چرخ نارد به حکم صدر دوران
جان نزاید به سعی چار ارکان
در زمین از سخا و فضل و هنر
چون محمد تکین بغراخان
آنکه شد تا سخاش پیدا گشت
بخل در دامن فنا پنهان
آنکه از بیم خنجرش دشمن
همچو خنجر شده‌ست گنگ زبان
آنکه تا باد امن او بوزید
غرق عفوست کشتی عصیان
آنکه بر شید و شیر نزد کفش
جود بخلست و پردلی بهتان
در یمینش نهادهٔ دعوی
در یقینش نیتجهٔ برهان
مرده با زخم پای او زفتی
زنده با جود دست او احسان
از پی چشم زخم بر در جود
کرده شخص نیاز را قربان
ای ز تاثیر حرمت گهرت
یافته از زمانه خلق امان
فلک جود را کفت انجم
نامهٔ جاه را دلت عنوان
زیر امر تو نقش چار گهر
زیر قدر تو جرم هفت ایوان
دل کفیده ز فکرت تو یقین
دم بریده ز خاطر تو گمان
ابر و تیری به بخشش و کوشش
شید و شیری به مجلس و میدان
تا بپیوست نهی تو بر عقل
عقلها را گسسته شد فرمان
از پی کین نحس سخت بکوفت
پای قدر تو تارک کیوان
دید چون کبر و همتت بگذاشت
کبر و همت پلنگ شیر ژیان
بر یک انگشت همتت تنگست
خاتم نُه سپهر سرگردان
به مکانی رسید همت تو
کز پس آن پدید نیست مکان
شَمَّت جودت ار بر ابر عقیم
بوزد خیزد از گهر طوفان
باد حزم تو گر بر ابر زند
بر زمین ناید از هوا باران
آب عزم تو گر به کوه رسد
بر هوا بر رود چو نار و دخان
هر که در فر سایهٔ کف تست
ایمنست از نوائب حدثان
رو که روشن بتست جرم فلک
رو که خرم بتست طبع جهان
چه عجب گر ز گوهر تو کند
فخر بر شام و مکه ترکستان
گرچه زین پیش بر طوایف ترک
کرد رستم ز پردلی دستان
گر بدیدیت بوسها دادی
بر ستانهٔ تو رستم دستان
ای ز دل سود حرص را مایه
وی ز کف درد آز را درمان
عورتی‌ام بکرده از شنگی
تیغ بسیار مرد را افسان
بر همه مهتران فگنده رکاب
وز همه لیتکان کشیده عنان
با مِهان بوده همچو ماه قرین
وز کِهان همچو گبر کرده کران
هر که زین طایفه مرا دیدی
شدی از لرزه همچو باد وزان
آخر این لیتک کتاب فروش
برسانیده کار بنده به جان
آنچنان کون فروش کاون بخش
و آنچنان گنده ریش گنده دهان
وآنچنان سرد پوز گنده بروت
وآنچنان کون فراخک کشخان
آنچنان بادسار خاک انبوی
آنچنان باد ریش و خاک افشان
آن درم سنگکی که برناید
از گرانی به یک جهان میزان
بی‌نواتر ز ابرهای تموز
سرد دم‌تر ز بادهای خزان
در همه دیده‌ها چو کاه سبک
بر همه طبعها چو کوه گران
بی‌خرد لیتکی و بد خصلت
بی‌ادب مردکی و بی‌سامان
باد بی‌حمیتانه در سبلت
نام بی‌دولتانه در دیوان
جای عقلش گرفته باد و بروت
آب رویش بخورده خاک هوان
چون سگ و گربه برده از غُمری
آبروی از برای پارهٔ نان
دل و تن چون تن و دل غربال
سر و بن چون بن و سر و بنگان
کرده بر کون خویش سیم سره
کرده بر کیر خویش عمر زیان
بی‌زبان بوده و شده تازی
خوشه‌چین بوده و شده دهقان
سخت بیهوده گوی چون فرعون
نیک بسیار خوار چون ثعبان
زده جامه برای من صابون
کرده سبلت ز عشق من سوهان
چنگ در دل چو عاشق مفلس
دست بر کون چو مفلس عریان
در شکمش ز نوعها علت
در دو چشمش ز جنسها یرقان
پر کدو دانه گردد ار بنهی
کپه بر کون او چو باتنگان
تیز سیصد قرابه در ریشش
با چنین عشق و با چنین پیمان
گاه گوید دعات گویم من
اوفتم زآن حدیث در خفقان
زان که هرگز نخواست کس از کس
به دعا گادن ای مسلمانان
نکنم بی‌درم جماعش اگر
دهد ایزد بهشت بی‌ایمان
درم آمد علاج عشق درم
کوه ریشا چه سود ازین و از آن
با انتخاب متن و لمس متن انتخابی می‌توانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر در این قصیده به مدح محمد تکین بغراخان می‌پردازد و او را به عنوان یک شخصیت بزرگ و سخاوتمند توصیف می‌کند. او از ویژگی‌های بارز بغراخان مانند فضل، هنر و بخشندگی صحبت می‌کند و بر این نکته تأکید می‌کند که بخل و فساد در نزد او جایی ندارد. در شعر، از قدرت و همت او در ایجاد امنیت و آرامش در دوران خود نیز یاد می‌شود. شاعر به تأثیر وجود او بر روح و روان مردم تأکید کرده و آن را نشانه‌ای از برتری و مقام او به شمار می‌آورد. در مجموع، این شعر ستایش عمیق شاعر از شخصیت و ویژگی‌های برجسته بغراخان را به تصویر می‌کشد.
هوش مصنوعی: جهان به اراده و فرمان خداوند می‌چرخد و انسان نمی‌تواند به تلاش و کوشش چهار عنصر اصلی (آب، باد، خاک و آتش) زندگی‌ای را آغاز کند، مگر اینکه تقدیر الهی در کار باشد.
هوش مصنوعی: در زمین، هیچ‌کس به اندازهٔ محمد تکین بغراخان در بخشندگی، فضیلت و هنر برتری ندارد.
هوش مصنوعی: کسی که در اثر سخاوتش، بخل را از وجودش خارج کرده و آن را به سمت فنا و نابودی هدایت کرده است.
هوش مصنوعی: دشمن از ترس و وحشت خنجر او، به اندازه خود خنجر، ساکت و بی‌زبان شده است.
هوش مصنوعی: کسی که هنگامی که نسیم امنیت او وزیده می‌شود، در دریای بخشش غرق است و دیگران در گناه و نافرمانی غوطه‌ور می‌شوند.
هوش مصنوعی: آن کسی که در برابر موقعیت‌های شیرین و شاداب، مانند شید و شیر، با بخشش و سخاوت پیش نمی‌رود، آدمی بخل و ترس است و به راحتی به دیگران تهمت می‌زند.
هوش مصنوعی: او در دست راستش دلایل و شواهد را قرار داده و در یقینش به نتیجه و اثبات این دلایل مطمئن است.
هوش مصنوعی: کسی که به سبب زخم پای او (شخصی مهم یا خاص) مرده است، با قدرت بخشندگی او زنده می‌شود و از نیکویی‌های او بهره‌مند می‌گردد.
هوش مصنوعی: به دنبال آسیب چشمی که به او رسیده، شخصی نیازمند، جان خود را فدای بخشش و احسان او کرده است.
هوش مصنوعی: ای کسی که به واسطهٔ حرمت و بزرگی‌ات، توانسته‌ای آرامش و امنیت را از زمانه برای مردم به ارمغان بیاوری.
هوش مصنوعی: فلک، سخاوتمندی را به ستاره‌ها سپرد و نام افتخار را قلب تو عنوان کرد.
هوش مصنوعی: زیر فرمان تو، نقش چهار گوهر در زیر قدرت تو، جرم هفت آسمان قرار دارد.
هوش مصنوعی: دل پر درد و رنج من از فکر تو آشفته است و یقیناً از یاد تو حالم به شدت تعب است.
هوش مصنوعی: در این بیت، سنایی به نعمت‌ها و هدایا اشاره می‌کند که مانند ابر و تیر به واسطهٔ تلاش و generosity تقسیم می‌شوند. همچنین، او به فضائل شجاعت و خوش‌سلیقگی اشاره دارد که در مجلس و میدان به نمایش گذاشته می‌شوند.
هوش مصنوعی: با پیوستن اراده و خواستهٔ تو به عقل، فرمان‌های عقلها مختل و بی‌اثر شده است.
هوش مصنوعی: در پی انتقام، سخت بر دستان تو کوبید که منزلت تو از موقعیت ستارهٔ کیوان بالاتر است.
هوش مصنوعی: وقتی دیدند که تو (محمد تکین بغراخان) به خاطر بزرگواری و همتت از تکبر و خودخواهی گذشتی، دیگر کسی نباید به خود ببالد و از شأن و مقام خود بگوید.
هوش مصنوعی: همت و ارادهٔ تو از چنان بزرگی و وسعتی برخوردار است که انگشت شمار است، در حالی که نیروهای عظیم و چرخش نُه آسمان تحت تأثیر آن قرار دارند و در مقابل آن احساس کوچکی می‌کنند.
هوش مصنوعی: همت تو به جایی رسیده که پس از آن دیگر جایی وجود ندارد.
هوش مصنوعی: اگر نیکی و بخشش تو به حدی باشد که حتی بر ابرهای عقیم (بی‌میوه) هم باد بوزد، از دانه‌ها و منابع نیکو طوفانی پدید خواهد آمد.
هوش مصنوعی: اگر باد تدبیر تو به ابر بوزد، باران به زمین نمی‌رسد و از آسمان نخواهد بارید.
هوش مصنوعی: اگر اراده و عزم تو به جایی برسد، آب مانند آتش و دود از بالا بر روی رودها به جریان درمی‌آید.
هوش مصنوعی: هر کس که در سایهٔ کف تو قرار دارد، از حوادث و بلایای ناگوار در امان است.
هوش مصنوعی: تو که با روشنایی‌ات مانند زیبایی معشوق بر چهرهٔ آسمان می‌درخشی، و تو که با شادی‌ات همچون سروری باعث خوشحالی جهان هستی.
هوش مصنوعی: تعجبی ندارد اگر زیبایی و ارزش وجود تو بر شهرهای بزرگ و مهمی مثل شام و مکه افتخار کند، زیرا تو از درخشان‌ترین گوهرها هستی و ترکستان به تو می‌بالد.
هوش مصنوعی: هرچند رستم دستان (پهلوان مشهور افسانه‌ای ایرانی) قبلاً به دلیل شجاعت و دلیری‌اش بر قبایل ترک برتری یافته و آنها را شکست داده است، اما اکنون این برتری برای او در مقایسه با تو، محمد تکین بغراخان، دیگر چندان اهمیتی ندارد.
هوش مصنوعی: اگر رستم دستان، پهلوان نامی، تو را می‌دید، بر جان تو بوسه می‌زد.
هوش مصنوعی: ای کسی که از دل، حرص را منبع قرار داده‌ای، تو از دست، درمان درد را دور کرده‌ای.
هوش مصنوعی: من بر اثر ضربه‌های پی در پی شمشیر جراحتی بر چهره‌ام ایجاد کرده‌ام که داستان آن برای مردان بسیار است.
هوش مصنوعی: دستور و فرمانروایی بر همهٔ بزرگ‌ترها را به عهده دارد و از تمام نفرات قدیمی‌تر نیز اختیار و رهبری را در دست گرفته است.
هوش مصنوعی: او با مهمانان برخوردی چون ماه دارد و با انسان‌های فاسد و بدسیرتی مانند آتش و گبر (زرتشتی) برخورد می‌کند، به طوری که چونان گبرها، مرزها را درهم می‌آورد.
هوش مصنوعی: هر کسی که از این گروه به من نگاه کرد، به اندازه‌ای ترسید که مثل باد لرزید.
هوش مصنوعی: کتاب‌فروشی که به وجود آمده است، کار مرا به جایی رسانده است که جانم در خطر است.
هوش مصنوعی: این بیت به توصیف فردی می‌پردازد که دارای صفاتی منفی است؛ او به خاطر داشتن نقصی در شخصیت و رفتار به زبان تمسخر آورده شده است. فردی که به طور افراطی برای نفع شخصی خود معایبش را پنهان می‌کند و ظاهری ناخوشایند دارد.
هوش مصنوعی: او چهره‌ای بسیار بزرگ و سرد دارد و بدنش نیز به قدری گشاد و فراخ است که به نوعی بر ویژگی‌های ظاهری‌اش تأکید می‌کند.
هوش مصنوعی: به قدری گرد و غبار در آن مکان انبوه و فراوان است که باد به شدت در آنجا وزیده و موها و گرده‌های خاک را به اطراف می‌پراکند.
هوش مصنوعی: این درم سنگی که هیچ چیز نمی‌تواند آن را از شدت وزنش بلند کند، حتی اگر تمام دنیا را بسنجد، نشان‌دهنده‌ی ارزش و سنگینی واقعی آن است.
هوش مصنوعی: سرد و بی‌حالت‌تر از ابرهای تابستان و رقیق‌تر از وزش بادهای پاییزی است.
هوش مصنوعی: در نظر همه، شخصی که هیچ ارزشی ندارد و بی‌اهمیت است، مانند کاهی سبک و بی‌وزن به شمار می‌آید، ولی بر تمام دلها و افکار، او مانند کوهی سنگین و سخت است.
هوش مصنوعی: این بیت به افرادی اشاره دارد که نادان و بدطینت هستند و رفتار بی‌ادبانه و بی‌نظمی دارند. به طور کلی، این توصیف به آدم‌هایی با ویژگی‌های منفی و نامناسب می‌پردازد.
هوش مصنوعی: باد، بدون داشتن غیرت و مردانگی، در محاسن او وزیده و نامش هم به نیکویی در دیوان (سرداب و ثبت) ذکر نشده است.
هوش مصنوعی: عقل او تحت تأثیر باد قرار گرفته و شجاعتش را هم باد از بین برده و او در زمین مانند خاک نشسته است.
هوش مصنوعی: انسان‌ها در هنگام نیاز به نان و معیشت، مانند سگ و گربه، به همدیگر و به هر چیزی که موجب سرافکندگی‌شان شود، بی‌اعتنا هستند و آبرو را نادیده می‌گیرند.
هوش مصنوعی: دل و بدن مانند دانه و پوست آنها از هم جدا و قابل تشخیص هستند؛ به همین صورت سر و بن نیز به یکدیگر نسبت دارند و هر کدام ویژگی‌های خاص خود را دارند.
هوش مصنوعی: انسان با سرافکندگی و شرم، به بدی‌هایی که در زندگی‌اش انجام داده، اشاره کرده و به عمر خود که به هدر رفته است، افسوس می‌خورد.
هوش مصنوعی: بی‌زبان به معنای بی‌فهم و بی‌خبر بوده و حالا با خبری مانند تازی (عرب) سخن می‌گوید. به این معناست که کسی که همیشه در حالت سادگی و بی‌خبری بود، حالا به حالتی تازه از آگاهی و مهارت رسیده که می‌تواند مانند یک کشاورز (دهقان) محصول خود را برداشت کند.
هوش مصنوعی: بیهوده است که مانند فرعون سخن بگویی، زیرا همواره در مقام حقارت و ذلت به سر خواهی برد، مانند مار (ثعبان) که در عین خطرناکی، همواره حقیر و خوار است.
هوش مصنوعی: به خاطر عشق من، لباس‌هایی را کنار گذاشته و موهایم را شانه کرده است؛ او به من به گونه‌ای توجه کرده که گویا به شکل خاصی برایم آماده شده است.
هوش مصنوعی: عاشق بی‌پول و درمانده‌‍ای مانند من، به دلیل احساسات عمیقش در دلش درد دارد و به خاطر فقرش، مانند کسی که بی‌لباس است به علاوه تمام بی‌پناهی‌اش، به این وضعیت دچار شده است.
هوش مصنوعی: دلنوشتهٔ شاعر به توصیف حالتی لطیف و زیبایی‌شناسانه در مورد فردی خاص است. او می‌گوید که در شکم این شخص، از انواع و اقسام علل و زمینه‌ها وجود دارد و در دو چشمش حس و احساسات مختلفی به وضوح نمایان است. در اینجا "یرقان" به نوعی زردی یا زردی چشم اشاره دارد که می‌تواند از جذابیت یا حالتی خاص ناشی شود.
هوش مصنوعی: اگر دانه‌های کدو را به شکلی در کپه‌ای روی هم بچینی، بر روی بدن او مانند نردبان یا سیاهی می‌نشیند.
هوش مصنوعی: در ریش محمد تکین بغراخان سه‌شنبه‌ها، عملاً نشان‌دهندهٔ عشق و وفاداری او به دیگران و پیمانی است که با آنها بسته است.
هوش مصنوعی: گاهی می‌گوید من دعا می‌کنم، اما در مورد او (محمد تکین بغراخان) سکوت کرده‌ام و از آن روایت خبری نمی‌گویم، زیرا در فشار و سختی قرار دارم.
هوش مصنوعی: چون هیچ‌کس تا به حال از دیگری به دعا خواسته، ای مسلمانان، باید بدانید که این امر نادر است.
هوش مصنوعی: اگر خدا به من بهشت بدهد، هرگز حاضر نیستم بدون درم (ثروت و مال) با کسی ازدواج کنم.
هوش مصنوعی: عشق من به جایی رسیده که ثروت و دارایی‌ام، یعنی درم، نمی‌تواند کمکی به من کند. درم کوه ریشا (کوهی در افغانستان) به معنای ثروت نیست؛ بلکه من از عشق درمانده‌ام و به این وسایل مادی نیازی ندارم.
در حال بارگذاری آرایه‌های ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
یاد کن زیرت اندرون تن شوی
تو برو خوار خوابنیده، ستان
جعد مویانت جعد کنده همی
ببریده برون تو پستان
پیر فرتوت گشته بودم سخت
[...]
آمد ای شاه دوش ناگاهان
فیلسوفی به نزد من مهمان
پاک چون رای تو زدوده سخن
تیز چون تیغ تو گشاده زبان
گفت با من ز هر دری و شنید
[...]
جاودان شاد باد شاه جهان
دولت او قوی و بخت جوان
تندرستیش باد و روزبهی
کامکاری و قدرت و امکان
همچو دلها بدو فروخته باد
[...]
امهات و نبات با حیوان
بیخ و شاخند و بارشان انسان
بار مانند تخم خویش بود
سر بیابی چو یافتی پایان
چون سخن‌گوی بود آخر کار
[...]
ای ببالا بلای آزادان
آرزوی دلی و رنج روان
تنم از عشق تو نوان و نزار
دلم از رنج تو نژند و نوان
آرزوی جوان و پیری تو
[...]
معرفی ترانه‌هایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیه‌ای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیه‌گذاری باید در گنجور نام‌نویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.