بخش ۷۷ - خلق الجان من مارج من نار و قوله تعالی فی حق ابلیس انه کان من الجن ففسق
شعله می‌زد آتشِ جانِ سفیه
که آتشی بود الوَلَد سِّرُ أَبیه
نه غلط گفتم که بُد قهرِ خدا
علّتی را پیش آوردن چرا
کارِ بی‌علت مُبَرّا از علل
مُستَمِر و مُستَقِرّست از ازل
در کمالِ صُنعِ پاکِ مُستَحَث
علّتِ حادث چه گُنجد یا حَدَث
سِرِّ اَب چه بود اَبِ ما صُنعِ اوست
صُنع مغزست و اَبِ صورت چو پوست
عشق دان ای فُندُقِ تن دوستت
جانت جُویَد مغز و کوبد پوستت
دوزخی که پوست باشد دوستش
داد بَدَّلنا جُلُوداً پوستش
معنی و مغزت بر آتش حاکِمَست
لیک آتش را قُشورت هیزمست
کوزهٔ چوبین که در وی آبِ جُوست
قدرتِ آتش همه بر ظرفِ اوست
معنیِ انسان بر آتش مالِکست
مالکِ دوزخ دَرو کِی هالِکست
پس مَیَفزا تو بدن معنی فزا
تا چو مالک باشی آتش را کیا
پوست‌ها بر پوست می‌افزوده‌ای
لاجرم چون پوست اندر دوده‌ای
زانکه آتش را علف جز پوست نیست
قهرِ حقّ آن کِبر را پوستین‌کَنیست
این تکبّر از نتیجهٔ پوستَست
جاه و مال آن کِبر را زان دوستَست
این تکبّر چیست غفلت از لُباب
منجمد چون غفلتِ یخ ز آفتاب
چون خبر شد ز آفتابش یخ نماند
نرم گشت و گرم گشت و تیز راند
شد ز دیدِ لُبّ جملهٔ تن طَمَع
خوار و عاشق شد که ذَلَّ مَن طَمِع
چون نبیند مغز قانع شد به پوست
بندِ عَزَّ مَن قَنِع زندانِ اوست
عزّت اینجا گَبریَست و ذُلّ دین
سنگ تا فانی نشد کِی شد نگین
در مقامَ سنگی آنگاهی اَنا
وقتِ مِسکین گشتنِ تُست وفنا
کِبر زان جویَد همیشه جاه و مال
که ز سِرگینست گلخن را کمال
کین دو دایه پوست را افزون کنند
شَحم و لَحم و کِبر و نَخوَت آکَنند
دیده را بر لُبّ لُبّ نفراشتند
پوست را زان روی لُبّ پنداشتند
پیشوا ابلیس بود این راه را
کو شکار آمد شَبیکهٔ جاه را
مال چون مارست و آن جاه اژدها
سایهٔ مردان زمرّد این دو را
زان زمرّد مار را دیده جَهَد
کور گردد مار و ره‌رو وا رهد
چون بَرین رَه خار بنهاد آن رئیس
هر که خَست او گفته لعنت بر بلیس
یعنی این غم بر من از غَدرِ وِیَست
غَدر را آن مُقتدا سابق‌پِیَست
بَعد ازو خود قَرن بر قَرن آمدند
جملگان بر سنّتِ او پا زدند
هر که بنهد سنّتِ بَد ای فَتا
تا در افتد بعدِ او خلق از عَمی
جمع گردد بر وی آن جملهٔ بَزَه
کو سری بودَست و ایشان دُم‌غَزَه
لیک آدم چارق و آن پوستین
پیش می‌آورد که هستم ز طین
چون ایاز آن چارقش مورود بود
لاجرم او عاقبت محمود بود
هستِ مُطلق کارسازِ نیستیست
کارگاهِ هست‌کُن جز نیست چیست
بر نوشته هیچ بنویسد کسی
یا نهاله کارَد اندر مغرسی
کاغذی جویَد که آن بنوشته نیست
تخم کارَد موضعی که کِشته نیست
تو برادر موضعی ناکِشته باش
کاغذِ اسپیدِ نابنوشته باش
تا مشرّف گردی از نون وَالقَلَم
تا بکارَد در تو تخم آن ذوالکَرَم
خود ازین پالوده نالیسیده گیر
مَطبخی که دیده‌ای نادیده گیر
زانک ازین پالوده مستی‌ها بُوَد
پوستین و چارق از یادت رَوَد
چون در آید نَزع و مرگ آهی کنی
ذکرِ دلق و چارق آنگاهی کنی
تا نمانی غرقِ موجِ زشتیی
که نباشد از پناهی پُشتیی
یاد ناری از سفینهٔ راستین
ننگری در چارق و در پوستین
چونکه درمانی به غرقابِ فنا
پس ظَلَمنا وِرد سازی بر وِلا
دیو گوید بنگرید این خام را
سَر بُرید این مرغِ بی‌هنگام را
دور این خصلت ز فرهنگِ ایاز
که پدید آید نمازش بی‌نماز
او خروسِ آسمان بوده ز پیش
نعره‌های او همه در وقتِ خویش
با انتخاب متن و لمس متن انتخابی می‌توانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شعر دربارهٔ آتش و انسان و رابطهٔ آن‌هاست، به ویژه چگونگی تأثیر عشق و روح بر جسم. مولانا اشاره می‌کند که در آتش وجود انسان، مغز و معنی، حاکم بر پوست و جسم‌اند و زیبایی‌های ظاهری تنها پوست و ظاهر هستند. او بر این نکته تأکید دارد که تکبر و جاه‌طلبی انسان ناشی از غفلت از باطن و مغز وجود است و باید همواره به معنا و حقیقت درون توجه داشت. شخصیت ابلیس به عنوان نماد غفلت و کبر معرفی می‌شود و تأثیری که این خصلت‌ها بر سرنوشت انسان‌ها می‌گذارند، مورد بررسی قرار می‌گیرد. در نهایت، بر اهمیت شناخت و رشد درونی در برابر زرق و برق‌های دنیوی تأکید می‌شود.
هوش مصنوعی: آتش نفهم و سفیه، شعله‌ور بود و این آتش، ارتباطی با آتش پدرش دارد؛ یعنی این شخص، تحت تأثیر ویژگی‌ها و سرشت پدرش قرار گرفته است.
هوش مصنوعی: منظور این است که خداوند به خاطر گناهی که ابلیس انجام داد، او را از رحمتش دور کرد و این یک دلیل واقعی است و نمی‌توان آن را نادرست دانست.
هوش مصنوعی: کارهایی که هیچ علتی ندارند، از عوامل و شرایط همیشگی و پایدار، بی‌نیاز و جدا هستند و از آغاز جهان وجود داشته‌اند.
هوش مصنوعی: در کمال آفرینش پاک و بی‌نقص، چه دلیلی برای حادثه و وقوع چیزی وجود دارد؟
هوش مصنوعی: سرّ اب یعنی راز و حقیقت عمیق آب، که نشان‌دهندهٔ وجود ماست، در واقع نشانه‌ای از هنر و آفرینش خداوند است. این هنر همانند مغز درون چیزی است و همان‌طور که پوست، نمای خارجی و ظاهری را تشکیل می‌دهد، آب نیز نشان‌دهندهٔ حقیقت و جوهرهٔ وجود ماست.
هوش مصنوعی: عشق را بشناس، ای جایی که تن تو در آن قرار دارد؛ جان تو به دنبال مغز این تن است و پوست تو را می‌زند.
هوش مصنوعی: اگر کسی که فقط ظاهرش را دارد و روح واقعی‌اش را ندیده‌ایم و در نتیجه او را دوست داریم، در دوزخ باشد، ما پوست او را ترک می‌کنیم و به جای آن، روح و ذات او را دریافت می‌کنیم.
هوش مصنوعی: مفهوم و جوهر وجود تو تحت تسلط آتش است، اما آتش هم برای ادامهٔ حیات خود به چوب و هیزم نیاز دارد.
هوش مصنوعی: اگرچه کوزهٔ چوبی ظاهراً آب را در خود دارد، اما قدرت و تأثیر آتش به حدی است که می‌تواند کل محتویات آن را تحت تأثیر قرار دهد. در اینجا به تشبیه انسان به کوزهٔ چوبی اشاره شده که به رغم ظرفیت و خواص خود، در برابر قدرت آتش (نماد نفس یا آز) آسیب‌پذیر است.
هوش مصنوعی: انسان بر آتش مسلط است و مالک دوزخ می‌باشد؛ پس چه زمانی از بین خواهد رفت و نابود خواهد شد؟
هوش مصنوعی: پس نمی‌توانی بدن خود را فزونی بدهی، تا جایی که مانند مالک آتش شوی.
هوش مصنوعی: تو بر لایه‌های ظاهری و سطحی افزوده‌ای، از این رو مانند کسی هستی که در دوده جای دارد و به عمق آن نمی‌رسد.
هوش مصنوعی: آتش جز از مواد اولیه‌ای مثل علف و پوست برنمی‌خیزد، بنابراین قهر و خشم خداوند می‌تواند کسی که به تکبر و خودبزرگ‌بینی افتاده را به سرعت از آن حالت خارج کند و او را در برابر حقیقت قرار دهد.
هوش مصنوعی: این تکبر از نتیجهٔ ظاهری و سطحی است که به خاطر جاه و مال به وجود آمده و آن خودبرتربینی به خاطر دوستی با این چیزهاست.
هوش مصنوعی: تکبر به‌معنای غفلت از درون و حقیقت خود است، مانند یخ که در برابر آفتاب از خود بی‌خبر می‌ماند و ذوب نمی‌شود.
هوش مصنوعی: زمانی که یخ از تابش آفتاب آگاه می‌شود، دیگر باقی نمی‌ماند و نرم، گرم و سریع می‌شود.
هوش مصنوعی: از دیدن باطنِ خود، همهٔ خواسته‌ها و آرزوهایش ذلیل و بی‌ارزش می‌شود و عاشق می‌گردد، زیرا کسی که طمع می‌ورزد، در حقیقت خود را خوار کرده است.
هوش مصنوعی: هرگاه آدمی مغز (جان یا حقیقت) را نبیند و به ظاهر (پوست) قانع شود، در واقع به بندِ عزّتِ قناعت گرفتار آمده که همان زندان اوست.
هوش مصنوعی: عزت در اینجا به معنای بزرگ‌منشی و شرافت است که به گبر (بی‌دینی) نسبت داده شده و ذلت دین به مانند سنگ است. تا زمانی که این ذلت از بین نرود، چگونه می‌تواند به درخشندگی و ویژگی خاص (نگین) تبدیل شود؟
هوش مصنوعی: در مقام و جایگاه سنگ، وقتی تو به حالت مسکینی و فنا می‌رسی، یعنی وقتی دچار ذلت و ناتوانی می‌شوی.
هوش مصنوعی: کبر (تکبر) همیشه به دنبال مقام و ثروت است، زیرا مانند گل‌ها که از فضولات به وجود می‌آیند، این ویژگی ناپسند نیز از دلایل پست و ناپاک به ظهور می‌رسد.
هوش مصنوعی: این بیت اشاره به این دارد که دو دایه (پرورندگان) که در اینجا به مال و جاه اشاره دارند، به ظاهر فقط پوست و ظاهری را اضافه می‌کنند، در حالی که در باطن خود، چیزهای منفی مثل کبر (تکبر)، نَخوَت (حسادت و غرض) و لحم و شَحم (چربی و گوشت) را می‌افزایند که نشان‌دهنده‌ی انباشت صفات زشت در انسان است.
هوش مصنوعی: چشم‌ها را به عمق و باطن حقیقت باز کردند، اما تنها پوستِ ظاهری را دیدند و از آن، به باطن یا حقیقت پی نبردند.
هوش مصنوعی: ابلیس پیشوای این راه است، زیرا او مانند یک شکارچی برای فریب دادن و به دام انداختن جاه و مقام می‌آید.
هوش مصنوعی: مال مانند مار است و آن مقام و جاه، اژدهایی است که سایهٔ مردان بزرگ را در بر می‌گیرد.
هوش مصنوعی: وقتی از زمرّد (جواهر، ثروت) به مانند مار یاد می‌شود، آن را نشان می‌دهد که ثروت می‌تواند مانند مار خطرناک باشد. اگر کسی به این خطر توجه نکند، ممکن است کور شود؛ یعنی بینش خودش را از دست بدهد و در راهی نادرست گام نهد.
هوش مصنوعی: وقتی آن رئیس (ابلیس) بر این راه، خارهایی گذاشت، هر کس به او (ابلیس) آسیب بزند، به او لعنت می‌فرستد.
هوش مصنوعی: این غم و اندوهی که من دارم، از خیانت اوست، و خیانت همیشه از طرف پیشوایانی چون او آغاز می‌شود.
هوش مصنوعی: پس از آن، نسل‌ها و قرن‌های متمادی پی‌درپی آمدند و همه بر راه و شیوهٔ او پا گذاشتند.
هوش مصنوعی: هر کس که پایه‌گذار سنت بدی باشد، پس از او مردم در جهالت و بی‌خبری خواهند افتاد.
هوش مصنوعی: اگر کسی سنّت بدی را بنا کند، افراد زیادی به او و کارهایش ملحق می‌شوند، همان‌گونه که یک بز با وجود سرش، به گروهی از بزها که دم دارند، می‌پیوندد.
هوش مصنوعی: اما آدم با آن چرم خاص و پوستین، اشاره می‌کند که من از خاک آفریده شده‌ام.
هوش مصنوعی: ایاز، که یکی از خدمت‌گزاران و دوستان شاه محمود غزنوی بود، با وجود اینکه کارشناس و تازه‌کار در کارهای خود نبود، در نهایت به خاطر تلاش و صداقت‌اش در خدمت به محمود، مورد احترام و ستایش قرار گرفت.
هوش مصنوعی: وجود مطلق، کارساز و نقطهٔ آغاز هر چیزی است. هیچ چیز غیر از او نمی‌تواند هستی پیدا کند و تنها اوست که جهان را به حرکت در می‌آورد.
تا حالا دیده‌اید که کسی روی یک (کاغذ) نوشته (شده) چیزی بنویسد؟! یا اینکه نهالی را در جایی که نهالی در آنجا کاشته شده، بکارد؟!
انسان به دنبال کاغذی می‌گردد که روی آن چیزی نوشته نشده باشد، همچنین در جایی تخم می‌کارد که (پیش از این) در آنجا تخمی کاشته نشده باشد.
هوش مصنوعی: تو باید درون خود را خالی و آماده نگه‌داری تا مانند یک کاغذ سفید و خالی از نوشته، پذیرای حکمت‌ها و دانش‌های نوین باشی.
هوش مصنوعی: تا زمانی که با خوراک نیکی و علم آشنا نشوی، در وجود تو بذر خیر و نیکی کاشته نخواهد شد.
هوش مصنوعی: خودت را از این پولکی که درست کرده‌ای فریب نده و به کسی که در این کار ویرانگری نادان است، دل ببند.
هوش مصنوعی: زیرا از این خوشی‌ها و مستی‌ها، قید و بندهایی مانند پوست و کفش راحتی فراموش می‌شود و به یاد نمی‌آید.
هوش مصنوعی: وقتی که زمان مرگ و جدایی از دنیا برسد، آن‌قدر غمگین می‌شوی که به یاد لباس و پوشش دنیوی‌ات می‌افتی.
هوش مصنوعی: تا زمانی که در دنیای زشتی غرق نشوی، از پناهی حمایت‌کننده و امنیت‌بخش برخوردار نخواهی بود.
هوش مصنوعی: به یاد آتش (نار) سفینه یا کشتی حقیقی (راستین) باش و به ظواهر و پوشش‌های سطحی (چارق و پوستین) نگاه نکن.
هوش مصنوعی: هرگاه که درمانی بر غرقاب فنا پیدا نشود، پس ما ظلم کردیم و با دعا و ذکر به مقام والایی نخواهیم رسید.
هوش مصنوعی: دیو به دیگران می‌گوید به این انسان نادان نگاه کنید و سرِ او را ببرید، مانند مرغی که در زمان نادرست و بی‌هدف پرواز می‌کند.
هوش مصنوعی: این خصیصه که در ایاز (خدمتگزار دلسوز و وفادار) وجود ندارد، باعث می‌شود که نمازی که او می‌خواند، بی‌معنا و بی‌فایده باشد.
هوش مصنوعی: این خروس که به آسمان اشاره دارد، به خاطر صدای بلندش در زمان مناسب شهرت دارد و به نوعی برتری دارد، زیرا قبل از طلوع آفتاب نعره می‌زند و دیگران را بیدار می‌کند.
در حال بارگذاری آرایه‌های ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانه‌هایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
مرتب‌سازی حاشیه‌ها: محبوب‌ترین | جدیدترین | قدیمی‌ترین
تا به حال ۸ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیه‌گذاری باید در گنجور نام‌نویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.