خداوندا نه لوح و نه قلم بود
حروف آفرینش بی رقم بود
ارادت شد به حکمت تیز خامه
به نام عقل نامی کرد نامه
ز حرف عقل کل تا نقطهٔ خاک
به یک جنبش نوشت آن کلک چالاک
ورش خواهی همان نابود و ناباب
شود نابودتر از نقش بر آب
اگر نه رحمتت کردی قلم تیز
که دیدی اینهمه نقش دلاویز
نقوش کارگاه کن فکانی
به طی غیب بودی جاودانی
که دانستی که چندین نقش پر پیچ
کسی داند نمود از هیچ بر هیچ
زهی رحمت که کردی تیز دستی
زدی بر نیستی نیرنگ هستی
هر آن صورت که فرمودیش نیرنگ
زدش سد بوسه بر پا نقش ارژنگ
ز هر پرده که از ته کردیش باز
نهفتی سد هزاران چهرهٔ راز
کشیدی پردههایی بر چه و چون
که از پرده نیفتد راز بیرون
ز هر پرده که بستی یا گشادی
دو سد راز درون بیرون نهادی
اگر بیرون پرده ور درون است
بتو از تو خرد را رهنمون است
شناسا گر نمیکردی خرد را
که از هم فرق کردی نیک و بد را
یکی بودی بد و نیک زمانه
تفاوت پاکشیدی از میانه
همای و بوم بودندی بهم جفت
به یک بیضه درون همخواب و همخفت
نه با اقبال آن را کار بودی
نه این را طعنهٔ ادبار بودی
ز تو اندوخته عقل این محک را
که میسنجد عیار یک به یک را
ز چندین زادهٔ قدرت که داری
کفی برداشتی از خاک خواری
به دان عزت سرشتی آن کف خاک
که زیب شرفه شد بر بام افلاک
طراز پیکری بستی بر آن گل
که آمد عاشق او جان به سد دل
به ده جا خادمانش داشتی باز
که گفتی خاک و چندین قدر اعزاز
به خاک این قدر دادن رمز کاریست
که عزت پیش ما در خاکساریست
چه شد گو خاک باش از جمله در پس
منش برداشتم، این عزتش بس
بر آن خادمان کش داشتی پیش
دوانیدی به خدمت سد حشر بیش
همه فرمان برانی کارفرمای
همه در راه خدمت پای برجای
از آن ده خادم ده جا ستاده
مهیا هر چه فرماید اراده
چه ده خادم که ده مخدوم عالم
مبادا از سر ما سایه شان کم
نشاندی پنج از آنها بر در بار
ز احوال همه عالم خبردار
گذر داران جسم و عالم جسم
بر ایشان راه صورتها ز هر قسم
ز خاصان پنج با او گاه و بیگاه
ندیده هیچگه بیرون درگاه
شده هر یک به شغل خاص مأمور
به یک جا جمع لیک از یکدگر دور
همه ثابت قدم در راز داری
همه با یکدیگر درسازگاری
یکی آیینه ایشان را سپردی
که خود دانی که زنگش چون ستردی
ز بیرون هر چه برقع برگشاده
در آن آیینه عکسش اوفتاده
چنین آیینهای آنرا که پیش است
اگر خود بین شود برجای خویش است
دماغش را به مغز آراستی پوست
دلی دادیش کاین خلوتگه دوست
ز دل راهی گشادی در دماغش
فکندی آتش دل در چراغش
چراغش را خرد پروانه کردی
ز رشکش عالمی دیوانه کردی
اگر عقل است اگر طبع است اگر هوش
لوای خدمتش دارند بر دوش
به خدمت عقل و نفس و چرخ و اختر
همه پیشش ستاده دست در بر
چه لطف استاله اله با کفی خاک
که بربستی سر چرخش به فتراک
اگر جسمانید ار جان پا کند
همه در خدمت این مشت خاکند
همه از بهر ما هر یک به کاری
دریغا نیست چشم اعتباری
ز ما گر آشکارا ور نهان است
ز لطف و رحمتت شرح و بیان است
بکردیم از تمام هستی خویش
نیامد هیچ جز لطفت فرا پیش
اگر لطف تو دامن برفشاند
ز ما جز نیستی چیزی نماند
بود بیرحمتت اجزای مردم
صفتهای بد اندر نیستی گم
ره هستی سراپا گر نپویند
عدم یابند ما را گر بجویند
عدم بلک از عدم هم لختی آنسوی
بدیهای نهفته در عدم روی
ز ما ناید به جز بد نیک دانیم
تو ما را نیک کن تا نیک مانیم
کسی کو گریه برخود کن شب و روز
که بگذاری بدو آتش بدآموز
ولی آن گریه را سودی نباشد
که از تو در جگر دودی نباشد
شراری باید از تو در میانه
که دوزخ سوخت بتوان زان زبانه
بدیها در خودی خس پوش داریم
بده برقی که دود از خود برآریم
درخشی شمع راه ماکن از خود
تو خود ما را شو و مارا کن از خود
کسی کو را ز خود کردی خوشش حال
برو گو بر فلک زن کوی اقبال
خوشا حال دل آن کس در این کوی
که چوگان تو میگرداندش گوی
فلک گوی سر میدان آنست
که گویش در خم آن صولجانست
به چوگان هوا داریم گویی
هوس گرداندش هر دم به سویی
بکش از دست چوگان هوا را
شکن بر سر هوا جنبان ما را
ببر از ما هوا را دست بسته
که ما را سخت دارد سر شکسته
هواهایی که آن ما را بتانند
بهشت جسم و دوزخ تاب جانند
دل چون کعبه را بتخانه مپسند
حریم تست با بیگانه مپسند
کنشتی پر صنم شد دل سد افسوس
در و بامش پر از زنار و ناقوس
هوایت شد هوس زنار ما را
ازین زنار و بت باز آر مارا
بت و زنار این کیشیست باطل
بت ما بشکن و زنار بگسل
زبان مزدور ذکر تست، زشت است
که خدمتکار ناقوس کنشت است
فکن سنگی به ناقوسش که تن زن
وگر بد جنبد او را بر دهن زن
به تاراج کنشت ما برون تاز
صلیب هستی ما سر نگون ساز
نه در بگذار و نه دیوار این دیر
بسوزان هر چه پیش آید در و غیر
ز ما درکش لباس بت پرستی
هم این را سوز و هم زنار هستی
اشارت کن که انگشت ارادات
برآریم از پی عرض شهادت
به ما تعلیم نفی «ماسوا» کن
شهادت ورد سرتا پای ماکن
شهادت غیر نفی «ماسوا» چیست
ز بعد لای نفی الا خدا چیست
به این خلوت کسی کو محرمی یافت
به تلقین رسول هاشمی یافت



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شعر در ارتباط عمیق و راز و نیاز با خداوند سخن میگوید و به تجلیات آفرینش پرداخته است. شاعر از خلقت و نعمت عقل صحبت کرده و به شگفتیهای آن اشاره میکند، در حالی که بیان میکند که تمام خوبیها و بدیها به لطف خدا وابسته هستند. او همچنین بر اهمیت خاک و خدمت به دیگران تأکید دارد و میگوید که تنها رحمت الهی میتواند انسان را از بدی دور کند. در پایان، شاعر از بیگانگی از خدا و درخواست رهایی از هوسها سخن میگوید و به تأکید بر عدم وابستگی به دنیا میپردازد.
هوش مصنوعی: خدایا، پیش از آفرینش نه لوح بود و نه قلم، و حروف آفرینش هنوز نوشته نشده و بینشان بودند.
هوش مصنوعی: ارادهٔ تو با حکمت، قلم آفرینش را تیز و آماده کرد و نامهٔ هستی را با نام عقل آغاز کرد و نامور ساخت.
هوش مصنوعی: آن قلم چالاک با یک حرکت، همه چیز را از عقل کل (نخستین آفریده) تا خاک (پستترین مرتبه) نوشت و پدید آورد.
هوش مصنوعی: و اگر بخواهی، همین هستی دوباره نابود و بیارزش میشود و از نقشی که بر آب کشند هم ناپایدارتر میگردد.
هوش مصنوعی: اگر رحمت تو قلم آفرینش را به کار نمیانداخت، چه کسی این همه نقش دلنشین را میدید؟
هوش مصنوعی: نقشهای کارگاه «کن فیکون» برای همیشه در پردهٔ غیب پیچیده و پنهان میماندند.
هوش مصنوعی: چه کسی میدانست که کسی میتواند این همه نقش پیچیده را از هیچ و بر هیچ پدید آورد؟
هوش مصنوعی: آفرین بر رحمتت که چابکی کردی و بر نیستی، نقش و افسون هستی زدی.
هوش مصنوعی: هر صورتی که تو نقشش را فرمودی چنان زیبا شد که نقشهای ارژنگ (کتاب نقاشی مانی) صد بار بر پایش بوسه زدند.
هوش مصنوعی: از هر پردهای که از بن گشودی، باز صدها هزار چهرهٔ راز را پنهان کردی.
هوش مصنوعی: بر چگونگی و چرایی امور پردههایی کشیدی تا راز از پرده بیرون نیفتد و آشکار نشود.
هوش مصنوعی: از هر پردهای که بستی یا گشودی، صدها راز نهانی را آشکار ساختی.
هوش مصنوعی: چه بیرون پرده باشد چه درون آن، راهنمای خرد به سوی تو، خود تو هستی.
هوش مصنوعی: اگر تو خرد را آگاه و شناسا نمیکردی، چه کسی نیک و بد را از هم جدا میکرد؟
هوش مصنوعی: در آن صورت خوب و بد روزگار یکسان میبود و تفاوت از میان برداشته میشد.
هوش مصنوعی: همای خوشیمن و جغد شوم با هم جفت میشدند و در یک تخم کنار هم میخفتند.
هوش مصنوعی: نه هما با نیکبختی پیوندی داشت و نه جغد به بدبختی سرزنش میشد.
هوش مصنوعی: عقل این سنگ محک را از تو گرفته است که با آن عیار و ارزش هر چیز را یکییکی میسنجد.
هوش مصنوعی: از میان این همه آفریدهٔ قدرتت، مشتی از خاک خوار و پست برگرفتی (برای آفرینش آدم).
هوش مصنوعی: آن مشت خاک را با چنان عزتی سرشتی که زینت کنگرهٔ بام آسمانها شد.
هوش مصنوعی: بر آن گل، نقش و آرایش پیکری نهادی که جان با صد دل عاشق آن شد.
هوش مصنوعی: در جاهای بسیار خدمتگزارانی (فرشتگان) برای او گماشتی، چنان که گویی گفتی: خاکی و این همه گرامیداشت!
هوش مصنوعی: این همه ارج نهادن به خاک رمزی دارد: اینکه عزت نزد ما در فروتنی و خاکساری است.
هوش مصنوعی: گویی خداوند میگوید: چه باک اگر خاک از همه پستر باشد؛ من او را برکشیدم و همین عزت برایش بس است.
هوش مصنوعی: افزون بر آن خادمانی که پیشتر برایش گماشتی، صد گروه دیگر را نیز به خدمت او شتاباندی.
هوش مصنوعی: همهٔ این خدمتگزاران فرمانبردار و کارداناند و همه در راه خدمت استوار ایستادهاند.
هوش مصنوعی: از میان آنان ده خادم را در ده جایگاه گماشتی که هرچه ارادهٔ آدمی بخواهد، آمادهاند؛ مراد پنج حس ظاهری و پنج حس باطنی است.
هوش مصنوعی: این ده تن نه خادم، بلکه در ارزش مانند ده سرور جهاناند؛ خدا کند سایهشان از سر ما کم نشود.
هوش مصنوعی: پنج تن از آنان، یعنی حواس ظاهری، را بر درِ بارگاه وجود آدمی نشاندی تا از احوال همهٔ جهان آگاه باشند.
هوش مصنوعی: آنها گذرگاه میان تن و جهان مادیاند و صورتهای گوناگون از راه آنها به درون میرسد.
هوش مصنوعی: پنج تن دیگر از خاصان همیشه در درون همراه او هستند و هرگز بیرون از درگاه دیده نشدهاند؛ یعنی حواس باطنی.
هوش مصنوعی: هر کدام به کاری ویژه گماشته شدهاند؛ همه در یک جا، یعنی سر، گرد آمدهاند، اما جایگاهشان از هم جداست.
هوش مصنوعی: همه در رازداری پایدارند و با یکدیگر هماهنگ و سازگارند.
هوش مصنوعی: آیینهای به آنان سپردی و خود میدانی که زنگار آن را چگونه پاک کردی.
هوش مصنوعی: هر چیزی که در بیرون آشکار شود، تصویرش در آن آیینه میافتد.
هوش مصنوعی: کسی که چنین آیینهای پیش رو دارد، اگر به خود بنگرد و خودبین شود، جای شگفتی نیست و سزاوار است.
هوش مصنوعی: کاسهٔ سر او را با مغز آراستی و دلی به او دادی که خلوتگاه دوست، یعنی جایگاه خداوند، است.
هوش مصنوعی: از دل راهی به مغز او گشودی و آتش دل را در چراغ اندیشهاش افکندی.
هوش مصنوعی: خرد را پروانهٔ گرد چراغ او ساختی و از رشک این مقام، جهانی را شیفته و دیوانه کردی.
هوش مصنوعی: عقل و طبع و هوش، همه پرچم خدمت او را بر دوش دارند.
هوش مصنوعی: عقل و نفس و فلک و ستارگان همه با ادب و دست بر سینه، به خدمت در برابر او ایستادهاند.
هوش مصنوعی: خدایا، این چه لطفی است با مشتی خاک که سرِ فلک را به ترک بند او بستی و آن را رام او کردی.
هوش مصنوعی: چه موجودات جسمانی و چه جانهای پاک، همه در خدمت این مشت خاک، یعنی انسان، هستند.
هوش مصنوعی: همهٔ موجودات هر یک به کاری برای ما مشغولاند؛ افسوس که چشمی عبرتبین نداریم.
هوش مصنوعی: هرچه در ما آشکار یا پنهان است، شرح و نشانهٔ لطف و رحمت توست.
هوش مصنوعی: در سراسر هستی خود جستوجو کردیم و جز لطف تو چیزی پیش نیامد.
هوش مصنوعی: اگر لطف تو دامن از ما بیفشاند و دور شود، از ما جز نیستی چیزی باقی نمیماند.
هوش مصنوعی: بیرحمت تو، اجزای وجود آدمی جز صفتهای بدی نیست که در نیستی گم شده است.
هوش مصنوعی: اگر این اجزا راه هستی را تا پایان نپیمایند، هر که ما را بجوید جز نیستی نمییابد.
هوش مصنوعی: ما نیستی هستیم، بلکه کمی آنسوتر از نیستی؛ بدیهایی که در چهرهٔ عدم پنهان ماندهاند.
هوش مصنوعی: خوب میدانیم که از ما جز بدی برنمیآید؛ تو ما را نیک گردان تا نیک بمانیم.
هوش مصنوعی: به کسی که شب و روز بر حال خود گریه میکند، اگر آتشِ بدآموز (نفس و گناه) را به او واگذاری، کارش تباه است؛ یعنی گریهٔ او بیعنایت تو کاری نمیسازد.
هوش مصنوعی: اما آن گریه سودی ندارد، اگر از سوی تو دود و سوزی در جگر نباشد.
هوش مصنوعی: باید شعلهای از عشق تو در دل باشد که بتوان با آن زبانه دوزخ را سوزاند.
هوش مصنوعی: ما بدیها را در خودپرستی خود زیر خس و خاشاک پنهان کردهایم؛ برقی به ما بده تا خودیِ ما بسوزد و دودش برآید.
هوش مصنوعی: پرتوی از خود را چراغ راه ما کن؛ تو خودت از آنِ ما شو و ما را از آنِ خود کن.
هوش مصنوعی: کسی را که از آنِ خود کردی و حالش را خوش ساختی، بگو برو و بر فلک گوی اقبال و سعادت بزن.
هوش مصنوعی: خوشا حال کسی در این کوی که چوگان تو او را چون گوی به حرکت درمیآورد؛ یعنی تسلیم ارادهٔ توست.
هوش مصنوعی: آسمان گوی پیشِ میدانِ کسی است که خود گویی در خم چوگان تو باشد؛ یعنی تسلیم تو بر فلک چیره است.
هوش مصنوعی: ما گوی دل خود را به چوگان هوای نفس سپردهایم و هوس هر لحظه آن را به سویی میبرد.
هوش مصنوعی: چوگان هوس را از دست ما بگیر و آن را بر سرِ هوای نفس که ما را میجنباند بشکن.
هوش مصنوعی: هوای نفس را دستبسته از ما دور کن، زیرا ما را سخت سرشکسته و درمانده کرده است.
هوش مصنوعی: هوسهایی که بتهای ما شدهاند، برای تن چون بهشتاند ولی برای جان مایهٔ عذاب دوزخ.
هوش مصنوعی: روا مدار که دلِ چون کعبهٔ ما بتخانه شود؛ دل حریم توست، آن را به بیگانه وامگذار.
هوش مصنوعی: صد افسوس که دل ما معبدی پر از بت شده و در و بامش پر از زنار و ناقوس است.
هوش مصنوعی: هوای نفس برای ما زنار شده است؛ ما را از این زنار و بت بازگردان.
هوش مصنوعی: بت و زنار آیینی باطل است؛ بت ما را بشکن و زنارمان را پاره کن.
هوش مصنوعی: زبان باید در خدمت ذکر تو باشد؛ زشت است که خدمتگزار ناقوس بتکده گردد.
هوش مصنوعی: سنگی به ناقوس زبان بزن تا خاموش شود و اگر به بدی جنبید بر دهانش بزن.
هوش مصنوعی: برای غارت بتکدهٔ وجود ما بتاز و صلیب هستی و خودبینی ما را واژگون کن.
هوش مصنوعی: نه در این دیر را باقی بگذار نه دیوارش را؛ هر چه پیش آید، در و جز آن، همه را بسوزان.
هوش مصنوعی: جامهٔ بتپرستی را از تن ما بیرون کن و هم آن را و هم زنار هستیِ ما را بسوزان.
هوش مصنوعی: اشارهای کن تا انگشت ارادت را برای گواهی دادن به یگانگی تو بالا بریم.
هوش مصنوعی: نفی هرچه جز توست را به ما بیاموز و شهادت را ذکر سراپای وجود ما ساز.
هوش مصنوعی: شهادت جز نفی ماسوا چیست؟ پس از «لا» که نفی است، جز «الا الله» چه میماند؟
هوش مصنوعی: هر کس در این خلوتِ توحید محرم شد، این را با تعلیم پیامبر هاشمی به دست آورد.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
میخواهید شما بخوانید؟ اینجا را ببینید.
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
مرتبسازی حاشیهها: محبوبترین | جدیدترین | قدیمیترین
تا به حال ۲ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.