بخش ۲۴ - در اثبات وجود فایض الجود محمد بن الحسن بن علی النقی صلوات ﷲ علیه و علی آبائه
پیش از این گفتیم گر داری به یاد
قطب مطلق آن امام است ای جواد
اوست قطب و آفرینش آسیا
بر وجو د اوست این عالم بپا
هر که گوید دارد او نوعاً وجود
چشم او کور است از نور شهود
بر ثبوت شخصِ او بشنو دلیل
تا دلیل خصم را دانی علیل
چونکه هر عالَم چه غیب و چه شهود
دارد ار دانی به قطب ای جان وجود
قطب در هر عالمی دارد وجود
بی گمان بر مقتضای آن وجود
در مقام روح قطب است او به روح
عالم ارواح از او دارد فتوح
اندر اعیان قطب اعیانی بود
نقطه از غیب است آنجا می سزد
در مقام غیب، غیب مطلق است
هم در اسماء گنج اسمای حق است
زآنکه او باشد خلیفه ذات هو
هست عالم ها بپا از ذات او
پس یقین در عالم اجسام هم
هست موجود او به جسم محترم
مقتضای عالمِ جسم است، جسم
گنج حق را جسم او باشد طلسم
پس به جسم از او نباشد مستدام
بیامامست این جهان و بی نظام
پس خلیفه از خدا نبود به ارض
وین خلاف حکمت است از روی فرض
هست بیشک پس ز رب العالمین
قطب جسمانی خلیفه در زمین
او شه است و عالم از وی با نسق
خاکیان را رهبر مطلق به حق
ور تو گویی این امامت اختصاص
می ندارد از خدا بر فرد خاص
هر زمان باشد وجودی پیشوا
همچنان که پیش از اینها انبیا
این سخن از ضعف عقل و بیخودی است
معنی اثناعشر را گو تو چیست
گفت پیغمبر چرا اندر بشر
شد امامت ختم بر اثناعشر
حکم او را گر تو غیر موقنی
نیستی مسلم تو غول رهزنی
ای که گویی پیش از اینها انبیا
خلق را بودند امام و پیشوا
در زمان انبیاء چون این زمان
حجت مطلق زخلقان بُد نهان
انبیاء آیات آن سرور بُدَند
سوی ایشان خلق را رهبر بُدند
کس نشد غیر از خلیل با مقام
در میان انبیاء دیگر امام
بود آن هم شیعه آن خاندان
هست در قرآن دلیل این بیان
داشت نی شأن امامت را تمام
از علو قدر حق خواندش امام
این امامت سلطنت بر ماسواست
کاین زمان مخصوص ختم اولیا ست
ور که گویی در زمان انبیا
در کجا بودند امامان کیا
گو تو بر من کآدم اول که بود
گه گهی بر انبیاء رخ مینمود
گفتاحمد، گر تو احمد مشربی
بُد علی در هر زمان با هر نبی
لیک پنهان بود و ظاهر با من است
ختم زین پیغمبری از ذوالمن است
زآنکه گشت از دعوت پیغمبران
آنکه بُد مقصود با احمد عیان
هم نیاید آیتی از آسمان
زین سپس ختم است بر قرآن بیان
زآنکه شد اسلام ما کامل عیار
پس بیانی زینسپس نبود به کار
دور عرفان است حالی ای ودود
حجت عرفان بود کشف و شهود
گر کسی آرد بیانی این زمان
کاین امامت راست برهانی عیان
اولاً خود اصل دعوی باطل است
کو امامت را به نوعی قائل است
گوید او امر امامت جاری است
بی خود از سرّ تجلّی عاری است
این سخن باطل بود بیشور و شر
هست امامت خاصه اثنا عشر
ور که گوید بی زتن نفس من است
نفس او و روح اویم در تن است
این سخن هم بیتکلّم باطل است
بر تناسخ مایل است و عاطل است
نفس را تغییر نبود و انقلاب
شرح این زین بعد گویم در کتاب
ثانی ار برهان او باشد عیان
نیست قابل بر جواب،این را بدان
چونکه اصل ادعایش شد علیل
چه اشنویم از وی عبث دیگر دلیل
لیک تا واقف شوی ای مرد هوش
بهر ابطال دلیلش دار گوش
اولاً گفتیم شد ختم ای جوان
برنبی، در دور اسلامی بیان
دورة اسلام،دور انبیاست
خاتم آنها نبی مصطفی(ص) است
نسبت اسلام چون بر صورت است
هر بیان را هم به صورت نسبت است
چونکه صاحب شرع بودند انبیاء
میرسید آیت بر ایشان از خدا
چون شریعت ختم بر احمد بود
بعد او ابواب آیت سد بود
دور عرفان است حال ای معنوی
لفظ را حجت مکن گر رهروی
گویی ار هر عارفی دارد بیان
دارد امّا نی به دعوی، این بدان
این جواب توست تا دانی که نیست
خاصِ کس عرفان که امر معنوی است
عارفان دُّر معانی سفتهاند
رازها دانسته و بنهفتهاند
ادعای مهدویت کس نکرد
خود بیان اثبات حرفت پس نکرد
ثانیاً فرض است این حرف ای خلیل
که بیان را هم توان کردن دلیل
لیک این فرض است هم در صورتی
که تو گویی دارم از نو دعوتی
نیست از اسلام و عرفانم سخن
دارم از نو دعوتی بر خلق من
گر تو را بر خلق عالم دعوت است
کی بیانت بر خلایق حجت است
گر نباشد در بیانت علّتی
این بود مر خاصگان را حجتی
که خود از اهل بیانند و کلام
نیست کافی این دلیل از بهر عام
گویی ار حجت شما را مصحف است
کز نبی امروزتان اندر کف است
جز بیانی نیست از احمد به دست
با چه برهانید پس یزدان پرست
این سخن خود موجب ابطال توست
حجت تو مُبطل اقوال توست
زآ نکه هرگز معجز پیغمبری
بُد نه اعجاز نبیّ دیگری
در جهان نآمد نبیّ ای، ای عمو
کآرد اعجاز نبیّ سابق او
هر یکی از انبیاء را حجتی است
بر ثبوت خویش از حق آیتی است
چونکه قرآن معجز پیغمبر است
معجزت پس گر بیان است ابتر است
کاینچنین معجز نبی آورده است
خامی حرف تو بس بیپرده است
ور تو گویی انبیاء را هم کتاب
بود از حق این قبول است ای جناب
لیک کی بی معجزی آیات او
بر خلایق مینمود اثبات او
گرچه قرآن از نبی معجز بود
هر کسی ز اتیان او عاجز بود
لیک این هم از براهینش یکی است
از فنون فنّی و، ز افزون اندکی است
چون نبی دانیم او را ما ز هو
زآن به ما حجت بود قرآن او
مُثبِِت قرآن او هم عارف است
کو ز اسرار معانی واقف است
عترت و قرآن دو ثقل اکبرند
عارفان هم عترتش را مظهرند
همچو آن قرآن و عترت ای جوان
عارف و اخبار را ثقلین دان
وارث علم نبی عارف بود
کو ز علم معرفت واقف بود
گر فقیه قشری آید در خروش
زین سخن سازیم او را هم خموش
گرچه این علم وراثت بی گمان
از خدا مخصوص شد بر عارفان
لیک آن را می توان تعمیم کرد
تا که گردد شامل هر خار و وَرد
تا که خود زین فیض عالی ای حبیب
هم نباشد اهل ظاهر بینصیب
اهل ظاهر حاملان علم شرع
میرسد ز ایشان به خلق احکام شرع
اهل باطن صاحب اطوارشان
در طریقت حامل اسرارشان
اهل ظاهر علم صورت را حمول
اهل باطن حامل علم اصول
در امور خلق آن باشد دخیل
وین ندارد خود سر این قال و قیل
چونکه بی بخل است عارف ای جواد
این وراثت را از آن تعمیم داد
لیک بخل مرد قشری را نگر
که کند زین پای عارف را به در
گوید او علم وراثت خاص ماست
اهل عرفان را خلاف این ادعاست
بلکه گوید اهل عرفان صوفیاند
هست صوفی در شریعت ناپسند
ذم صوفی هست وارد از امام
تا خلایق را بر او شورد تمام
پس ورا تنبیه باید زین سخن
تو نِه ای وارث فقیها جان مکن
عارف این تعمیم را از جود کرد
همسر گردون نباشد ور نکرد
نایب مهدی است عارف در ظهور
قطره ای تو پیش آن دریای نور
تو مبر بر عارف ای نادان حسد
کت شود این حُقد حبلٌ مِن مَسَد
سرّ حق را قلب عارف مخزن است
جان او از نور مهدی روشن است
عارف کامل به هر عصری ولی است
سینهاش قندیل انوار جلی است



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: این شعر به اثبات وجود امام محمد بن الحسن (علیهالسلام) میپردازد و وجود او را به عنوان قطب عالم و خلیفه الهی در زمین توصیف میکند. شاعر میگوید که بدون وجود امام، جهان بینظام و بیمقصد میباشد و امامت کلید هدایت انسانها به سوی حق است. او همچنین به بیان ضرورت وجود ائمه و نقشی که در هدایت بشر داشتهاند، تأکید میکند و ادعاهای مخالفان را رد میکند. در نهایت، اشاره به اینکه عارفان میتوانند وراثت علم و معرفت انبیاء را بر دوش بکشند و در هر زمان ولیای از خداوند وجود دارد، صورت میگیرد.
هوش مصنوعی: ای جوانمرد، اگر به یاد داری پیش از این گفتیم که قطب مطلق همان امام (مهدی) است.
هوش مصنوعی: او محور است و آفرینش مانند آسیابی است که بر گرد او میچرخد؛ این جهان به وجود او برپاست.
هوش مصنوعی: هر کس بگوید امام تنها وجود نوعی دارد (یعنی هر زمان کسی از نوع او هست، نه شخصی معین)، چشمش از دیدن نور حقیقت کور است.
هوش مصنوعی: دلیل وجود شخص معین او را بشنو تا بدانی که دلیل مخالف سست و بیمار است.
هوش مصنوعی: ای عزیز، اگر بدانی، هر عالمی، چه عالم غیب و چه عالم شهود، وجودش به قطب وابسته است.
هوش مصنوعی: بیگمان قطب در هر عالمی، متناسب با اقتضای وجود همان عالم، حضور دارد.
هوش مصنوعی: در مرتبهٔ روح، او بهصورت روح قطب است و عالم ارواح از او گشایش و فیض میگیرد.
هوش مصنوعی: در عالم اعیان ثابته، او قطبی از جنس اعیان است و در آنجا سزاوار است که نقطهٔ برآمده از غیب باشد.
هوش مصنوعی: در مرتبهٔ غیب، او غیب مطلق است و در مرتبهٔ اسماء، گنجینهٔ اسماء الهی است.
هوش مصنوعی: زیرا او جانشین ذات حق است و همهٔ عالمها به وجود او برپا هستند.
هوش مصنوعی: پس یقیناً در عالم اجسام نیز او با جسمی گرامی و محترم موجود است.
هوش مصنوعی: اقتضای عالم جسمانی، جسم است؛ پس جسم او طلسمی است که گنج حق را در خود نگه داشته است.
هوش مصنوعی: اگر او در عالم اجسام همیشه با جسم حاضر نباشد، این جهان بیامام و بینظم خواهد بود.
هوش مصنوعی: در آن صورت خدا در زمین جانشینی نخواهد داشت و چنین فرضی خلاف حکمت الهی است.
هوش مصنوعی: پس بیشک از سوی پروردگار جهانیان، قطبی جسمانی به عنوان جانشین در زمین وجود دارد.
هوش مصنوعی: او پادشاه است و نظم جهان از اوست و رهبر مطلق و برحق خاکیان است.
هوش مصنوعی: و اگر بگویی این امامت از سوی خدا به فرد مشخصی اختصاص ندارد،
هوش مصنوعی: و در هر زمان کسی پیشوا میشود، همانگونه که پیش از این پیامبران پیشوا بودند،
هوش مصنوعی: این سخن از سستی عقل و ناآگاهی است؛ بگو معنای دوازده (امام) چیست؟
هوش مصنوعی: چرا پیامبر فرمود که امامت در میان آدمیان به دوازده تن پایان مییابد؟
هوش مصنوعی: اگر به فرمان پیامبر یقین نداری، مسلمان نیستی و غولی راهزن هستی.
هوش مصنوعی: ای کسی که میگویی پیش از این پیامبران امام و پیشوای مردم بودند،
هوش مصنوعی: بدان که در روزگار پیامبران هم، مانند امروز، حجت مطلق خدا از چشم مردم پنهان بود.
هوش مصنوعی: پیامبران نشانههای آن سرور (حجت مطلق) بودند و مردم را به سوی او راهنمایی میکردند.
هوش مصنوعی: در میان پیامبران، جز ابراهیم خلیل کسی به مقام امامت نرسید.
هوش مصنوعی: ابراهیم نیز خود پیرو و شیعهٔ این خاندان (اهل بیت) بود و قرآن بر این سخن دلیل دارد؛ اشاره به آیهٔ «و إنّ من شیعته لإبراهیم».
هوش مصنوعی: او شأن امامت را بهطور کامل نداشت، بلکه خداوند به سبب بلندی مرتبهاش او را امام خواند.
هوش مصنوعی: این امامتِ حقیقی، فرمانروایی بر همهٔ آفریدگان جز خداست و در این زمان ویژهٔ «ختم اولیا»، یعنی امام غایب، است.
هوش مصنوعی: و اگر بپرسی که در روزگار پیامبران، آن امامان بزرگ کجا بودند،
هوش مصنوعی: به من بگو آن آدمِ نخستین که بود که گاهگاه بر پیامبران چهره مینمود؟ یعنی حقیقت ولایت پیش از ظهور، بر پیامبران جلوه میکرد.
هوش مصنوعی: اگر هممشرب پیامبر هستی، بدان که او فرمود: علی در هر زمان همراه هر پیامبری بود.
هوش مصنوعی: اما با پیامبران پیشین پنهان بود و با من آشکار است؛ و پایان یافتن پیامبری با من از جانب خداوند بخشنده است.
هوش مصنوعی: زیرا آنچه از دعوت همهٔ پیامبران مقصود بود، با پیامبر اسلام آشکار شد.
هوش مصنوعی: پس از این، آیهای از آسمان نازل نمیشود و کلام و وحی با قرآن پایان یافته است.
هوش مصنوعی: چون اسلام ما کامل و تمامعیار شده است، پس از این به کتاب و سخن آسمانی تازه نیازی نیست.
هوش مصنوعی: ای دوست، اکنون دورهٔ عرفان است و دلیل عرفان، کشف و شهود باطنی است، نه کتاب تازه.
هوش مصنوعی: اگر کسی در این زمان کتاب یا سخنی تازه بیاورد و ادعا کند که این، برهانی آشکار بر امامت اوست،
هوش مصنوعی: نخست، اصل ادعایش باطل است، چون به نوعی امامت را برای خود ادعا میکند.
هوش مصنوعی: او میگوید امر امامت همچنان جاری است و در او ادامه دارد، حال آنکه از راز تجلی الهی بیخبر است.
هوش مصنوعی: این سخن بیگفتگو باطل است، زیرا امامت ویژهٔ دوازده امام است.
هوش مصنوعی: و اگر بگوید: من نفس و جان امام هستم که بیتن بود، و اکنون روح او در تن من جای گرفته است،
هوش مصنوعی: این سخن نیز بینیاز از بحث باطل است؛ گرایش به تناسخ دارد و بیپایه است.
هوش مصنوعی: نفس دگرگونی و جابهجایی نمیپذیرد؛ شرح این را بعداً در همین کتاب خواهم گفت.
هوش مصنوعی: دوم آنکه حتی اگر دلیلش آشکار به نظر برسد، شایستهٔ پاسخ نیست؛ این را بدان.
هوش مصنوعی: چون اصل ادعایش معیوب و باطل است، چرا بیهوده دلیلهای دیگرش را بشنویم؟
هوش مصنوعی: اما ای مرد هوشیار، برای آنکه آگاه شوی، به ابطال دلیل او گوش فرا ده.
هوش مصنوعی: ای جوان، نخست گفتیم که در دورهٔ اسلام، کلام و وحی با پیامبر پایان یافت.
هوش مصنوعی: دورهٔ اسلام، دورهٔ پیامبران است و خاتم آنان پیامبر برگزیده، محمد مصطفی است.
هوش مصنوعی: چون اسلام با ظاهر و صورت شریعت نسبت دارد، هر کتاب و کلامی نیز به همین صورت و ظاهر مربوط است؛ پس آوردن کتاب تازه به حوزهٔ پیامبری تعلق دارد که پایان یافته است.
هوش مصنوعی: پیامبران چون صاحب شریعت بودند، آیات و وحی از سوی خدا بر آنان نازل میشد.
هوش مصنوعی: چون شریعت با حضرت محمد (احمد) پایان یافت، پس از او درهای نزول آیه و وحی بسته شد.
هوش مصنوعی: ای اهل معنا، اکنون دوران عرفان است؛ اگر رهرو حقیقتی، لفظ و سخن آراسته را دلیل و حجت قرار مده.
هوش مصنوعی: اگر بگویی هر عارفی هم سخن و بیانی دارد، درست است؛ اما بدان که آنان این بیان را دستاویز ادعا نکردند.
هوش مصنوعی: پاسخ تو این است تا بدانی عرفان در انحصار کسی نیست، زیرا امری معنوی و باطنی است.
هوش مصنوعی: عارفان گوهرهای معنا را سفته و سخنان پرمعنا گفتهاند، رازها را دانستهاند اما آنها را پنهان داشتهاند.
هوش مصنوعی: هیچیک از آنان ادعای مهدی بودن نکرد؛ پس صرف داشتن بیان، ادعای تو را ثابت نمیکند.
هوش مصنوعی: دوم آنکه ای دوست، فرض کنیم بتوان بیان و سخن را دلیل و حجت ادعا قرار داد.
هوش مصنوعی: اما این فرض تنها در صورتی مطرح است که تو بگویی دعوتی تازه آوردهام.
هوش مصنوعی: یعنی بگویی سخن من از اسلام و عرفان نیست، بلکه دعوتی نو برای مردم دارم.
هوش مصنوعی: اگر دعوت تو برای همهٔ مردم جهان است، چگونه سخن و بیان تو میتواند برای همهٔ مردم حجت باشد؟
هوش مصنوعی: اگر در بیان تو هیچ عیب و خللی نباشد، این تنها برای خواص حجتی به شمار میآید.
هوش مصنوعی: یعنی برای کسانی که خود اهل سخن و فصاحتاند؛ اما این دلیل برای عموم مردم کافی نیست.
هوش مصنوعی: اگر بگویی حجت شما مسلمانان هم مصحف یعنی قرآنی است که امروز از پیامبر در دست دارید،
هوش مصنوعی: و از احمد جز همین سخن چیزی در دستتان نیست، پس شما خداپرستان با چه برهانی ادعای خود را ثابت میکنید؟
هوش مصنوعی: همین سخن خودش باطلکنندهٔ توست و دلیلت گفتههای خودت را باطل میکند.
هوش مصنوعی: زیرا هرگز معجزهٔ یک پیامبر همان معجزهٔ پیامبر دیگر نبوده است.
هوش مصنوعی: ای عمو، هیچ پیامبری به جهان نیامد که همان معجزهٔ پیامبر پیشین را بیاورد.
هوش مصنوعی: هر پیامبری برای اثبات خود حجتی و نشانهای ویژه از سوی خدا داشته است.
هوش مصنوعی: چون قرآن معجزهٔ پیامبر اسلام است، اگر معجزهٔ تو هم سخن و بیان باشد، ناقص و بیثمر است.
هوش مصنوعی: زیرا چنین معجزهای را پیامبر پیشتر آورده است و خامی سخن تو آشکارا پیداست.
هوش مصنوعی: و اگر بگویی پیامبران پیشین هم کتابی از سوی خدا داشتند، ای جناب، این را میپذیریم.
هوش مصنوعی: اما بدون معجزه، آیات آن پیامبر چگونه میتوانست حقانیت او را برای مردم ثابت کند؟
هوش مصنوعی: هرچند قرآن معجزهٔ پیامبر بود و همه از آوردن مانند آن ناتوان بودند،
هوش مصنوعی: اما این تنها یکی از برهانهای او بود؛ هنری از میان هنرها و اندکی از بسیار.
هوش مصنوعی: چون ما پیامبر را فرستادهٔ خدا میدانیم، قرآنِ او برای ما حجت و دلیل است.
هوش مصنوعی: کسی که قرآن را اثبات و آشکار میکند نیز عارف است، زیرا او از رازهای معنای قرآن آگاه است.
هوش مصنوعی: خاندان پیامبر و قرآن دو یادگار گرانبها هستند که پیامبر به جا گذاشت، و عارفان جلوهگاه و نمایندهٔ همان خانداناند.
هوش مصنوعی: ای جوان، همانگونه که قرآن و خاندان پیامبر دو یادگار گرانبها هستند، عارف و روایات را نیز دو یادگار گرانبها بدان.
هوش مصنوعی: وارث دانش پیامبر عارف است، زیرا او از دانش معرفت الهی آگاه است.
هوش مصنوعی: اگر فقیهِ ظاهربین از این سخن به فریاد و اعتراض درآید، با همین دلیل او را نیز خاموش میکنیم.
هوش مصنوعی: هرچند این دانشِ موروثی از پیامبر بیگمان از سوی خدا ویژهٔ عارفان شده است،
هوش مصنوعی: اما میتوان آن را گسترش داد تا همه را، چه خار و چه گل، یعنی چه کممایه و چه والا، در بر بگیرد.
هوش مصنوعی: ای دوست، تا اهل ظاهر نیز از این فیض بلند بیبهره نمانند.
هوش مصنوعی: اهل ظاهر حاملان دانش شریعتاند و احکام دین از راه آنان به مردم میرسد.
هوش مصنوعی: اهل باطن دارای مراتب و حالات معنویاند و در راه طریقت، رازهای آن را با خود دارند.
هوش مصنوعی: اهل ظاهر حامل دانش صورت و ظاهرند و اهل باطن حامل دانش اصل و بنیاد.
هوش مصنوعی: فقیه در کارهای مردم دخالت دارد، اما عارف میلی به این گفتوگوها و بحثها ندارد.
هوش مصنوعی: ای بخشنده، چون عارف بخیل نیست، این میراث را به دیگران نیز گسترش داد.
هوش مصنوعی: اما بخل فقیه ظاهربین را ببین که میخواهد با این ادعا عارف را از این میراث بیرون کند.
هوش مصنوعی: او میگوید دانش موروثی پیامبر فقط از آن ماست و ادعای اهل عرفان خلاف این است.
هوش مصنوعی: حتی میگوید اهل عرفان صوفیاند و صوفی در شریعت ناپسند است.
هوش مصنوعی: او میگوید در نکوهش صوفی سخنی از امام رسیده است، تا همهٔ مردم را بر ضد عارف بشوراند.
هوش مصنوعی: پس باید او را با این سخن آگاه کرد: ای فقیه، تو وارث نیستی، بیهوده خود را به رنج مینداز.
هوش مصنوعی: عارف این گسترش را از سر بخشندگی کرد؛ اگر چنین نمیکرد، فقیه به چنین پایهٔ بلندی نمیرسید.
هوش مصنوعی: عارف در دوران آشکاریاش جانشین و نایب مهدی است و تو در برابر آن دریای نور قطرهای بیش نیستی.
هوش مصنوعی: ای نادان، بر عارف حسد مبر، که این کینه برای تو مانند ریسمانی از لیف خرما میشود؛ اشاره به عذابی که در سورهٔ مسد آمده است.
هوش مصنوعی: دل عارف گنجینهٔ راز خداوند است و جانش از نور مهدی روشن است.
هوش مصنوعی: عارف کامل در هر روزگاری ولیّ خداست و سینهاش چراغدانی است که نورهای آشکار الهی در آن میتابد.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.