پُر تشنه است حرص فضولیکمین ما
یارب! عرق به خاک نریزد جبین ما
آه از حلاوت سخن و خلق بیتمیز
آتش به خانهٔ که زند انگبین ما؟
عمریست با خیال گروتاز پهلویم
گردون به رخش موج گهر بست زین ما
غیر از شکست چینی دل کاین زمان دمید
مویی نداشت خامهٔ نقاش چین ما
پیغام عجز سرمهنوا با که میرسد؟
شاید مگس به پنبه رساند طنین ما
حرفی نشد عیان که توان خواند و فهم کرد
بیخامه بود منشی خط جبین ما
یارب! زمین نرم چه سازد به نقش پا؟
داغ گذشتگان نکنی دلنشین ما
بشکستهایم دامن وحشت چو گردباد
دستی بلند کرد ز چین، آستین ما
چندان نمک نداشت، بهخود چشم دوختن
صد آفرین به غفلت غیرآفرین ما
در ملک نیستی چه تصرف کند کسی؟
عنقا گم است در پی نام نگین ما
گشتیم داغ خلوت محفل ولی چو شمع
خود را ندید غفلت آیینهبین ما
برخاستن ز شرم ضعیفی, چه ممکن است؟
بیدل! غبار نمزده دارد زمین ما



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: این غزل دربارهٔ ناتوانی، حرص و غفلت انسان است. بیدل از حرص سیریناپذیر و بیقدری سخن شیرین در میان مردم نافهم آغاز میکند و سپس از دل شکسته، نالهٔ ناشنیده و سرنوشت ناخوانا سخن میگوید. در ادامه نیستی و بینشانی را ستایش میکند و غفلت را بهتر از خودبینی میداند. در پایان، خود را غباری نمزده میبیند که از شرم ضعف نمیتواند برخیزد.
هوش مصنوعی: حرص فضول ما که در کمین نشسته، بسیار تشنه و سیریناپذیر است. خدایا مگذار برای ارضای این حرص، آبروی ما (عرق شرم یا زحمت پیشانیمان) بر خاک ریخته شود.
هوش مصنوعی: افسوس از شیرینی سخن ما و مردم بیتشخیص؛ نمیدانیم این عسل سخن ما خانهٔ چه کسی را به آتش خواهد کشید. یعنی شیرینی سخن در میان نافهمان مایهٔ فتنه و رنج میشود.
هوش مصنوعی: عمری است که با خیالی که در اسبدوانی و مسابقه پیش میتازد همراه و همپهلو هستم. آسمان بر اسب ما زینی آراسته به موج گوهر بسته است؛ یعنی خیال ما تاخت و شکوهی آسمانی دارد.
هوش مصنوعی: قلم نقاش چینی ما جز نقش شکستگی چینی دل، که اکنون پدید آمده، هیچ مویی (قلممویی و نقشی) نداشت. یعنی هنر ما تنها تصویر دل شکسته است و ترکِ چینی همچون مویی است که بر آن نشسته.
هوش مصنوعی: پیام ناتوانی ما که صدایش چون سرمهخورده خاموش است به چه کسی میرسد؟ شاید مگسی آوای ضعیف ما را به پنبه (گوش پنبهگرفته و ناشنوا) برساند؛ یعنی نالهمان شنیده نمیشود.
هوش مصنوعی: از سرنوشتی که بر پیشانی ما نوشته شده، هیچ حرفی آشکار نشد که بتوان خواند و فهمید؛ گویی نویسندهٔ خط پیشانی ما بیقلم نوشته است.
هوش مصنوعی: خدایا، زمین نرم با نقش پا چه میکند؟ آن را در خود فرو میبرد و نگه میدارد. پس داغ رفتگان را چنین در دل ما ننشان و ماندگار مکن.
هوش مصنوعی: ما مانند گردباد دامن وحشت و رمیدگی را شکسته و چیندار کردهایم؛ و آستین ما از همین چینها دستی بلند کرد، چنانکه گردباد از پیچ و تاب خود ستونی برمیافرازد.
هوش مصنوعی: به خود چشم دوختن و خودبینی چندان لذت و نمکی نداشت؛ پس آفرین بر غفلت ما که غیر را میآفریند و ما را از خودبینی دور میکند.
هوش مصنوعی: در سرزمین نیستی کسی نمیتواند تصرف و فرمانروایی کند؛ حتی عنقا، که خود نماد ناپیدایی است، در جستوجوی نامِ نقششده بر نگین ما گم شده است.
هوش مصنوعی: ما مانند شمع از خلوت گزیدن در میان محفل سوختیم و داغ شدیم، اما غفلتِ ما که به آیینه مینگریست، خود را ندید؛ یعنی با همهٔ خودنگری، از شناخت خویش غافل ماندیم.
هوش مصنوعی: بیدل، از شرم ناتوانی برخاستن چگونه ممکن است؟ زمین ما غباری نمدار دارد که نمیتواند به هوا برخیزد؛ یعنی ضعف و شرمساری ما را زمینگیر کرده است.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
میخواهید شما بخوانید؟ اینجا را ببینید.
ای روز و شب خیال رخت همنشین ما
جاوید باد عشق جمالت قرین ما
آن دم که بود نقش وجودم عدم هنوز
مهر تو بود مونس جان حزین ما
ما سجده پیش قبله روی تو می کنیم
[...]
ای پرتو جمال تو نورالیقین ما
گیسوی عنبرین تو حبل المتین ما
افسون غمزه تو دلم را ز ره ببرد
چشمت برهزنی شده سحر مبین ما
ز ابرو و غمزه چشم تو چون ترک فتنه جو
[...]
از بس سترد گرد ملال از جبین ما
در زیر خاک ماند چو دام آستین ما
چشم ستاره جوهر آزار ما نداشت
روزی که بود باده لعلی نگین ما
از اضطراب ما دل سنگ آب می شود
[...]
بیربشه سوخت مزرع آه حزین ما
درد دلی نکاشت قضا در زمین ما
شهرت نوایی هوس نام، سرمه خوست
چینی به مورسید زنقش نگین ما
گشتیم خاک و محو نگردید سرنوشت
[...]
برد آرزو خرمن ما خوشه چین ما
از دست نارسا ننمود آستین ما
آیینهٔ نمونهٔ تمثال حیرتیم
چون آب موج خیز نباشد جبین ما
از شکر و صبر ذائقهٔ ما گرفته حظ
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.