصنوعی: در هیچ روزگاری خردمندی بزرگتر از تو نبوده و در گذشته هیچ آزادهای بهتر از تو وجود نداشته است.
هوش مصنوعی: نزد معزالدین (پادشاه) کار و اعتبار تو رواج دارد و نزد قوامالدین فرمان تو اجرا میشود.
هوش مصنوعی: از دیدن سر پرچمهای تو دشمنِ دلیر خوار و ناتوان میشود و با نوک قلمهای تو کارهای سنگین آسان میگردد.
هوش مصنوعی: خورشید در شکوه با جوهر بلند تو پیوند بسته و آسمان در نیکبختی به ضمیر و اندیشهٔ تو سوگند خورده است.
هوش مصنوعی: در دست او (پادشاه) خنجری آتشیننشان میبینم و در دست تو نیز خنجری آتشفشان میبینم؛ یعنی قلم تو همچون خنجر اوست.
هوش مصنوعی: هنگامی که در روز سان و بازدید سپاه، برگههای دفترها را میگشایی و آن قلم فرخندهٔ گوهرمانند را در انگشتان میگیری،
هوش مصنوعی: بیننده گمان میکند که با نوک نیزهای با سرنیزهٔ مشکین، زرهی سیمین را میشکافی؛ یعنی قلم سیاهمرکب بر کاغذ سپید همچون نیزه بر زره است.
هوش مصنوعی: هرچند کسی معدن یاقوت و زبرجد را نمیشناسد، اما سر قلم تو معدن یاقوت و زبرجد است؛ یعنی از قلم تو سخنان گرانبها بیرون میآید.
هوش مصنوعی: قلم تو چراغی است که از دودش (مرکبش) کشور پر از نقش و آراستگی شده است و اگر پیکرش را ببینی از همان دود نقشدار است.
هوش مصنوعی: در سرزمین عرب کوچک و بزرگ مشتاق نوشتههای این قلماند و در سرزمین عجم پیر و جوان نیازمند فرمانها و توقیعهای آناند.
هوش مصنوعی: دست ممدوح دریاست و قلم در آن مانند نی خیزران و صدف است؛ و بیگمان در دریا هم صدف هست و هم خیزران.
هوش مصنوعی: ای که آیین بزرگی را داری، در کمال سروری هر بزرگی شیوه و روش بزرگی را از تو میآموزد.
هوش مصنوعی: هرچند مدتی در مجلس تو حاضر و خدمتگزار نبودم، اما چنانکه شایسته بود بندهای سپاسگزار و ستایشگر تو بودم.
هوش مصنوعی: یک لحظه از آراستن سخن به سپاس تو دور نبودم و یک زمان از نقشزدن ستایش تو آسوده ننشستم.
هوش مصنوعی: از این پس دیگر از درگاهت دور نمیشوم تا طبع من گرفتار بند هوس و زخمی تیر خواری و ذلت نشود.
هوش مصنوعی: در کنار تو میمانم تا به برکت بخت تو گنج دانش در دسترس من باشد و اسب اقبال زیر ران من.
هوش مصنوعی: تا زمانی که باد بهاری لالهزار را تازه میکند و باد پاییزی گلستان را تیره و پژمرده میسازد،
هوش مصنوعی: طبع ستایشگر تو مانند لالهزار در بهار شاداب باشد و چهرهٔ حسود تو مانند گلستان در پاییز پژمرده.
هوش مصنوعی: مجلس بزم تو مانند باغ باشد، نوازنده در آن چون بلبل، ساقیان چون لاله و نسرین و شراب به رنگ ارغوان.
هوش مصنوعی: خورشید خرد تو در آسمان نیکبختی بیزوال و دریای بخشش تو بر زمین جوانمردی بیپایان باد.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
خواسته تاراج گشته، سر نهاده بر زیان
لشکرت همواره یافه، چون رمهٔ رفته شبان
چیست آن آبی چو آتش و آهنی چون پرنیان
بیروان تن پیکری پاکیزه چون بیتنْ روان
گر بجنبانیش آب است، ار بلرزانی درخش
ور بیندازیش تیر است، ار بدو یازی کمان
از خرد آگاه نه در مغز باشد چون خرد
[...]
بس که جستم تا بیابم من از آن دلبر نشان
تا گمان اندر یقین گم شد یقین اندر گمان
تا که میجستم ندیدم تا بدیدم گم شدم
گم شده گم کرده را هرگز کجا یابد نشان
در خیال من نیامد در یقینم هم نبود
[...]
سرو دیدستم که باشد رسته اندر بوستان
بوستان هرگز ندیدیم رسته بر سرو روان
بوستانی ساختی تو برسر سرو سهی
پر گل و پر لاله و پر نرگس و پر ارغوان
ای بهار خوبرویان چند حیلت کرده ای
[...]
خسروا جائی بهمت ساختی، جائی بلند
پر ز خوان خواهی کنونش کرد و خواهی پر سخوان
تیر تو مفتاح شد در کار فتح قلعه ها
تیر تو مومول شد در دیده های دیده بان
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.