بدان که حق تعالی مردم را بجهت آن آفرید تا او را بشناسند و بپرستند کقوله تعالی: «و ما خلقت الجن و الانس الا لیعبدون»، ای لیعرفون. یعنی نیافریدیم جنّیان را و آدمیان را مگر از برای آنکه حضرت ما را بشناسند و بپرستند. و در احادیث الهی چنین آمده است که داود نبی، علیه السلام، از حضرت حق تعالی سؤال کرد که الهی حکمت چه بود که عالم و آدم را پیدا کردی؟ خطاب آمد که: «کنت کنزاً مخفیاً فاحببت ان اعرف، فخلقت الخلق لکی اعرف». و معنی این حدیث قدسی را شیخ فریدالدین عطار در نظم بیان فرموده:
ز رب العزة اندر خواست داود
چه حکمت بود کآمد خلق موجود؟
جواب آمد که تا این گنج پنهان
که آن مائیم، بشناسند ایشان
تو از بهر شناسائی گنجی
به گلخن سر فرود آری برنجی
و چون معلوم شد که حق تعالی مردم را بجهت معرفت خود آفریده است، هر آینه باید که ایشان را استعداد آن داده باشد و الا مردم بی استعداد حق را نتوانند شناخت و حضرت حق را به دیدن و دانستن آیات و آثار قدرت او در آفاق و انفس توان شناخت و مردم را میسر نبود که در قعر دریا و عروق جبال روند و اسرار عالم سفلی را مشاهده کنند و بر افلاک برآیند و حقایق و دقایق عالم اعلی را ببینند و در انفس عالم ملکوت روند و احوال ارواح یعنی عقول و نفوس افلاک معلوم کنند و بر همگی صفات حق مطلع شوند و افعال خدای تبارک و تعالی در ابداع و اختراع موجودات بشناسند. پس اللّه تعالی از غایت عنایت هرچه در عالم آفریده بود از ظاهر و باطن و علوی و سفلی، مردم را بر آن مثال گردانید.
و همچنانکه عالم مسخر امر او است، تن مردم مسخر روح گردانید تا مردم از ترکیب اعضا و ترتیب اجزای خود بر عالم علوی و سفلی مطلع گردند و از دانستن صفات صفات حق تعالی را بشناسند، و از امر کردن روح ایشان بدن ایشان را بدانند که فرمان راندن جان ایشان در تن ایشان همچو فرمان راندن حق تعالی است در عالم. و ما این معنی به شرح بیان کنیم و محققان در این معنی چنین گفتهاند:
ای نسخۀ نامۀ الهی که تویی
وی آینۀ جمال شاهی که تویی
بیرون ز تو نیست هر چه در عالم هست
از خود بطلب هر آنچه خواهی که تویی
و رسول اللّه علیه السلام در این باب چنین فرموده که: «ان اللّه تعالی خلق آدم علی صورته».



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: این باب به این پرسش پاسخ میدهد که حکمت آفرینش چه بود و با آیهٔ قرآن و حدیث «گنج پنهان» نشان میدهد که غایت آفرینش شناخته شدن خداوند است. سپس استدلال میکند که چون انسان نمیتواند همهٔ جهان را مستقیم ببیند، خداوند او را نسخهٔ کوچکی از همهٔ عالم ساخت و فرمانروایی روح بر تن را نمونهٔ فرمانروایی خدا بر جهان قرار داد. نتیجه آنکه انسان آینهٔ جمال الهی است و باید حقیقت را در خود بجوید، و این با حدیث آفرینش آدم بر صورت خدا تأیید میشود.
هوش مصنوعی: خداوند انسان را آفرید تا او را بشناسد و بپرستد، چنانکه در آیهٔ «جن و انس را جز برای پرستش نیافریدم» آمده و پرستش به شناختن تفسیر شده است. در حدیث قدسی آمده که داوود پیامبر از خدا پرسید حکمت آفرینش جهان و آدم چه بود، و پاسخ آمد: «گنجی پنهان بودم، دوست داشتم شناخته شوم، پس خلق را آفریدم تا شناخته شوم». عطار معنای این حدیث را به شعر درآورده است.
هوش مصنوعی: داوود از خداوند صاحب عزت پرسید که حکمت پدید آمدن آفریدگان چه بوده است.
هوش مصنوعی: پاسخ آمد که آفریدگان پدید آمدند تا این گنج پنهان را، که خود خداوند است، بشناسند.
هوش مصنوعی: تو برای شناختن این گنج آفریده شدهای، ولی به گلخن (آتشخانهٔ حمام، کنایه از دنیای پست و تن) سر فرود میآوری و رنج میکشی؛ یعنی از مقصود آفرینش غافل شده و به امور پست سرگرم گشتهای.
هوش مصنوعی: چون انسان برای شناخت خدا آفریده شده، لازم است توانایی این شناخت را داشته باشد. خدا را از راه نشانههای قدرتش در جهان بیرون و درون انسان میتوان شناخت، اما انسان نمیتواند به ژرفای دریاها و کوهها و آسمانها و عالم ارواح برود و همهٔ آنها را ببیند؛ پس خداوند از سر لطف، انسان را نمونه و نسخهای از همهٔ جهان، از ظاهر و باطن و بالا و پایین، قرار داد.
هوش مصنوعی: همانگونه که جهان فرمانبردار امر خداست، تن انسان را فرمانبردار روح کرد تا انسان از ساختمان اعضای خود به جهان بالا و پایین آگاه شود و از صفات خود صفات خدا را بشناسد، و بداند که فرمانروایی جان بر تن مانند فرمانروایی خدا بر جهان است. نویسنده وعده میدهد این را شرح دهد و سخن محققان را میآورد.
هوش مصنوعی: ای انسان، تو رونوشتی از نامهٔ الهی و آینهای هستی که زیبایی پادشاه حقیقی (خداوند) در آن نمایان است.
هوش مصنوعی: هرچه در جهان هست بیرون از وجود تو نیست؛ پس هرچه میخواهی در خودت بجوی، زیرا تو خود همهٔ آن هستی.
هوش مصنوعی: پیامبر نیز در این باره فرموده است: «خداوند آدم را بر صورت خویش آفرید».
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال یک حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.