بخش ۱۵۳ - در بیان آنکه حق تعالی پادشاهی است که بوزیر و امیر و حاجب و نایب و خدم و حشم محتاج نیست. جمع این همه بر خود جهت معاونت و یاری است و تعظیم یافتن. حق تعالی از این همه منزه است و مستغنی. حضرتش هم پادشاه است و هم وزیر و هم لشکر، آفتابی را که کمین بندۀ اوست این صفتهاست که هم پادشاه است و هم لشکر، لشکر او انوار اوست که بر آسمان و زمین تابان است و نباتات و حبوب و اشجار و اثمار و معادن نقره و زر را پرورش میدهد و سنگ را لعل میگرداند و صد هزار چیزهای دیگر که بوصف نیاید. بطریق اولی که خالق آفتاب را صدهزار چندین آفتاب باشد، بلکه آفتاب نیز صفتها از او دارد. و شرح این دراز است، العاقل یکفیه الاشاره
شمس رالشکرش نه نوروی است
تاب چون خنجرش فتول فی است
در چراغی چو هست این معنی
که همو مد ّ عاست هم دعوی
پیش و پس او ویست و بالا او
برگ و شاخ و درخت و خرما او
پر از او آسمانها و زمین
روشن از نور او یسار و یمین
آفتابی که کمترین بنده است
زیر و بالا ز لطف تابنده است
بر نبات و جماد میتابد
بر بخیل و جواد میتابد
زنده زوهم حبوب و هم کانها
روشن از وی قوالب و جانها
بی معین کرده صد هزاران کار
خود بخود نی ورا رفیق و نه یار
چه عجب زان شهی که خالق اوست
گر عطاها رسد بدشمن و دوست
بی وزیری و حاجبی و سپاه
کارها خود بخود کند آن شاه
اینهمه در درون خود بینی
گر دمی با حضور بنشینی
عرش و کرسی و صدهزار چنان
بیند اندر وجود خود حق دان
دل طالب چو آینه است یقین
گر ز داید در او شود تعیین
نقشهای جهان و هم نقاش
فرشهای جنان و هم فراش
خنک آن جان که خویش را بشناخت
جمع گشت و بخویشتن پرداخت
حسن خود را بدید بی پرده
همچو می صاف گشت بی درده
کرد اغیار را ز صحبت دور
تا که شد بی حجاب ظلمت نور
رست از قید بندگی شد شاه
شست در منزل و رهید از راه
رنج را ترک کرد و گنج گزید
گشت شیرین ز جوش عشق و پزید
راه حق را تمام چونکه برید
شیخ منزل شد آن یگانه مرید
دید هرچه که هست و نیست وی است
همه فانی و او ز عشق حی است
کار خود را گزارد پیش از مرگ
پیل جانرا خلاص داد ز ک رگ
آنچه با نفس خواست کرد اجل
پیشتر کرد آن امیر اجل
کرد با نفس حرب های درشت
دست ازوی نداشت تاش بکشت
با سلاح محبت و اخلاص
کرد او را و هلاک و یافت خلاص
نفس خود را چو گشت او پیشین
مرگ کی را کشد بگو پس از این
زان خطر چون رهید ایمن شد
در سرای خطیر ساکن شد
بعد از این زندگیش بی مرگ است
باغ جانش پر از بر و برگ است
در پی این بهار دی نبود
زین سپس غیر جام و می نبود
اینچنین می که بیخمار بود
پاک و صافی در آن دیار بود
گر تو صافی شدی بصاف رسی
ورنه چون درد در مصاف پسی
محرمان را نصیب چنگ بود
مجرمان را عتاب و جنگ بود
در خور هر کسی خوری آید
شتری دید کس که خر زاید
هر عمل را چنین جزای دگر
میرسد دمبدم ز خیر و ز شر
از غضب بی گمان غضب زاید
وز طرب هم یقین طرب زاید
سوی طاعت رود ز حق رحمت
بسوی معصیت دو صد زحمت
جای گل دائماً بود گلشن
جای خار است بیگمان گلخن
طاعت و علم را چو گل میدان
معصیت را چو خار زشت مهان
پس تو گر عاقلی نکوئی کن
بیخ ظلم و بدی بکن از بن
چونکه از خلق زشت گردی پاک
بر شوی چون فرشته بر افلاک
چون بدی را ز خود کنی بیرون
نیکیت بالد و شود افزون
باغبان شاخ بد برد ز شجر
تا که شاخ نکو فزاید بر
چون تو بد را کنی ز نیک جدا
بعد از آن نیکیت برد بخدا
غیر نیکی نمیپذیرد رب
تا توانی تو نیک کن اغلب
عدل را گیر زانکه وصف خداست
ظلم بگذار کان ز شیطان خاست
هرکه باشد ز وصف یزدان پ ر
رهد از بندگی و گردد حر
بهر این وصف خویش کرد خدا
با نبی در نبی که تا دانا
بپذیرد بجهد آن اوصاف
تا که دردیش پاک گردد و صاف
خلق حق گیرد وز خود گذرد
عمر را در حصول آن سپرد
با کسانی نشست و خاست کند
که بیاری آن گروه کند
بیخ نفس لئیم را از بن
تا از او سر کند علوم لدن
چون خودی را کند فدای خدا
جغد جانش شود ز حق عنقا
قاف و عنقا چه باشد ای دانا
که بود وصف آن شه والا
صفت او کجا کند مخلوق
چونکه جانش گذشت از عیون
حال عاشق بود ز خلق نهان
نشناسد ورا بجز دیان
دارد او را نهان ز غیرت خود
تا که هر چشم بر رخش نفتد
نیست لایق که هر کسش بیند
یا بپهلوش هر خسی شیند
کی بود لایق ملک تونی
چون دون چون رود بیچونی
شرح شه شه کند نه هر بنده
کی رسد سر شه بخربنده
در گذر زین حدیث و کن آغاز
وصف آن یار جانفزارا باز
که چسان رهبرست در دوران
سر پیغمبرست آن حق دان
هر که خدمت کند ز جان او را
رهد از حبس و کفر و جهل و عمی
پند او هر که بشنود ازدل
جان بسته اش رهد از آب و زگل
هرکه از داد او شود زنده
گردد او سر فراز و پاینده
دل تنگش شو چو صحرائی
جان قطره اش بسان دریائی
معدن علم و نور حق گردد
بر فراز نهم طبق گردد
لقمه ها بی دهان و کام خورد
بی سبو و قدح مدام خورد
حور و جنت درون خود بیند
رطب از نخلهای خود چیند
همچو خور صورت ولی پیداست
بر جمله عیان چو ماه سماست
هر کرا نور عقل و تمییز است
کی شمارد زر آنچه ارزیزاست
کی خرد پشک را بقیمت مشگ
چون نداند درخت تر از خشگ
نزد او خیر کی بود چون شر
زهر پیشش کجا بود چو شکر
صاف را چون نداند او از زنگ
استر راهوار از خر لنگ
چون نداند ز نور تا نار او
چون نداند ز خار گلزار او
چون نداند وی آسمان ز زمین
فرش ناپاک را ز عرش برین
داند این جمله لیک پوشاند
از غرض خویش کور گرداند
علم پیدای خود کند پنهان
از حسودی و بغض آن بیجان
تا شهان را حقیر بنماید
خویشتن را امیر بنماید
غرض شوم کر و کور کند
آب عذب زلال شور کند
تا کند شاه را نظر چو غلام
تا دهد با غرور و کبر سلام
تا ندانند خلق کو بیش است
این پس افتاده است و او پیش است
نیست مانندش اندر این آفاق
هست در دهر سرور عشاق
خلق چون اختراند و او چون ماه
همه همچون سپاه و او چون شاه
همچو خود خواهدش مهان و ذلیل
همچو خود خواهدش ضعیف و علیل
نتواند که نام او شنود
هم نخواهد که کس بوی گرود
خویشتن را از او فزون خواهد
مرد حق را چو خود زبون خواهد
روز و شب سال و مه در آن کوشد
کافتاب خدای را پوشد
آن نخواهد شدن ولیک بدان
عاقبت گردد او چو ماه عیان
اندر آخر شود ترا معلوم
کوست محمود و منکرش مذموم
او چو ماه است و دیگران چوسها
همه چون قطره ها و او دریا
اوست گنج خدا و خلقان رنج
مانده اغلب در این سرای سپنج



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شعر دربارهٔ ذات حق تعالی و ویژگیهای پادشاهی اوست که مستقل و بینیاز از وزیر و یار است. حق تعالی خود پادشاه، وزیر و لشکر است و نورها و برکات او در آسمان و زمین پراکندهاند. اوست که همه موجودات را خلق میکند و به آنان حیات میبخشد. در ادامه، شاعر به وصف معرفت و شناخت از خود و خدا در عالم میپردازد. عاقلان باید از بدیها دور شوند و به نیکی روی آورند تا بتوانند به حقیقت وجود خود و حق برسند و از بندگی رها شوند. نهایتاً، شاعر بر پیوند رفتاری نیکو با خدا و علم به خوبیها تاکید دارد و میگوید که کسی که به حقیقت درونی خود برسد، با دنیا و موانع آن بیگانه میشود.
هوش مصنوعی: لشکر خورشید چیزی جز پرتو و روشنی خود او نیست و تابش او همچون خنجری است که ریسمانهای تیرگی را میبرد؛ یعنی خورشید برای کارش به سپاهی بیرون از خود نیاز ندارد.
هوش مصنوعی: وقتی در یک چراغ ساده این ویژگی هست که خودش هم مدعی است و هم دلیل و گواه ادعای خود، پس در خورشید و آفریدگار آن به طریق اولی چنین است.
هوش مصنوعی: پیش و پس و بالای او همه خود اوست؛ برگ و شاخه و درخت و میوه همه از او و جلوهٔ اوست.
هوش مصنوعی: آسمانها و زمین از او پر است و چپ و راست جهان از نور او روشن است.
هوش مصنوعی: خورشید که کمترین بندهٔ حق است، از لطف خود بر پایین و بالای جهان میتابد.
هوش مصنوعی: خورشید بر گیاه و جماد، و بر بخیل و بخشنده یکسان میتابد.
هوش مصنوعی: دانهها و معدنها از خورشید زنده و پروردهاند و بدنها و جانها از او روشناند.
هوش مصنوعی: خورشید بییاور صدها هزار کار انجام داده است؛ بهتنهایی و بیهیچ همراه و دستیاری.
هوش مصنوعی: پس جای شگفتی نیست اگر از آن پادشاهی که آفرینندهٔ خورشید است، بخششها به دشمن و دوست هر دو برسد.
هوش مصنوعی: آن پادشاه حقیقی بیوزیر و دربان و لشکر، همهٔ کارها را خود بهتنهایی انجام میدهد.
هوش مصنوعی: اگر لحظهای با حضور قلب بنشینی، همهٔ این حقایق را در درون خود خواهی دید.
هوش مصنوعی: کسی که حقشناس است، عرش و کرسی و صدها هزار مانند آن را در وجود خود میبیند.
هوش مصنوعی: دل جوینده بهیقین مانند آینه است؛ اگر زنگار آن را بزداید، حقایق در آن آشکار و معین میشود.
هوش مصنوعی: در آن آینهٔ دل، نقشهای جهان و نیز نقاش آنها، و فرشهای بهشت و نیز گسترندهٔ آنها دیده میشود.
هوش مصنوعی: خوشا جانی که خود را شناخت، از پراکندگی به جمعیت رسید و به اصلاح و شناخت خویش پرداخت.
هوش مصنوعی: چنین جانی زیبایی خود را بیپرده دید و مانند شرابِ صاف، از دُرد و ناخالصی پاک شد.
هوش مصنوعی: بیگانگان و ناهمدلان را از همنشینی خود دور کرد تا بیحجابِ تاریکی، سراسر نور شد.
هوش مصنوعی: از بند بندگی نفس و دنیا رها شد و به پادشاهی رسید؛ در منزل مقصود نشست و از رنج راه آسوده شد.
هوش مصنوعی: رنج را رها کرد و گنج را برگزید؛ از جوشش عشق پخته و شیرین شد.
هوش مصنوعی: وقتی آن مرید یگانه راه حق را بهتمامی پیمود، خود شیخ و راهنمای منزل شد.
هوش مصنوعی: دید که هرچه هست و نیست همه اوست (حق)؛ همهچیز فانی است و تنها او از عشق زنده و جاوید است.
هوش مصنوعی: کار خود را پیش از مرگ به انجام رساند و پیلِ جان را از چنگ گرگ نفس رهانید.
هوش مصنوعی: آنچه مرگ میخواست با نفس او بکند، آن امیر بزرگ پیش از رسیدن مرگ خود انجام داد؛ یعنی پیش از مرگ طبیعی، با مرگ اختیاری نفس را کشت.
هوش مصنوعی: او با نفس خود جنگهای سخت کرد و از آن دست نکشید تا آن را کشت.
هوش مصنوعی: با سلاح محبت و اخلاص نفس را نابود کرد و خود رهایی یافت.
هوش مصنوعی: وقتی او پیش از مرگ، نفس خود را کشت، بگو مرگ پس از این چه کسی را میتواند بکشد؟ یعنی مرگ دیگر بر او دستی ندارد.
هوش مصنوعی: چون از آن خطر رهید، در امان شد و در سرای بلندمرتبه و ارجمند (عالم حق) جای گرفت.
هوش مصنوعی: از این پس زندگی او بیمرگ و جاوید است و باغ جانش پر از میوه و برگ است.
هوش مصنوعی: پس از این بهار، زمستانی نمیآید و از این پس جز جام و شراب معنوی چیزی نیست.
هوش مصنوعی: چنین شرابی که خماری در پی ندارد، پاک و زلال در آن عالم یافت میشود.
هوش مصنوعی: اگر تو پاک و زلال شوی به آن شراب صاف میرسی، وگرنه مانند دُردِ ته جام، در صف عقب میمانی.
هوش مصنوعی: بهرهٔ اهل راز و محرمان، ساز و شادی است و بهرهٔ گناهکاران، سرزنش و جنگ.
هوش مصنوعی: به هر کس خوراکی در خور خودش میرسد؛ هیچکس ندیده که شتر خر بزاید، یعنی هر چیز نتیجهٔ همجنس خود را دارد.
هوش مصنوعی: به همینسان هر کار نیک یا بدی، پیوسته پاداش و جزای متناسب خود را مییابد.
هوش مصنوعی: بیگمان از خشم، خشم پدید میآید و از شادی نیز یقیناً شادی.
هوش مصنوعی: رحمت خدا به سوی طاعت و فرمانبرداری میرود و به سوی گناه، رنج و سختی فراوان.
هوش مصنوعی: جای گل همیشه گلستان است و جای خار بیگمان آتشخانهٔ حمام است.
هوش مصنوعی: طاعت و دانش را مانند گل بدان و گناه را مانند خار زشت و پست شمار.
هوش مصنوعی: پس اگر خردمندی نیکی کن و ریشهٔ ستم و بدی را از بن برکن.
هوش مصنوعی: وقتی از خوی زشت پاک شوی، مانند فرشته به آسمانها بالا میروی.
هوش مصنوعی: وقتی بدی را از خود بیرون کنی، نیکیات رشد میکند و افزون میشود.
هوش مصنوعی: باغبان شاخهٔ بد را از درخت میبُرد تا شاخهٔ خوب میوهٔ بیشتری بدهد.
هوش مصنوعی: وقتی بدی را از نیکی جدا کنی، پس از آن نیکیات تو را به خدا میرساند.
هوش مصنوعی: پروردگار جز نیکی نمیپذیرد؛ پس تا میتوانی بیشتر نیکی کن.
هوش مصنوعی: عدل را پیشه کن، زیرا صفت خداست، و ستم را رها کن که از شیطان برخاسته است.
هوش مصنوعی: هرکس از صفات خداوند پر شود، از بندگیِ نفس و دنیا رها میشود و آزاد میگردد.
هوش مصنوعی: خداوند به همین سبب صفات خود را به وسیلهٔ پیامبر و در قرآن بیان کرد تا انسان دانا آنها را بشناسد.
هوش مصنوعی: تا انسان دانا با کوشش آن صفات را در خود بپذیرد و دُرد و آلودگی وجودش پاک و زلال شود.
هوش مصنوعی: اخلاق الهی را در خود پدید آورد و از خودپرستی بگذرد و عمرش را در به دست آوردن آن صرف کند.
هوش مصنوعی: با کسانی همنشین شود که به یاری آنان این کار را انجام دهد.
هوش مصنوعی: یعنی ریشهٔ نفس پست را از بن برکند تا از وجودش دانش لدنی و الهی سر برآورد.
هوش مصنوعی: وقتی خودی و منیت خود را فدای خدا کند، جان او که مانند جغد ویرانهنشین بود به لطف حق چون عنقا بلندمرتبه و کمیاب میشود.
هوش مصنوعی: ای دانا، کوه قاف و عنقا در برابر آن پادشاه بلندمرتبه چه ارزشی دارند که بتوانند وصف او باشند؟
هوش مصنوعی: آفریدگان چگونه میتوانند صفت او را بیان کنند، در حالی که جان او از دسترس چشمها و دیدن فراتر رفته است؟
هوش مصنوعی: حال عاشق حق از مردم پوشیده است و جز خداوند کسی او را نمیشناسد.
هوش مصنوعی: خداوند از روی غیرت خود او را پنهان نگه میدارد تا هر چشمی بر چهرهٔ او نیفتد.
هوش مصنوعی: شایسته نیست که هر کسی او را ببیند یا هر فرومایهای کنار او بنشیند.
هوش مصنوعی: انسان فرومایه کی سزاوار ملکوت و مقام بیچون است؟ موجود پست و چونوچرادار چگونه به عالم بیچونی راه یابد؟
هوش مصنوعی: شرح حال پادشاه را خود پادشاه میتواند بگوید نه هر بندهای؛ خربنده کجا به راز پادشاه دست مییابد؟
هوش مصنوعی: شاعر به خود میگوید: از این سخن بگذر و دوباره وصف آن یار جانبخش را آغاز کن.
هوش مصنوعی: بگو که او چگونه در روزگار خود راهنماست و آن حقشناس، راز و جوهر پیامبر است.
هوش مصنوعی: هر کس از جان به او خدمت کند، از زندان و کفر و نادانی و کوری دل رها میشود.
هوش مصنوعی: هر کس پند او را از دل بشنود، جان گرفتارش از بند آب و گل یعنی تن و دنیا آزاد میشود.
هوش مصنوعی: هر کس از عدل و بخشش او زنده شود، سربلند و جاودان میگردد.
هوش مصنوعی: دل تنگ او مانند صحرا گشاده میشود و جان قطرهمانندش چون دریا بیکران میگردد.
هوش مصنوعی: او کان دانش و نور خدا میشود و از آسمان نهم بالاتر میرود.
هوش مصنوعی: روزی معنوی را بی دهان و کام میخورد و بی کوزه و جام، شراب معرفت را پیوسته مینوشد.
هوش مصنوعی: حوریان و بهشت را در درون خود میبیند و خرمای تازه را از نخلهای وجود خودش میچیند.
هوش مصنوعی: چهرهٔ ولیِ خدا مانند خورشید آشکار است و مثل ماهِ آسمان بر همه پیداست.
هوش مصنوعی: کسی که نور عقل و قدرت تشخیص دارد، هرگز قلع را به جای طلا حساب نمیکند.
هوش مصنوعی: چنین کسی پشکل را به بهای مشک نمیخرد؛ چگونه ممکن است درخت تر را از خشک تشخیص ندهد؟
هوش مصنوعی: نزد او نیکی و بدی یکسان نیست و زهر در نظرش مانند شکر نیست.
هوش مصنوعی: چگونه ممکن است او آینهٔ صاف را از زنگار، و استر خوشرفتار را از خر لنگ باز نشناسد؟
هوش مصنوعی: چگونه نور را از آتش و گلزار را از خار تشخیص ندهد؟
هوش مصنوعی: چگونه آسمان را از زمین و فرش ناپاک خاکی را از عرش برین باز نشناسد؟
هوش مصنوعی: منکرِ ولی همهٔ اینها را میداند، اما حقیقت را میپوشاند و به خاطر غرض خود، خود را به کوری میزند.
هوش مصنوعی: آن بیجانِ معنوی، از حسادت و کینه، دانشی را که برایش آشکار است پنهان میکند.
هوش مصنوعی: تا شاهانِ معنا یعنی اولیا را حقیر جلوه دهد و خود را امیر و بزرگ نشان دهد.
هوش مصنوعی: غرضِ شوم آدمی را کر و کور میکند و آب شیرین و زلال را در کامش شور میسازد.
هوش مصنوعی: تا به شاه چون غلامی بنگرد و با غرور و تکبر به او سلام کند.
هوش مصنوعی: تا مردم نفهمند که ولی برتر است و این منکر عقبمانده است و ولی پیشرو.
هوش مصنوعی: در سراسر جهان مانندی برای ولی نیست و او در روزگار سرور عاشقان است.
هوش مصنوعی: مردم مانند ستارگاناند و او مانند ماه؛ همه چون لشکرند و او چون شاه.
هوش مصنوعی: منکر میخواهد ولی هم مانند خودش خوار و پست، و ناتوان و بیمار باشد.
هوش مصنوعی: تاب شنیدن نام او را ندارد و نمیخواهد کسی به او بگرود و پیرو او شود.
هوش مصنوعی: خود را برتر از او میخواهد و مردِ حق را مانند خودش زبون و درمانده میخواهد.
هوش مصنوعی: شب و روز و ماه و سال تلاش میکند که خورشیدِ خدا یعنی ولی را بپوشاند.
هوش مصنوعی: این کار هرگز شدنی نیست؛ بدان که سرانجام ولی مانند ماه آشکار میشود.
هوش مصنوعی: در پایان برایت روشن میشود که ولی ستوده است و منکرش نکوهیده.
هوش مصنوعی: او مانند ماه است و دیگران مانند ستارهٔ کمنور سُها؛ همه چون قطرهاند و او دریاست.
هوش مصنوعی: او گنج خداست و مردم مایهٔ رنجاند و بیشترشان در این سرای ناپایدار دنیا گرفتار ماندهاند.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.