کی و کو، چند و چون و چیست، چرا
هست از اوصاف «انتم الفقرا»
این همه وصفها ز امکان است
علت احتیاج و نقصان است
ذات حق کامل است و فوق کمال
نرسد کس در او به وهم و خیال
از تسلسل که نیست در امکان
نبود دایماً مکان مکان
چون مکان را مکان محال بود
خالق اندر مکان خیال بود
گر بود مر ورا حدود و جهات
متناهی شود حقیقت ذات
جسم گردد کنون و از ترکیب
مُحْدَث آید قدیم فرد مجیب
ور حوادث بدو شود قایم
حادثه دایماً بود قایم
عرش کان مُحْدث است جای قدیم
کی شود ای به فکر و فهم سقیم
نقل و تحویل حاجت انگیزد
نانشسته چگونه برخیزد
پیش از این عرش و فرش و لوح و قلم
برچه میبود صانع عالم
این زمان هم بر آن همی دانش
ورنه قایل شوی به نقصانش
زانکه آن حال اگر کمال بود
نقص ضد است و آن محال بود
این همه نقش وهم و پندار است
عقل از این گفت و گوی بیزار است
عقل در جای نطق کم نزند
چون بدینجا رسید دم نزند
بعد از آن حیرت است و بیهوشی
به که آن راز را فرو پوشی
شمّه ای گفته میشود دریاب
تا نگردد خلاف شرط کتاب



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: این بخش در پاکدانستن ذات خدا از صفات آفریدگان است: شاعر میگوید پرسش از زمان و مکان و چگونگی ویژهٔ موجودات نیازمند است و با دلیلهایی چون محالبودن تسلسل، لازمآمدن جسمیت و حدوث، و دگرگوننشدن کمال، جایداشتن خدا در مکان یا بر عرش را رد میکند. سپس میپرسد خدا پیش از آفرینش عرش بر چه بود و نتیجه میگیرد که اکنون هم بر همان حال است. در پایان میگوید عقل در این مقام خاموش میشود و پس از آن حیرت است و راز را باید پوشیده داشت.
هوش مصنوعی: پرسشهایی مانند «کی، کجا، چه اندازه، چگونه، چیست و چرا» از ویژگیهای آفریدگان نیازمند است، همانها که قرآن دربارهشان میگوید «شما نیازمندان به خدایید».
هوش مصنوعی: همهٔ این صفتها از ممکنبودن آفریدگان برمیخیزد و نشانهٔ نیاز و کاستی است.
هوش مصنوعی: ذات خدا کامل و حتی برتر از کمال است و هیچکس با گمان و خیال به شناخت او نمیرسد.
هوش مصنوعی: چون زنجیرهٔ بیپایان ممکن نیست، مکان نمیتواند همیشه خودش در مکان دیگری باشد.
هوش مصنوعی: وقتی برای خود مکان، مکانی محال است، پنداشتن آفریدگار در مکان تنها خیالی باطل است.
هوش مصنوعی: اگر خدا حد و جهت داشته باشد، حقیقت ذاتش محدود و پایانپذیر میشود.
هوش مصنوعی: در آن صورت او جسم میشود و چون جسم از اجزا ترکیب یافته، آن ذات قدیم و یگانه و اجابتکننده، پدیدآمده و حادث خواهد شد.
هوش مصنوعی: و اگر رویدادهای تازه و دگرگونیها در ذات او جای گیرند، او پیوسته محل حوادث خواهد بود و این با قدیمبودنش سازگار نیست.
هوش مصنوعی: ای کسی که اندیشه و فهمت بیمار است، عرش که خود آفریده و حادث است چگونه میتواند جایگاه خدای قدیم باشد؟
هوش مصنوعی: جابهجا شدن و تغییر حال نشانهٔ نیاز است؛ کسی که هرگز ننشسته، برخاستن برای او معنا ندارد، پس نشستن و برخاستن را نمیتوان به خدا نسبت داد.
هوش مصنوعی: پیش از آنکه عرش و زمین و لوح و قلم آفریده شوند، آفرینندهٔ جهان بر چه چیزی بود؟
هوش مصنوعی: اکنون هم او را در همان حال بدان که بود؛ وگرنه به کاستی در او قائل شدهای.
هوش مصنوعی: زیرا اگر آن حال پیشین کمال بوده، دگرگونی از آن نقص است که ضد کمال است و چنین چیزی دربارهٔ خدا محال است.
هوش مصنوعی: همهٔ این تصورات ساختهٔ وهم و گمان است و عقل از این گفتوگوها بیزار است.
هوش مصنوعی: عقل در جایی که باید سخن گوید چندان دم نمیزند و چون به این مقام برسد یکسره خاموش میشود.
هوش مصنوعی: پس از آن، حیرت و بیخویشی است و بهتر است آن راز را پوشیده نگه داری.
هوش مصنوعی: اندکی از این معنا گفته میشود، آن را دریاب، تا سخن از روش و شرطی که این کتاب بر آن نهاده شده بیرون نرود.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
چون بیامد بوعده بر سامند
آن کنیزک سبک زبام بلند
برسن سوی او فرود آمد
گفتی از جنبشش درود آمد
جان سامند را بلوس گرفت
[...]
چیست آن کاتشش زدوده چو آب
چو گهر روشن و چو لؤلؤ ناب
نیست سیماب و آب و هست درو
صفوت آب و گونه سیماب
نه سطرلاب و خوبی و زشتی
[...]
ثقة الملک خاص و خازن شاه
خواجه طاهر علیک عین الله
به قدوم عزیز لوهاور
مصر کرد و ز مصر بیش به جاه
نور او نور یوسف چاهی است
[...]
ابتدای سخن به نام خداست
آنکه بیمثل و شبه و بیهمتاست
خالق الخلق و باعث الاموات
عالم الغیب سامع الاصوات
ذات بیچونش را بدایت نیست
[...]
الترصیع مع التجنیس
تجنیس تام
تجنیس تاقص
تجنیس الزاید و المزید
تجنیس المرکب
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.