گنجور

حاشیه‌ها

بی سواد در ‫۹ سال و ۱ ماه قبل، جمعه ۱۴ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۱۱:۵۵ دربارهٔ هاتف اصفهانی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۵۶:

جناب پویای خارجی،
گیرم سمانه همان لیام سابق است ، آسیبی به سرکار رسا نده است؟
( امید که از خوارج مباشید.)

ابراهیم نوربخش در ‫۹ سال و ۱ ماه قبل، جمعه ۱۴ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۰۹:۱۶ دربارهٔ وحشی بافقی » فرهاد و شیرین » بخش ۳۳ - در حکایت گفتگوی آن بی‌خبر از مقامات عشق با مجنون و جواب دادن مجنون:

مصراع دوم بیت پنجم به این صورت اصلاح شود:محبت با مزاجم خوش فتاده ست.

نادر.. در ‫۹ سال و ۱ ماه قبل، جمعه ۱۴ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۰۹:۱۲ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۲۲:

گناه چشم سیاه تو بود ...

محمد در ‫۹ سال و ۱ ماه قبل، جمعه ۱۴ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۰۳:۱۲ دربارهٔ ناصرخسرو » دیوان اشعار » قصاید » قصیدهٔ شمارهٔ ۲۲۳:

به نظر بیت باید این باشد:
تا به گلگون می همی روی توخود گگلون کنی

کمال داودوند در ‫۹ سال و ۱ ماه قبل، جمعه ۱۴ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۰۱:۵۹ دربارهٔ ابوسعید ابوالخیر » رباعیات نقل شده از ابوسعید از دیگر شاعران » رباعی شمارهٔ ۶۷۳:

4392

rezasafari در ‫۹ سال و ۱ ماه قبل، جمعه ۱۴ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۰۱:۵۳ دربارهٔ بیدل دهلوی » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۲۷:

دربیت آخر ،افسون مرا؛صحیح است

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۹ سال و ۱ ماه قبل، جمعه ۱۴ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۰۰:۱۴ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۵۶:

https://rezasaghy.blogfa.com/

 

گرم از دسـت برخیزد که با دلدار بنشینم​​​​​​​

زجام وصل مِی نوشم زباغ عیش گل چینم

اگـر از دستم برخیـزد، اگر برایم امکانپذیر ومیـسور شودکه بامعشوق بنشینم وهم نفس گردم، ازلبهای همچون جام شرابـش جُرعه ای می‌نـوشـم و از چـهـره‌ی زیبای همچون بـاغ ِاو گل ِ مـُراد وآرزو (بـوسـه) می‌چینم.......

شادی وصلت معشوق مثال باغی خرّم وبانشاط است که شاعر دراین باغ به گشت وگذارپرداخته وگل مُراد می چیند‌. مُنتهای آرزوی عاشق، رسیدن به یار است وازشرابِ لعل لبش جُرعه ای نوشیدن.

باده ی لعلِ لبش کز لبِ من دور مَباد

راح ِروح ِکه وپیمان ده پیمانه ی کیست؟

🌿━━━━━━━━━━🌿

شراب تلخ صوفـی سوز بنیادم بخواهد برد

لبم برلب نه ای ساقیّ وبِستان جان شیرینم

صوفی ازشخصیّتهای منفور درنظرگاهِ حافظ است وهمواره درکنار زاهد وعابدِ فریبکار وریایی می نشیند. حافظ درکمترغزلی این قشر متظاهر وحُقّه باز راازترکش های طعنه وطنز نیشدار خود بی نصیب گذاشته است. این قشر منافق ودورو،ظاهرخودرا پاک نشان می دهند تا مردم رافریب دهند.

درمیکده ای که حافظ بَناکرده، انواع شرابهای گوناگون باطعم ومَزه های مختلف ودارای خواص ِ متفاوت وجود دارد. شرابِ عشق، شراب ِ مُحبت، شرابِ لعل لب، شرابِ مرد افکن، شرابِ وصل، شرابِ انگوری و.‌‌..

صوفی، زاهد، مدّعی،مُحتسب وشیخ مصداق ِ عینیِ ریاکاری وتزویرند. دراینجا "شراب" که حاصلش مستی وراستی است صوفی ریاکار را به آتش می کشد ورسوایش می سازد. به تعبیری دیگرصوفی که به احکام شریعت پایبنداست شراب رانجس وگناه می شمارد اما دلش میخواهد شراب بخورد دراین تضاد گرفتارشده ومی سوزد! اومی داند که اگر جامی ازاین شراب بنوشد درعالم مستی اقرار خواهدکرد که ظاهر وباطنی متضاد دارد وچه حُقه بازیهایی را که نکرده بازگوخواهد نمود. پس این شراب صوفی سوز است.

حافظ ازاین شرابِ صوفی سوز نوشیده وبیم آن دارد که بنیادش را بسوزاند به همین سبب دست به دامن معشوق شده وبه این بهانه ازاواستمداد می طلبد. اما حافظ که صوفی نیست چرا باید بنیادش بسوزد؟

باید دانست که حافظ درجستجوی حقیقت، مدّتی به جمع صوفیان پیوست اما خیلی زود باپی بردن به فساد وشیوه های حقّه بازی ومشاهده ی ریاکاری وتزویر، دریافت که مسیر رشدونموّمعنوی، جدا ازفرقه های درویشی ومذهبیست وخودراکنارکشید. ادیان ومذاهب وهرفرقه ای که سازمان یافته وتشکیلاتی هستند دچارفساد ورانت خواری وریاکاری شده ونمی توانند برای آزاده خواهی مثل حافظ، مسیری برای رشدوتعالی باشند. ضمن آنکه حافظ هرگاه می خواهد به صوفی وزاهد وخرقه پوش و...را رسواسازد خودش به جلدِ آنها می رود طعنه وطنز را به خود نسبت می دهدتاحقیقتی را برملا سازد. شخص برای حافظ هیچ اهمیتی ندارد بلکه ازنظرحافظ بیان حقیقت مهمتراز خودشخص است که می بایست بازگوگردد. دراینجا نیز مثل سابق خودراقربانی می کند تا صحنه ای دیگر از برتری عشق بر مسیرهای دیگر رابه تصویرکشد. حافظ دراینجا به عنوان صوفی شراب نوشیده، که مطابق شریعت نباید می نوشید حال که می داند خطای عظیم مرتکب شده به دامن عشق پناه آورده تا جبران خطاکند!

"سـاقی" در بسیاری ازغزلیّاتِ حافظ همانندِ این بیت خودِ معشوق است. چراکه معشوق با حرکاتِ دلبرانه،باعشوه وغمزه وبه ویژه بالبهای گرم خود عاشق راسرمست واز خود بیخود می سازد.

مـعـنـی بـیـت : ای ساقی بیم آن دارم که شرابِ تلخ صوفی سوزی را که نوشیده ام مرانـابـود سازد و ریـشه‌ام رابَرکند. من نمی خواهم بااین متاع بمیرم! می خواهم لـبهای گرم ومستی بخش ات را بـر لـبِ من بـگـذاری ومن ازاین ذوق ولذّتِ جان به جان آفرین تسلیم کنم. ای معشوق در اِزای بـوسـه‌ای جان شیـرینم را بـگـیـرکه حَلاوت وشیرینی لبان ِ تورا برشیرینی ِ جان خویش ترجیح می دهم.

از چاشنی ِ قند مگو هیچ و ز شکّر

زانروکه مرا ازلبِ شیرین ِ توکامست.

🌿━━━━━━━━━━🌿

مگردیوانه خواهم شددرین سودا که شب تاروز

سخن باماه می‌گویم پری درخواب می‌بـیـنـم

"سودا" : معامله، خیال عاشقانه، اشتیاق ِ عاشق

"مـاه" : ایهام دارد : 1- کُره ی ماه، 2- معشوق ِ زیبا رو

"پـَری" : ایهام دارد : 1- جـنّ 2- زن زیبا

تمام واژه ها متناسب و خویشاوندان یکدیگرند وبسیارنیکو وخوش درکنارهم نشسته اند تا مضمونی عاشقانه وخیال انگیزرا خَلق کنند. بـیـن "دیـوانـه" با دو واژه‌ی ِ"مـاه" و "پـری"تناسبِ زیبا وپیوندِ معنایی دامنه داری وجود دارد چنانکه ، در ادبیـات سایرکشورها نیز بـه دیـوانـه "مـاه زده" می‌گـویـنـد وداستانهای زیادی دراین باره وجوددارد. .

نـوع دیـگـر از "دیـوانـگی" ، جـنّ زدگی است که به چنین دیوانه‌ای مجنون (جـنّ زده) می‌گـویـنـد ، پس دیـوانه با پـری هم تناسب دارد.

مـعنی بـیـت : قطع یقین من ازاین خیالپروری های عاشقانه سرانجام دیـوانـه خواهم شد. از سر شب تا طلوع سحر بـا مـاه حرف می‌زنـم (ویادر عالم رویا بامعشوق مَه سیما سخن می گویم) و درخواب پَری(زن زیبا رو ) می‌بینم. عاشق هرجا راکه نگاه می کند عکس ِ رُخ یار را می بیند وبا اودردِ دل می کند.

ذکر رُخ وزلف ِتو دلم را

وردیست که صبح وشام دارد

🌿━━━━━━━━━━🌿

لبت شَکّربه مستان دادوچشمت می به میخواران

مَنم کز غایت حرمان نه با آنم نه با اینم

دو "تـشبـیـه پنهان وپوشیده" دراین بیت هست. اوّل اینکه لبِ معشوق درنظرگاه حافظ اغلب همانندِ شکردانیست که شکرازطریق بوسه درکام عاشق فرومی ریزد. یاسخنانِ معشوق که ازدهان ولبِ یار بیرون می ریزد شیرین چون شکرهستند.

دوّم اینکه چشم یار به کاسه ی شـرابِ ناب تشبیه شده است. عاشق باخیره شدن درچشم معشوق سرمست می شود.

"غایت" : نهایت

"حِرمـان" : ناامیدی ومحرومیت ،ناکامی ، بی نصیب ماندن

مـعـنـی بـیـت : لـَبـت به مَستان بوسه های شیرین می بخشد،همچون شکردانی به کام مستان شکرمی ریزد و چشمانت همچون پیمانه ی پـر از شراب به میخواران باده می دهد. امـّا مـن ِ نگون بخت که ازهمه عاشق ترم در نهایت ازهمه محروم تر هستم هم از لبت و هم از چشمت بی نصیب وناکامم و ذرّه ای بـهـره‌ نمی برم.

محروم اگرشدم زسرکوی اوچه شد؟

ازگلشن زمانه که بوی وفا شنید!؟

🌿━━━━━━━━━━🌿

چوهرخاکی که بادآوردفیضی بُردازانعامت

ز حـال بنده یاد آور که خدمتکار دیریـنم

"فیض" : کام،بـهـره ، نـصـیـب

"انـعـام" : بخشش،عـطـا ، احـسـان

"بـنـده" : غـلام ، چـاکـر و خـدمـتـگـزار

مـعـنـی بـیـت : در ادمه‌ی بیتِ پیشین می فرماید: هـرخاروخاشاکی که به بارگاه تو راهی پیداکرد مُتبرّک وعزیز شد،ویا هرآدم بی ارزش وبی سـر و پـایی از فضل و بخشش تـو کامیاب شد.به حـال و روز من ِ ناکام که عمری خدمتگزار صدیق تـو بـوده‌ام بذل عنایتی کـن!

بی مُزد بود ومنّت هرخدمتی که کردم

یارب مَباد کس را مَخدوم ِ بی عنایت

🌿━━━━━━━━━━🌿

نه هر کو نقش نظمی زدکلامش دلپذیر آمد

تَذَرو طُرفه من گیرم که چالاکست شاهینم

حافظ درادامه ی غزل، دراین بیت ازآن حال وهوای ِ ناکام بودن وصحبت کردن بامعشوق خارج شده، وبه بحثِ دیگری می پردازد گویی که اشگ وبغض اَمانش راگرفته ونمی تواند درآن حال وهوا نفس بکشد. به یکباره موضوع سخن رابه شعر وشاعری می کشاند.

"هر کو" : هر کس که او

"نـقـش" معانی مختلفی دارد وباکلمات وواژه هایی که همنشین می شود معنای دیگری به خود می گیرد دراینجا به معنای نـوشـتـن و نقاشی کـردن است ، امـّـا با یکی دیگـر از معناهایش با مصرع بـعـد ایـهـام تـناسب دارد و آن معنای دام (تیمچه) است که برای شـکار "کـبـک" به کار می‌رود.

به گفته ی یکی ازشارحان این غزل، "کـبـک ها به رنـگ های شـاد علاقه‌مـنـدنـد و خود نقاشی می‌کنند ، به این صورت که از رنـگ گلها و سبزه ها استفاده می‌کنند و بر دیـوار های سنگی می‌مـالـنـد و بـعـد به تماشای آن می‌نشینند و محو آن می‌شوند بطوری که دیـگـر متـوجـّه چیـزی نمی‌شوند و شـکارچیان در آن حال به راحتی کبک را شکار می‌کنند .صیّـادان از ایـن خصلت کبک استفاده کـرده و با تـکـّه پارچه های رنگارنگ پـرچم یـا تـابلویی رنگین درست می‌کنند و در برابر چشم کبک می آویزند و هنگامی که کبک ها به آن خیره شدند آنها را می‌گـیـرنـد ، به ایـن پرچم یـا تـابـلـو رنگارنگ ، "نـقـش" یـا "تـیـمـچـه" می‌گـویـنـد "

درضمن "تـیـمـچـه" به نـوعی سـوت سفالی است که با آن صـدای کبک را تقلید می‌کنند و کبک بیچاره را به کمینگاه می‌کشانند و آن را شکار می‌کنندنیزاطلاق می شود خلاصه اینکه حافظ ِ خوش ذوق بانشاندن"نـقـش" دربیت به معنی دام ، با شـکار کردن تَـذرو "ایهام تناسبِ جالب ولطیفی" آفریده است.

"نـظـم": شـعـر

"تـذرو" : قـرقـاول ، خروس جنگلی یا صحرایی ، استعاره از کلام زیبـا و مـوزون ، شـعـر ، مضامین بـکـر

"طـُرفـه" : شگفت آور

"شـاهـیـن" : از پرندگان شکاری ، استعاره از طبع و قریحه‌ی شاعری

مـعـنـی بـیـت :

اینگونه نیست که هر کسی ازخود شعری نـوشت سخنـش دلـپـذیـر افتد ومردم بااشتیاق آن رابخوانند واَزبرکنند! ویااینگونه نیست که هرکس نقّاشی کشیده و قصدِ شکارکند وتوفیق بدست آورد. نه هزاران نکته ی باریکترز مو اینجاست وبرای توفیق دراین اَمر(دلپذیربودن سخنان) عشق،مهارت،ذوق ،اشتیاق،طبع روان و خیلی چیزهای دیگرنیاز است تامقبول ِ طبع مردم صاحبنظرشوی!

درمصرع دوّم می فرماید: این منم که توان توفیق درشکارقـرقـاولِ خیال انگیز شـعر را دارم زیرا که طبع وقریحه ی من همانندشاهین، تیز پرواز وچالاک است. شاهین طبع من درآسمان بی انتهای اندیشه به پروازدرمی آید ومضامین بِکرو رنگارنگ(قرقاول زیبای شعر) را شکار می کند.

خودستایی وغرورازهیچ کس خوشایند نیست. هرکسی توانمندی هایی نیز داشته باشد باپرداختن به خودستایی وتعریف وتمجید ازخویش، توانمندیهایش کمرنگ ترشده وازمحبوبیّتِ اوکاسته می شود. امّا نمی دانم چه سرّی دروجودِ نازنین این حافظ نهفته که خودستایی های حافظ برعکس بیشتر، سببِ محبوبیّتِ اومی شود! بنده شخصاً به بیت های پایانی غزلیات ِ این نادره گفتار بی مانند،که غالباً به تعریف ازخود می پردازد بیشترعلاقمند ودلبسته هستم، آدم وقتی می بیند حافظ خودش نیزمی داند که چقدر زیبا ودلپذیر،عواطف واحساساتِ آدمی راانعکاس می دهد حسّ غریبی تولیدمی شود وآدم عاشق ترمی شود. بیت های پایانی گویی ناگفته هایی ازشخصیّتِ این شاعرگرانقدراست ومارا به اونزدیک ونزدیکترمی سازند.

صبحدم ازعَرش می آمدخروشی عقل گفت

قُدسیان گویی که شعرحافظ اَزبرمی کنند.

🌿━━━━━━━━━━🌿

اگر باورنمیداری رو از صورتگر چین پـُرس

که مانی نُسخه میخواهدزنوک کلک مُشکینمم

صـورتـگـر" : نـقـّاش

به این سبب "صـورتـگـر چیـن" را داور معرفی می‌کنـد که در آن روزگاران چـیـن نـقـّاشـان مشهور داشت.

"مـانـی" که بود؟

گویند مانی از پدر و مادری اشکانی و با نژادی کاملا ایرانی به دنیا آمده بود. او در شش سالگی به همراه پدر، ترکِ مادّیات کرده و به همراهِ یک فرقه ی عرفانی- مسیحی زندگی کرد. بنابر اعتقادِ مانوی‌ها در دوازده سالگی و بیست و چهارسالگی، فرشته الهی بر او ظاهر گشت و از آن به بعد او ادّعای رسالتِ الهی کرد.

مانی خود را جانشینِ پیغمبران آسمانی می‌دانست که از زمان آدم تا زرتشت و بودا و عیسی برای راهنمایی بشر آمده‌اند و خود را خاتم ِ پیامبران و برترین ایشان می‌شمرد و ادّعا داشت که او همان فارقلیط است که مسیح ظهور او را پیش بینی کرده است. اساس و پایه ی دینِ مانی، ثنویت و دوگانگیست که از کیش مجوس، اقتباس شده است. برای مانی - مانندِ برخی از ادیانِ دیگر- انتساب مصائب و بدی‌ها و در قالبِ کلّی‌تر شرور، به خداوند بسیار سخت وغیرقابل قبول بود؛ لذا به خدایی اعتقاد پیدا کردند که بسیار مهربان و رحیم بود و از او تعبیر به نور می‌کردند. در مقابل به خدایی دیگر اعتقاد پیدا کردند که در کنار خدای نور بوده و تمام بدی‌ها به او منتسب می شد. او هرگز خدای درستی و پاکی نیست، بلکه خدای ظلمت است و به همین جهت این خدا، خدای ظلمت خوانده شد.

مانی نـقـّاشی می کرده وگویند که نقاشی را در چیـن آموخـتـه بود. ازآنجاکه پیروان مانی بی‌سـواد بـودند تفکـّراتـش را به صورت نقاشی در کـتـابی بـه نـام "ارژنـگ" به مـردم ارائـه می‌نمود.

"نسخه" : رونـوشت ، در اینجا به معنی ِ"سـر مشق" است.

"کِلک" : قـلـم

"کـِلک مـُشـکـیـن" از آن جهت که مـُشک سیاه و خوش‌بـو است ، ایهام دارد : 1- قـلـم سیاه (به اعتبار اینکه مرکّب سیاه است) 2- قـلـم خوش‌بـو (به اعتبار اینکه نـکـتـه‌های ظریف و دلپذیر می‌نـویـسـد) ۳- درقدیم وحتّاهنوزهم بعضی ازخوشنویسان گلاب به مرکّب اضافه می نمودند تا خط خوشبوگردد. هرسه مورد مدِّ نظر شاعربوده است‌.

در ادامه‌ی بیت ِپیشین می فرماید : اگر این سخنان (بیتِ پیشین) رابـاور نمی کنی ، می توانی از نـقّـاش ِمشهور و زبـردستِ چـیـن بـپـرسی ! امّا چرا درموردِ خوب وبد بودن ِشعر، نقّاش باید داوری کند!

به خاطرداریم که حافظ دربیتِ پیشین درتعریف ازشعر خود،مضامین ِ بکر رابه قرقاول ِ شگفت انگیز تشبیه نمود. یعنی شعر من تصاویر رنگین ارایه می کند.! بنابراین درموردِ ارزیابی ِتصاویر ونقّاشی ضروریست که یک نقّاش نظردهد. قبلاً نیز گفته شده یکی ازویژگی های شعرخوب وماندگار، این است که شعر درهنگام خوانش می بایست درذهن ِ خواننده یاشنونده، قابلیّتِ خَلق ِ تصاویرباوضوح بالارا داشته باشد ومخاطب بتواند ازموضوع ومعنی ِشعرتصویری روشن درذهن خودببیند. اشعارحافظ درخلق تصاویر منحصربفرد هستند. بعضی اوقات مضامین آنقدر قوی ، ظریف ولطیف هستند که درذهن مخاطبین،نه یک تصویربلکه تصاویری به هم پیوسته همچون فیلم خَلق می گردد که نشان ازنبوغ استثنائی حافظ درسرودن شعراست .

درمصرع دوّم می فرماید:

حتّی مانی از نوکِ قـلـم سیاه و معطـّر من سر مشق طلب می کند. البته دراینجا مانی بعنوانِ نقّاش حضورپیداکرده نه بعنوان یک پیامبر.

هرکونکندفهمی زین کِلکِ خیال انگیز

نقشش به حرام اَرخود صورتگرچین باشد.

🌿━━━━━━━━━━🌿

وفاداریّ وحق گویی نه کار هر کسی بـاشـد

غـلام آصـف ثـانی جلال الحقّ و الــدّیـنـم

آصف ثـانی : آصف دوّم

آصف اوّل همان آصف بن برخیـا ست که وزیـر و مشاور حضرتِ سلیمان بـوده است.حافظ به سببِ رفاقتی که با جلال الـدّین تـورانشاه داشته اورا "آصفِ ثانی" لقب داده است. تورانشاه مردی ادب پرور،خوشنام ودوست ِصمیمی حافظ بوده است.

مـعـنـی بـیـت : وفا داری و حـق گویی کار سختی است،تاوان دارد،هزینه دارد ،زحمت وزیان دارد وهر کسی نمی تواند حق گوباشد،زیرا ممکن است خطراتی اورا تهدیدکند بنابراین حق گویی صفتی گرانبهاست ودرکمترکسی دیده می شود. امّاحافظ باشهامت وشجاعت اعلام می کند که من ازهیچ چیزنمی ترسم وحق رافدای چیزی دیگرمثل مقام ومال ومنال نمی کنم.

حافظ به سببِ همین حق گویی ها، بارها تهدیدشد،تکفیر وسپس به یزدتبعیدشد لیکن دست ازافشاگری وبیانِ حقایق برنداشت.

درمصرع دوّم ارادتِ خودرا به تورانشاه نشان داده و این ویژگی (حق گویی)را مدیون تورانشاه می داند ومی فرماید چون من خـدمـتـگـزار وچاکر خواجه جلال الـدّیـن تـوارانـشاه هستم حق گو شده ام! حافظ بااین بیان هوشمندانه وبسا روانشناسانه، غیرمستقیم وزیر رانیزبه حق گویی وشهامت وصداقت تشویق وترغیب می کند تا اونیز حق گو باشد. وقتی مردم بدانند که حافظ این حق گویی را ازوزیر تورانشاه آموخته است، بی هیچ شکی ازاونیز انتظار حق گویی خواهند داشت وتوقّعشان افزایش پیداخواهدکرد وتورانشاه ناخودآگاه درشرایطی قرارمی گیرد که بیشترازگذشته وبرجسته ترازهمیشه حق گو،شجاع وبی باک باشد. حافظ درجای دیگربا همین هدف ومنظورمی فرماید:

حافظ این گوهرمنظوم که ازطبع انگیخت

زاثرتربیتِ آصفِ ثانی دانست

🌿━━━━━━━━━━🌿

رموز مستی ورندی زمن بشنو نه از واعـظ

که باجام وقدح هردم ندیم ماه و پروینـم

"رمـوز" : اسـرار

رندی : رندانگی دربینش حافظانه حرکت به سمت خدایگونگیست امانه ازمسیری که مذاهب طراحی کرده اند. کسی که برصف رندان زده وتبعات هرچه بادابادرامی پذیرد به قضاوتها ونظرات دیگران هیچ اهمیتی قائل نمی شود چون می داندکه اگربه توجهات مردم واکنش نشان دهد حرکت بسوی خدایگونگی، کُند وسخت وپیچیده خواهدشد.

رندنه تنها نگران نظریات دیگران نیست بلکه سعی براین داردکه برعکس زاهدوواعظ متظاهر، درصحنه ی نمایش نباشد اوبیشتر درسکوت ودرخلوتگاه خویش حضور دارد ساکت زندگی می کندوهرگزتوجه وتایید کسی راگدایی نمی کند. رند در درون خویش معبدی دارد ونیایش وعبادتش با زاهد وواعظ متفاوت هست اوباخوشباشی وشادمانه زیستن ازخالق زندگی سپاسگزاری می کند نه با تکرار و ادای کلمات ازپیش تعیین شده ومعیّن مذهبی! سپاسگزاری ونیایش حقیقی اتفاقیست که باید دردرون آدمی رخ دهد نه مطابق برنامه های تعیین شده ازسوی مذاهب سازمان یافته! چراکه هستی زبان آدمی نمی داند وتنها زبان مشترک میان اجزای هستی، احساسات وارتعاشات درونیست.

"واعـظ" : وعظ کننده ، پـنـد دهـنـده، متاسفانه اغلب واعظان به آنچه که می گویندباورندارند، برفرازمنبرجلوه گری کرده ومردم رابه تقوا وپاکدامنی دعوت می کنند لیکن چون به خلوتگاه خویش می رسندآن کاردیگرمی کنند! جنگ ناتمام حافظ باواعظ برسرهمین نکته هست.

"قدح" : نوعی ظرفِ شراب

"پـرویـن" : نام عربی آن "ثـُریـّا" ست ، مجموع چند ستاره است که به شکل خوشه‌ی انـگـور دیـده می‌شوند .

دو تشبیه پنهان دراین بیتِ زیبا وجود دارد: جـام بـه مـاه تـشبیه وقـدح به خوشه‌ی پـرویـن .امّا چه شباهتی بین جام وماه وقدح وپروین است.؟

جام که دهانش دایره ای شکل است ازیک زاویه نیم دایره دیده می شود یعنی هلالی وتداعی کننده ی هلال ماه می گردد. قدح که بزرگتر وبدنه ای پهن تر وگشادتر دارد ازیک زاویه به شکل خوشه (پروین) دیده شده ویادآورپروین می گردد. امّا درآسمان شب هنگام این اتّفاق برعکس می شود یعنی هلال ماه یادآور هلال جام وخوشه ی پروین یادآور قدح می گردد.حافظِ ظریف اندیش لطیف بین ازهمین رو سخن رابه گونه ای حرفه ای پیش بُرده که مـاه به "جام" و پـرویـن به "قـدح" وبلعکس به یکدیگر بـرگشت خورده اند. ضمن آنکه روشنایی شراب نیز ازدرون جام با نورمهتاب درهم آمیخته شده اند. مـعـنـی بـیـت :

اسرارمستی وروش رندی(مهارتِ پاک باطنی) را از مـن بـشـنـو نـه از واعــظ شـهـر! اواسیرجاه ومال است وازعشق وقلندری چیزی درک نمی کند.!

مـن هستم که تمام شب با جام نورانی شراب وقدح همچون خوشه ی پروین همنشین وهم صحبت هستم.

امّا دراینجا نکته ی حافظانه ی دیگری نیزنهفته است وآن اینکه درقدیم اسرار زندگی را ازروی علم نجوم کشف وپیش بینی می کردند. حافظ به این نکته نیزگریزی زده ومی فرماید: من باماه وپروین سخن می گویم با آنها آشناهستم ندیم یکدیگریم بنابراین ازعلم نجوم بی خبرنیستم وچیزی که می گویم (ازمن بشنو نه ازواعظ) لاف وگزاف نیست واسرارهستی راازهمنشینی با ماه وپروین بدست می آورم. ضمن آنکه حافظ دربیت های پبشین نیز سخن باماه می گفته وپری درخواب می دیده است نیز دراینجا دوباره یادآوری می گردد واینها همه درآسمان سبزاندیشه ی حافظ تجلّی وطلوع پیداکرده وسپس نقش ِ زیبای آن برصفحه ی غزل منعکس شده تا پرنده ی خیال مارا به پروازبخواند ولحظات زندگی ماراحافظانه کند. نقشی که نقّاش ماهر چین رابه حیرت واداشته ومانی سرمشق نقّاشی خویش می کند.

برآن نقّاش قدرت آفرین باد

که گِردِ مَه کشد خطِّ هلالی

یحیی حیدری در ‫۹ سال و ۱ ماه قبل، پنجشنبه ۱۳ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۲۳:۳۹ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۶۵۱:

به نظر بنده حقیر مفهوم حضرت مولانا از مصرع اول ؛ کلک معانی متعدد دارد و به معنی نی نیز آمده در بیتی (نگردد نقش جز بر کلک نقاش به گرد نقطه گردد پای پرگار) مولانا شمس را مهتاب و خود را نی وصف کرده همچنانکه در مثنوی بیت اول میفرمایند بشنو این نی و منظورشون از این مصرع همان مرده بدم زنده شدم این کلکی (نی) که زنده میشه خود مولاناست

الهام در ‫۹ سال و ۱ ماه قبل، پنجشنبه ۱۳ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۲۱:۰۳ دربارهٔ سعدی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۹۹:

درود
لطفا این بیت رو تفسیر کنید
متوجه ی معنی نشدم!
بر خودم گریه همی آید و بر خنده تو
تا تبسم چه کنی بی خبر از مبسم دوست

ساسانی در ‫۹ سال و ۱ ماه قبل، پنجشنبه ۱۳ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۲۰:۲۷ دربارهٔ سعدی » گلستان » باب اول در سیرت پادشاهان » حکایت شمارهٔ ۲۶:

با سلام خدمت عزیزان و سعدی دوستان،
بعد اولین بیتی که در این حکایت امده یعنی
زورت ار پیش می‌رود با ما
با خداوند غیب دان نرود
یک بیت حذف شده است که به عرض می رسد. ان بیت چنین است:
زورمندی مکن بر اهل زمین
تا دعائی بر اسمان نرود

نادر.. در ‫۹ سال و ۱ ماه قبل، پنجشنبه ۱۳ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۱۹:۴۳ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۵۸۲:

این طرفه که آن دلبر، با توست در این جستن..

نادر.. در ‫۹ سال و ۱ ماه قبل، پنجشنبه ۱۳ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۱۹:۴۱ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۱۷۲:

با توست در این جستن،
آنگه که تو می‌جویی...

نادر.. در ‫۹ سال و ۱ ماه قبل، پنجشنبه ۱۳ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۱۹:۱۳ دربارهٔ عطار » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۰۸:

آنچه که جستند همه اهل دل
مردم چشم تو عیان می‌کند...

اریا در ‫۹ سال و ۱ ماه قبل، پنجشنبه ۱۳ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۱۹:۰۰ دربارهٔ سعدی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۴۷:

ببخشید اونجایی که شاعر میگن صبر زبون هواست..کدوم درسته؟
زَبون یا زِبون... منظور سعدی زبان هوا هست یا از بهونه هوا ؟

دکتر محمد روحانی ( نجوا کاشانی ) در ‫۹ سال و ۱ ماه قبل، پنجشنبه ۱۳ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۱۷:۴۷ دربارهٔ حافظ » ساقی‌نامه:

درود بسیار خدمت عزیزان
حضرت حافظ در ابتدای این ساقی نامه برای این که همچنان حافظانه بیندیشد و باشد سه بار هر بار دوبیت موقوف المعانی آورده که هرکدام از آنها با " بیا ساقی " اغاز می شود . در اینجا ظاهران دوتای نخستین درست تایپ شده ولی در سوم اشتباه تایپی رخ داده است . به نظر می رسد بیت پنجم باید با بیا شروع شود ( نه با بده ) چون بیت ششم به درستی با ( بده ) اغاز گردیده
شاد و سربلند باشید

rezasafari در ‫۹ سال و ۱ ماه قبل، پنجشنبه ۱۳ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۱۷:۲۸ دربارهٔ بیدل دهلوی » غزلیات » غزل شمارهٔ ۷۲۲:

در بیت دوم، خم این طاق ؛صحیح است
باتشکر از گنجور

rezasafari در ‫۹ سال و ۱ ماه قبل، پنجشنبه ۱۳ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۱۷:۱۲ دربارهٔ بیدل دهلوی » غزلیات » غزل شمارهٔ ۷۱۸:

دربیت دوازدهم ! خروسان ؛ صحیح است

بی سواد در ‫۹ سال و ۱ ماه قبل، پنجشنبه ۱۳ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۱۶:۵۰ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۴۶۳:

کژ کن سر و دنبم را ! من همزه مهموزم
..
بر تابه توام گردان آین پهلو و آن پهلو
در ظلمت شب با تو، براقتر از روزم
و ...
چه حیله کنم تا من خودرا به تو در دوزم
و.....

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۹ سال و ۱ ماه قبل، پنجشنبه ۱۳ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۱۶:۴۷ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۶۸:

https://rezasaghy.blogfa.com/

 

گداخت جان که شودکاردل تمام ونشد

بسو ختیم در این آرزوی خام و نشد

 

گداختن : سوز وگداز عاشقی،ذرّه ذرّه ذوب شدن ، سوختن

تمام ِعمر،جانمان در حال وهوای عاشقی و رسیدن ِ به یارچونان کوره ای سوخت . لیکن دل ِ شیدای ما به حقّش نرسید وماطعم ِ گوارای وصال رانچشیدیم. امیدِ ما به دسترسی ِ یار گویی که آرزویی مَحال بود. 

حافظ چه خواهی گروصل خواهی

خون بایدت خورد درگاه وبیگاه

«امید وآرزو» برخلاف باورعامه ی مردم دربسیاری موارد، واژه هایی فریبنده وویرانگر هستند. توهّم ورویابافی، آدمی را درمسیرانحراف قرارمی دهد. مسیرحقیقی نیازی به هیچ امیدی ندارد مقصد درجایی دوردست نیست که امیدوارباشیم بدان خواهیم رسید مقصد وراه یکی هستند. همان لحظه که عاشق حقیقی شده باشیم پیشاپیش درمقصد هستیم (هردم که دل به عشق دهی خوش دمی بود) چیزی که اهمیت دارد رخ دادن عاشقیست نه به چنگ آوردن معشوق. عاشقی به چنگ آوردن وتهاجم وتصاحبگری نیست عاشقی حسی لطیفیست که به محض وقوع؛ سرور وسعادتمندی نیزرخ می نمایدوهمینگونه که دراین بیت شاهدهستیم، دل بستن وامیدواربودن به چنگ آوردن معشوق؛ عشق راازبین برده وشکست وناکامی ببارمی آورد این قانون تغییرناپذیر روزگارهست. «امیدوآرزو» همیشه بلای جان انسانهابوده وهست وزندگی حقیقی رانابودمی سازد اگرامیدوآرزو نباشد آینده ای نیزمطرح نخواهدشدواگرآینده ای برای خودمان تصوّرنکنیم، وازگذشته نیز خلاصی بیابیم،  بی درنگ به «لحظه واکنون» بازخواهیم گشت و زندگی حقیقی نیزکه آبتنی کردن درحوضچه ی اکنون هست برایمان رخ خواهد.

حافظ نیز دراینجا هماننداغلب غزلها، خودرا درجایگاه کسی که در دام آرزوی خام،افتاده، تصوّرنموده که به امید رسیدن به روزهای خوش وصال، ایّام ارزشمندعمررابرباد داده واینک محصولی جزحسرت وناکامی ببارنیامده است.

توخودوصال بودی ای نسیم وصال

خطانگرکه دل امیددروفای توبست

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

 

به لابه گفت شبی میر مجلس توشوم

شدم به رغبت خویشش کمین غلام ونشد

لابه :

اظهاراخلاص بانیازمندی تمام، امّادر اینجا معشوق به قصد فریبِ عاشق سخنی رابا لابه به عاشق گفته است.

معنی بیت: بااظهار اخلاص وصداقت به من اطمینان داد که شبی میهمان ومیر مجلس ِ من باشد. من ساده دل باورکردم وبااشتیاق کمربه غلامیش بستم و برای استقبال آماده شدم امّا دریغا به قولش عمل نکرد! نازمعشوق ونیاز عاشق همیشه به اشکال مختلف، بی وقفه درجریان عشقبازیهای مجازی، استمرارداشته وهرگز تمامی ندارد. این کشمکش یک قصه بیشتر نیست اما ازهرزبان که می شنوی تازه ونامکرّراست واین هم یکی دیگرازعجایب عشقبازیست. 

یابختِ من طریق مروّت فروگذاشت

یا اوبه شاهراهِ طریقت گذرنکرد

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

 

پیام داد که خواهم نشست با رندان

بشدبه رندی ودُردی کشیم نام ونشد

 

معنی بیت:

پیغام فرستاد که بزودی با رندان هم نشین خواهم شد. بدین امید خام دل بستم و طریق ِرندی انتخاب کردم ازهرآنچه که داشتم دست شستم وبه رندی و دُردی کشی مشهورشهر شدم امّا او بازبدقولی کرد وهمنشین من نشد! 

گوشه ی چشم رضایی به مَنت بازنشد

اینچنین عزّتِ صاحب نظران می داری؟ 

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

 

رواست در بر اگر می‌تپد کبوتر دل​​​​​​​

که دیددررهِ خودتاب وپیچ دام ونشد

 

کبوتر دل : دل به کبوتر تشبیه شده است.

معنی بیت:

شایسته وسزاوار است ، حقّ ِدل است که در دام ِعشقش در خون ِ خویش بتپد! چراکه دام ِ پیچ و تابِ زلفش را درمسیر ِ راهِ خود دید ولی از رفتن باز نماند وبه دام افتاد دلِ سربه هوای من مستحق این مجازات است.

به دام ِ زلفِ تودل مبتلای خویشتن است

بکُش به غمزه که اینش سزای خویشتن است.

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

 

بدان هوس که به مستی ببوسم آن لبِ لعل

چه خون که در دلم افتادهمچو جام ونشد

 

بدان امید وبه آرزوی خام اینکه به مستی، آن لبِ سُرخ رنگ ولعلگونِ را روزی  خواهم بوسید وکامیاب خواهم شد چه خون ِدلها که خوردم!

آنقدر دلم خون شد که مثال  جام شراب شده است ، معشوق رندتر ازآن بودکه من تصورمی کردم اودچارخطا وااشتباه هم نشد تا این جام خونین دلم را به قصد شراب به لبهای خودنزدیک سازد ومن ازاینطریق به آرزوی بوسه گرفتن ازاو برسم اما ازبداقبالی این اتفاق نیزرخ ندا. 

به یادِ لعل لب وچشم مست ومیگونت

زجام غم می لعلی که می خورم خونست

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

 

به کوی عشق منه بی‌ دلیل راه قدم

که من بخویش نمودم صداهتمام ونشد

 

دلیل راه : راهنما ورهبر، پیر ، مرشد.

راهنما ودلیل بامعلم وواعظ وکشیش وروحانی... تفاوتهای اساسی دارد معلم به ما دانش می آموزد واندوخته های ذهنی وفکری مارافزونی می بخشد اما دلیل راه وراهنما درطریق عشق ورندانگی، عکس این راانجام می دهد هدف نهایی او پاک کردن همه ی دانشهای برگرفته شده ازجامعه، مکتب ومدرسه ومسجدو.... هست اوسعی دارد مارا دوباره به معصومیت کودکانه بازگرداند تابارهاشدن ازدانش آلودگی، بتوانیم بینش فردی خودرا پیدا کرده وحقیقت خودمان رازندگی کنیم نه آن زندگی که ازسوی جامعه، دین ومدرسه به ما توصیه وتحمیل می شود.

اهتمام: کوشش

معنی بیت:

اگرقصد داری طریق ِ عشق راانتخاب کنی، حتماً می بایست یک نفرراهنما ورهبرداشته باشی تاچگونگی ِ سیرو سلوک وراه ورسم ِ منزلها را به تو بیاموزد وگرنه به تنهایی رسیدن به سرمنزل مقصود بسیارسخت خواهد بود. حافظ خودرا مثال می زند که من می خواستم این طریق را بدون راهنما طی کنم هرچه تلاش کردم نتیجه ی مثبتی نگرفتم وگداخت جان که  شودکاردل تمام ونشد... 

ازهمین روبود که حافظ پس ازآنکه به تنهایی توفیقی دررسیدن به سرمنزل مقصودبدست نیاورد وپس ازآنکه کسی را سزاوارراهنمایی پیدا نکرد دست به ابتکاری نو وخلّاقیتی بِکر زد! ابتکاری که تا آن زمان هیچکسی بدان نیاندیشیده ودست به چنین کاری نزده بود. اودرکارگاه خیال یک شخصیّتِ خیالی ازیک انسانِ کامل پاک باطن آفرید. آری اودست به خلقتِ "پیرمُغان زد" وهمه ی فضایل اخلاقی وخصوصیّاتِ شایسته را به اوداد وازاو یک اَبَرانسان ِ بی مانند ساخت تا راهنما ورهبر اوباشد! حافظ این ابتکارراباهوشمندی ورندی انجام داد. او چون فراتر ازآسمانِ طریقت وشریعت وصوفیگری وفرقه گرایی پروازمی کرد به دنبال شخصیّتی بود که به هیچ مذهب ومَسلکی جز رندی وعشق وانسانیت پایبند نبوده باشد. اوهرکس را به عنوان راهنما انتخاب می کرد به ناچارناگزیربود مذهبِ اورانیزبپذیرد! امّا با روحیّه ای که ازحافظ سراغ داریم او درهیچ چارچوب دینی ومذهبی نمی گنجید! اوهرکاری که می توانست انجام می داد که کسی نتواند به اوجز "رندی وعشقورزی بی قیدوشرط" برچسبی بزند. اوبه زمین وزمان می شورید تاهیچ فرقه ای نتواند اورامنتسب به خودبنماید! اواندیشه ای جهان شمول داشت ومی بایست راهنما ورهبراونیز آزاداندیشانه رفتارمی کرد تاموردپسندِ حافظ بوده باشد. چه کسی بهترازیک شخصیّتِ خیالی که به هیچ مذهب ودینی وابستگی نداشته باشد؟

به همین سبب است که هیچکس نمی تواند مذهبِ "پیرمغان" رابشناسد! چون اوهیچ مذهبی ندارد! چون اوبه احتمال زیاد اصلاً وجودِ خارجی ندارد وشخصیّتی خیالیست که ازناخودآگاه وضمیرروشن شاعربرخاسته است! اوپاک باطن و پاک پندار وپاک رفتاراست. اوهرچه فرمان می دهد عین حقّ است. اوازجنگ وخونریزی بیزار است ومریدانش رابه صلح ودوستی وراستی وخوشباشی سفارش می کند وهیچکس راتهدیدبه مرگ وآتش دوزخ نمی کند. گرچه بسیاری ازحافظ پژوهان براین باورهستند که "پیرمغان" همان حضرت زرتشت می باشد. چراکه ابیات فراوانی درعلاقمندی وارادت به آنحضرت دردیوان حافظ وجود دارد وهمه ی اینها بیانگر این است که راهنما ودلیل راه حافظ زرتشت می باشدگرچه این نظریه قابل تامّل ونسبتاًمقبول می باشد اما همه ی اینها حدس وگمان هست وباقطعیت نمی توان درمورد مذهب وپیروراهنمای حافظ نظرداد. آنچه که قطعیت دارد ارادت خالصانه واحترام قلبی حافظ به حضرت زرتشت هست که درتمامی دیوان اومحسوس ومشهودمی باشد همچنین مبانی فکری والگوهای ارایه شده ازسوی پیرمغان نیزبااندیشه های ناب حضرت زرتشت کاملاً مطابقت وهمراستایی دارد لیکن ازآنجاکه حافظ به دنبال استقلال فکری ویافتنِ بینش فردی بوده وحساسیت خاصی نسبت به آزاداندیشی داشت همچنان نمی توان بصورت قطعی پذیرفت که پیرمغان همان وجود نازنین حضرت زرتشت هست.

مُریدِ پیرمغانم زمن مرنج ای شیخ

چراکه وعده توکردیّ واوبه جاآورد.

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

 

فغان که در طلب گنج نامه ی مقصود

شدم خراب جهانی ز غم تمام و نشد

 

گنج نامه : نقشه ی گنج ، اصول ومبانی مسلک رندانگی، کامروایی ورستگاری، همان اسرار ورمز وراز رسیدن به سرمنزل وصال است.

معنی بیت: درادامه ی بیت قبلی می فرماید:

بدون راهنما حالی چنین داشتم. به هردری زدم(اشاره به تصوّف و فرقه های درویشی و….) ناامید برگشتم ازرمرز وراز مَشربِ مقصود بی خبربودم وراه درست راپیدانمی کردم. افسوس که در طلبِ رسیدن به گنج ِ مراد ،خودم را بدنام جهانی کردم اما به مقصود نرسیدم. لیکن پس ازپیداکردن پیرمغان است که می فرماید:

آن روز بردلم در معنی گشوده شد

کزساکنان درگه پیرمغان شوم

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

 

دریغ ودردکه درجستجوی گنج حضور

بسی شدم به گدایی بر کرام و نشد

 

گنج ِحضور : آگاه شدن وبه شناخت ومعرفتِ حق وحقیقت

کرام : کریمان ودولتمندان

درادامه ی سخنان قبل:

دردا که دراین راه، من برای اینکه به گنج ِ معرفت و شناخت برسم بارها بر درگاه دولتمندان وکریمان اظهار نادانی، فقر و تهیدستی نمودم دریغا که هیچ حاصلی نشد وبه مقصودنرسیدم!

حافظ نیز همانند همه ی آدمیان، اشتباهاتِ زیادی مرتکب شده،به خطارفته وخسارت پرداخته است. اوصادقانه اعتراف می کندکه قدرخویش را ندانسته وپیش دولتمردان ومتموّلان خود را حقیرساخته است! اوبی هیچ بیم وواهمه ای اقرار می کند که دست ِگدایی به سوی آنان درازکرده وبارها وبارها حقارت را حس وتجربه کرده است!

امّاآنچه که حافظ را ازدیگران متمایز می سازد جسارت،شهامت وصداقتِ او دراعتراف به اشتباهاتِ خویش است.اودر شهامت وصداقت همانند بودا وزرتشت ودراستخراج حقایق ازدل خطاها واشتباهات،فیلسوفی بی آگاه وروشن ضمیر بود ومانند نداشت.

اَبَرانسانهایی مثل حافظ، حقیقت را با اشتباه وخطاکردن ودرون بینی گناهان، به دست می آورند زیرا دردرون هراشتباه کوچک یک حقیقت بزرگ نهفته است!. کسی که خطا نمی کند احتمالاً درهیچ مسیری حرکت نمی کند که مرتکب اشتباه هم نمی شود!

درنظرگاه حافظ خطا برصواب مقدّم است. کسی که اشتباه نکند پیشرفتی نخواهدداشت. بزرگ ترین درسی که حافظ دراین بیت واین غزل به ما می دهد این است که ازاشتباه کردن نترسیم وتواناییِ اعتراف ومیل به درون بینی ِاشتباه راداشته باشیم. کسی که به اشتباه ِ خوداعتراف کند خطاهای دیگران رانیز همانندخطاهای خود تحمّل می کند وبه قدرتِ بخشندگی نایل می گردد. ازهمین روست که حافظ همیشه درجلدِ خطاکاران فرومی رود وخطاها واشتباهات خودرا بیشترازکارهای خوب خود بیان می کند. بیان کردن ِ اشتباهات، بستری فراهم می کند که آدمی بتواند حقیقتی که دردرون اشتباه نهفته کشف کند ودرس بگیرد. حافظ به این کشف بزرگ دست یافته بود که تنها راه دست یابی به حقیقت،خطا کردن ،اعتراف به خطا وتجزیه و تحلیل خطاهاست. اوآن هنگام که بر درگاه پادشاهی به گدایی رفت، قبل ازآنکه ازپادشاه انعام یاپاداشی بگیرد حقیقتِ اشتباهِ خودرا دریافت نمود،حقیقتی که به حافظ مناعت طبع بخشید و هزاربارباارزش تر ازانعام وپاداش پادشاه بود:

بردَرشاهم گدایی نکته ای درکارکرد

گفت برهرخوان که بنشستم خدارزّاق بود

درهرصورت حافظ درجستجوی حقیقت به هرکسی وبه هردری روی کرده ناامید ومأیوس برگشته، تااینکه به پیرمغان رسیده ودرهای معنا به رویش گشوده شده است.

گرم نه پیرمغان در به دوی بگشاید

کجاروم؟ چه کنم؟ چاره ازکجاجویم؟

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

 

هزار حیله برانگیخت حافظ از سر فکر

در آن هوس که شود آن نگار رام و نشد

 

حافظ به هرحیلت و چاره اندیشی که بنظرش می رسید برای رام کردن ِنگار بکاربست لیکن متأسّفانه کارسازنیافتاد!

چنانکه ملاحظه می شود پس ازاینکه حافظ تاکید می کند طیِّ مسیرعشق بدون راهنما ودلیل، امکانپذیرنیست،ادامه ی سخن رادر محور ناکامی ونامرادی پیش می برد تا مخاطب با مشاهده ی سرنوشتِ یک نمونه ی عینی که به تنهایی به سیروسلوک پرداخته وتوفیقی حاصل نکرده است اقدام مشابه انجام ندهند بلکه باالهام گرفتن ازاین سرنوشت، سعی کنندباشاگردی درمحضر پیری خردمند وفرزانه، به سیروسلوک بپردازند.

 

کار ازتومی رود مددی ای دلیل راه

کانصاف می دهیم وزراه اوفتاده ایم

شایدحافظ زمانی که این غزل رامی سرود نمی دانست که او خود به برکت صدق وصداقت واشتیاق عظیم عاشقی که بردل دارد، روزی مرشد ودلیل راهنمای خیل زیادی از جویندگان حقیقت، درهمه ی دورانهای روزگار خواهدبود وتاریکیهای پیش پای آنان را روشن خواهدنمود. 

وشایدبعدها ازاین موضوع باخبرشده بوده که فرموده است: 

برسرتربت ماچون گذری همّت خواه

که زیارتگه رندان جهان نواهدشد

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۹ سال و ۱ ماه قبل، پنجشنبه ۱۳ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۱۶:۳۷ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۴۱۸:

https://rezasaghy.blogfa.com/

 

گر تیغ بارد در کوی آن مــاه

گـردن نـهـادیم، الـحُکمُ لـِللّه

اگردرکوی آن محبوبِ ماه رُخسار، تیغ وشمشیر بر سرماببارد،ماعاشقان قدمی به عقب نخواهیم گذاشت. برای عاشق صادق چه چیزی والاترازاین است که درراهِ عشق ودرکوی معشوق شهید شود......

مابرای هراتّفاقی آماده ایم و هیچ بیم وخوفی ازبلایا نداریم مامطلقاًتسلیم عشق هستیم. شمشیری که درمسیرعشق ورزی به فرق سرعاشق فرودمی آید رحمت است و افتخار. هرچه که خواست خدا باشد مابرهمان گردن تسلیم نهاده ایم.

زیر شـمشیر غمش رقـص کنان باید رفت

کان که شدکشته‌ی او نیک سرانجام افتاد

🌿━━━━━━━━━━🌿

آیـــیـــن تقـوا مـا نــیــز دانیم

لیکن چـه چـاره بـا بـخـت گمـراه

آیـیـن : راه و روش ، مـذهب

تـقـویٰ : پـارسایی ، پرهیزکاری

دردفاع ازعشق ورزی، خطاب به شیخ و زاهد وعابد، که حافظ رابه پرهیزگاری وتقوای زاهدانه ودوری ازعشقورزی دعوت می کنند می فرماید:

اینگونه نیست که ما ازروی ناآگاهی وجهالت، عشقورزی را انتخاب کرده باشیم. ما ازروی شناخت ومعرفت قلبی این طریق را انتخاب کرده ایم وراه ورسم ِآئین تقوا وپرهیزگاری مذهبی رانیز بهترمی شناسیم. ما باآگاهی وتحقیق وتفحّص، دریافتیم که میان بُرترین وخیال انگیزترین راه رستگاری، طریقِ عشق هست بااشتیاق دست به انتخاب زدیم وبدان پایبندیم. اما شماطریق زهدوپرهیزگاری را باتحقیق وتفحّص انتخاب نکرده اید بلکه آن را جامعه وحاکمیت به شماتحمیل کرده است!

ما ازنظرگاهِ شما گمراهانیم، پس بختی گمراه داریم وسرنوشت ما این است. بهترآنست که شما در مسجد به عبادت مشغول شوید ، و مانیزدر طریقت ِعشق ورزی ومهرورزی به سیروسلوک بپردازیم تایارکه راخواهد ومیلش به که باشد.

سرنوشت ما اینگونه رقم خورده که از زُهدِ ریایی دورباشیم هرچندکه در نظرگاهِ زاهدان طریقِ عشق ،گمراهی وگناه است!.مابه این گمراهی وگناه مفتخریم.

درطریقت هرچه پیش سالک آیدخیراوست

درصراطِ مستقیم ای دل کسی گمراه نیست.

🌿━━━━━━━━━━🌿

مـا شـیـخ و واعـظ کمـتر شناسیم

یـا جـام بــاده ، یا قــصّـه کـوتاه

حافظ به درستی دریافته است که مجلس وعظ وسخنرانی واعظ بیهوده گوی، هیچ حاصلی جزتلف کردن اوقات باارزش زندگی نیست. وقتی این امکان وجودداردکه درمیخانه می توان برای بزرگداشت زندگی ضیافتی ترتیب داد و زندگانی رابه تمامیت وبااحساسات وعواطف درونی درک کرد چراباید این لحظات گرانقدر زندگی درپای منبر واعظی تلف گرددکه حتی خودش به گفته های خودباورندارد!

به تمامیت زندگی کردن؛ دم غنیمت شمردن وشادیخواری، خود نیایشی خالصانه محسوب می شود درچنین حالتی درون آدمی تبدیل به معبدمی گردد اودیگرنیازی به مراجعه به کلیسا ومسجدوخانقاه که همگی ساخته دست بشرهستند ندارد.

درچنین شرایطی اوبه هرکاری که مشغول باشد عبادت محسوب می شود حتی خوردن وخفتن؛ نظافت کردن وهرس درختان و.... همه وهمه اگرباتوجه وعشق صورت پذیرد با قدردانی اززندگی وسپاسگزاری درهم آمیخته واحساسی ناب تولیدمی گردد.

حافظ هرگزباشیخ وزاهد وعابد میانه ی خوبی نداشته وندارد، وآنها ازچهره های منفی دردیوان حافظ هستند. دراینجا "کمترشناسیم" دراصل به معنای "بیشترمی شناسیم" است! چراکه درحقیقت، هیچکسی مثل ِ حافظ این قشر ریاکار، فریب کار وطمع کار را نمی شناسد! حافظ درون وباطن آنها را به درستی دریافته که به این نتیجه رسیده است. لیکن دراینجا "کمترشناسیم" را به معنای "باآنها سروکاری نداریم" آورده وخواسته است نسبت به آنهابی اعتنایی نشان دهد.َ شیـخ و واعـظ وعابد اهل شریعت‌اند امّا حافظ اهل عشق ومعرفت وحقیقت است وسروکارش بیشتربارندان وعاشقان ومیگساران است.

می فرماید:

حساب مرا ازشیخ وواعظ وزاهد جدا کنید من باآنها هیچ پیوندو خویشاوندی ندارم! یا جام باده بیاورید تامیگساری کنیم یا اگر شراب دردسترس نیست، حداقل ازاین قوم صحبت نکنیدکه خاطرمان مُکدّرنگردد.

بیا و کشتی ما را شَطِ شراب انداز

خروش ووَلوله درجان شیخ وشاب انداز

🌿━━━━━━━━━━🌿

مـن رند وعـاشـق درموسم گل

آن گـاه تـوبـه ‌؟ استغفِـرُ‌‌‌ الله

رند : به ظاهرلا اُبالی و بی قیدوبند وشرابخوار وخراباتی،لیکن پاک باطن ،خیرخواهِ دیگران،عاشق مسلک وآزاداندیش ورها ازتعلقات دنیوی ودینی.

رندانگی دربینش حافظانه حرکت وتلاش فردی به سمت خدایگونگیست آنها اززندگانی چیزی جزعشق طلب نمی کنند درهیچ مسابقه ای برای پیشی گرفتن ازدیگران شرکت نمی کنند،هیچ خواهشی ندارند ازهرچه که رنگ تعلق پذیرد آزادهستند. رند ازروی فطرت وبینش فردی خود بسوی تکامل وتعالی حرکت می کند نه ازمسیری که مذاهب وفرقه های سازمان یافته تعیین کرده اند. شرکت نمی کند نقاب برچهره نمی زند جاه طلب نیست وبه نظرات وقضاوتهای دیگران هیچ اهمیتی قائل نیست.

استـَغـْفـِرُالله : پناه برخدا،از خدا آمرزش می‌طلبم. در ادبیـات فارسی "استغفرالله" علاوه بر طلبِ بخشش، برای ِ "نـفی و انکار، بیان بیزاری و خشم ازموضوعی، درمقام تعجّب و به جای "الله اکبر" در مقام تـعـویـذ به جای "اَعـوذ بالله"وغیره بکارمی رود.

می فرماید:: به چه زبانی بگویم که من رند و عاشق هستم؟ ازمن انتظارتقوا وپرهیزگاری(نخوردن شراب) آن هم در فصل بهارنداشته باشید من تـوبـه نخواهم کرد،هرگز اراده ای به چنین کاری دروجود من نیست.

من ترکِ شاهد وساغرنمی کنم

صدبارتوبه کردم ودیگرنمی کنم

🌿━━━━━━━━━━🌿

مِهـرتـوعـکـسـی بـرمـا نیـفکنـد

آیــیــنـه رویــا ؛ آه از دلـت آه

مِهر : ایهام دارد : الف : محبّت ، دوستی ب : خورشید ، استعاره از رُخسار معشوق

عـکـس نیز به چند معنا به کار می‌رود: ۱- تابیدن 2-فروغ، پرتو ، اشعه 3- سایه ۴- انعکاس تصویر در آب و آیـنـه

منظورازآه، حسرت و افسوس است(آه کشیدن) و همچنین باتوجّه به آئینه، بخارنفسی که درآیینه می نشیند. آئینه تاب وتحمّل آه راهم ندارد وبیدرنگ مُکدّرمی شود.امّا دراینجا گرچه چهره ی معشوق همچون آینه شفاف وپاک هست لیکن ازبس که سنگدل وسخت دل است آه ِ عاشق هیچ تاثیری درآن ندارد!

خطاب به معشوق زمینی می فرماید:

ای روی توچون آئینه، آه وفغان ازدستِ بی مهری تو، نسبت به من ِ عاشق هیچ توجّهی و عنایتی نکردی. اگرازسرلطف ومرحمت عنایتی به من می کردی، فروغ خورشیدرخسار تو برمن می تابید و تاریکی های جان ودلم را روشن می نمود. دریغ وافسوس که اینچنین نیست. دل تـو سخت است و من چاره‌ای ندارم جز رنج و آه کشیدن.امّاچه سود؟ هیچ تاثیری برتوندارد وهیچ تغییری در رفتارتودیده نمی شود!

یارب این آینه ی حُسن چه جوهردارد؟

که دراوآه مراقوّتِ تاثیرنبود.!

🌿━━━━━━━━━━🌿

حـافـظ چـه نـالی گر وصل خواهی

خـون بـایدت خورد در گاه و بی‌گاه

ای حافظ اگرهدفت رسیدن به وصال است پس برای چه ضجّه وزاری می کنی،؟ مگرنمی دانی که بایدگاه وبیگاه خون دلها خورد باید رنج بسیار کشید، بایدصبر وشکیبایی کرد تاشایدرستگاری شامل حالت شود وروزی به سرمنزل مقصود برسی.

دلش به ناله میازار وختم کن حافظ

که رستگاری جاوید درکم آزاریست

 

۱
…
۳۵۱۷
۳۵۱۸
۳۵۱۹
۳۵۲۰
۳۵۲۱
…
۵۸۷۴