وَ أَیُّوبَ إِذْ نٰادیٰ رَبَّهُ أَنِّی مَسَّنِیَ اَلضُّرُّ وَ أَنْتَ أَرْحَمُ اَلرّٰاحِمِینَ (۸۳) فَاسْتَجَبْنٰا لَهُ فَکَشَفْنٰا مٰا بِهِ مِنْ ضُرٍّ وَ آتَیْنٰاهُ أَهْلَهُ وَ مِثْلَهُمْ مَعَهُمْ رَحْمَةً مِنْ عِنْدِنٰا وَ ذِکْریٰ لِلْعٰابِدِینَ (۸۴)
و ایوب را هنگامی که ندا کرد پروردگارش را که مس کرد مرا آزار و تو رحمکنندهتر رحمکنندگانی (۸۳) پس اجابت نمودیم مر او را پس رفع نمودیم آنچه با او بود از آن را و دادیم او را اهلش و مثلشان با ایشان رحمتی از نزد ما و پندی مر پرستندگان را (۸۴)
« در بیان حال حضرت ایوب علی نبینا و علیه السلام »
یاد کن ایوب را چون خواند چند
رب خود را چون رسید او را گزند
که مرا مَس کرد ضرّی این چنین
تو به حالم ارحمی از راحمین
یادم آمد حال ایوب صبور
گشتم از صبر و سکون یکباره دور
منقلب شد حالم از احوال او
آمدم چون در نظر تمثال او
بود صبرش از محبّت بر اِله
آن امین راه حق روحی فداه
گریه گر بگذاردم گویم تمام
حال آن بگزیدة ربّ الانام
در محبّت امتحان دوست را
کَند از تن با رضایت پوست را
آنکه با حق کار عشق اینسان کند
ترک ملک و مال و جسم و جان کند
نکشد آهی در بلاء باشد صبور
در محبّت تا جویی ناید قصور
جان به نامش گر دهی نبود گران
صد سلام او را به جان از عاشقان
مال و ملکش بود بیش از حصر و حد
هم غلام و اسب و استر بی عدد
بود مشغول عبادت صبح و شام
دل نبودش جز به مهر حق مدام
روزی آمد جبرئیل از حق بر او
داد پیغام از حق او را رو به رو
گفت بودی عمری اندر عیش و ناز
آن سر آمد وقت اندوه است باز
نعمتت گردد مبدل بر نقم
صحتت بر رنج و هم شادی به غم
فقر و ناداری رسد بعد از غناء
میشوی بر ضعف و خواری مبتلاء
گفت دادم دل بر این جمله یقین
گر رضای دوست باشد این چنین
کی توانیم از رضای او گذشت
باغ ما چو از باد مهرش تازه گشت
پس بُراق عشق آمد شد سوار
سوی معراج فناء هم رهسپار
نوح سان بنشست در فُلک رضاء
داد دل یکجا به طوفان قضاء
بر بلای دوست بود او منتظر
تا که فرمان کی به جهر آید ز سرّ
بود روزی در عبادتخانه او
کآمد از ره پیک عشق از چار سو
که تلف شد گلّه و خیل و رمه
رفت بر سیل حوادث آن همه
کِشتها و باغها را زد سموم
کرد ویران هر چه بود از مرز و بوم
پس خبر آمد که افتاد از مقام
سقف مر بر فرق فرزندان تمام
بود مشغول او به ذکر ذوالجلال
می نماند از آن خبرها ز اشتغال
فوت فرزندان دل آوردش به درد
پس به سجده اوفتاد و شکر کرد
بانگ بر زد غیرت عشق غیور
کاین زمان دل را نگهدار ای صبور
در حضورش کن نگهداریِ دل
یارت آید تا که بر یاریِ دل
داده حق بود اینها بی سخن
باز چون خواهد ز جان تسلیم کن
کی تو را جان بود یا چیز دگر
یا که هیچت از وجود خود خبر
او تو را جان داد و عقل و علم و دید
هم ز نعمتها که پی در پی رسید
آنچه خود داد ار که هم بگرفت باز
منّت از وی دار و با محنت بساز
در ره اینها امتحان عاشق است
تا که بر زخم ارادت لایق است
باز آمد امتحان بیمار شد
مدت رنج و مرض بسیار شد
هیچ عضوی سالم از وی بر نماند
جز زبان و دل که حق زآن می بخواند
زخم گشت اعضای او سر تا به پای
در کَناسه مر ورا دادند جای
رحُمه بُد مشغول خدمتکاری اش
مینمود اندر مرض غمخواری اش
هفت سال اینگونه بود احوال او
کس نپرسیدی ز نفرت حال او
گفت رحُمه چون نخواهی از خدا
تا تو را بدهد ز علتها شفا
گفت از این کو مرا هشتاد سال
داد نعمت سخت دارم انفعال
که ز رنج کم ز وی خواهم شفا
یاد نارم آن همه عیش و نوا
بحر رحمت زین بیان آمد به جوش
او زبان است ار شود عاشق خموش
هر صباحی از غم و بیماری اش
باز پرسید از پی دلداری اش
که بود چون حالت ای بیمار من
عافیت جویی تو یا دیدار من
گفتی آن را هم تو دانی ای خدا
گر چنینم یا چنان در مدعا
بر نیاید کار بر دعویِ من
کار باشد بر قبول ذوالمنن
بود صبحی منتظر در سرّ و هوش
آن خطاب حق ورا نامد به گوش
آن زمان لب بر شکایت باز کرد
رَب أنِّی مَسّنِی آغاز کرد
پس نمودیم آن دعایش مستجاب
هم مبدل بر شفاء، رنج و عذاب
رنج او برداشتیم از فضل ما
باز دادیمش ز علت ها شفا
هم دو چندان زآنچه بودش بیشتر
ز اهل و اولاد و منال و گنج و زر
تا به اینجا بود تفسیر کلام
نک به تحقیق آمدیم اندر مقام
« تحقیق »
گوش دل بگشا به تحقیق صفی
آشنایی گر به اسرار خفی
وقت موج بحر ما شد هوش دار
بر گُهرهای معانی گوش دار
نیست تفسیر اینکه گوید هر گدای
کرده این تفسیر را صوفی به رای
بلکه تحقیق است و ز اسرار وجود
گر نفهمی تو ، گناه از ما نبود
کرد حق احضار چون ایوب را
در مقام قرب و اوج اعتلا
کآن بود معراج مردان و ملوک
که به ره کردند مردانه سلوک
جان و دل پرداخت از کثرت تمام
وز خیال جسم و جان و ننگ و نام
کرد دل خالی ز یاد غیر دوست
رفت بیرون از جهات مغز و پوست
ریخت از خود هر چه او را قید بود
زآنکه خود در دام عشق او صید بود
عیش و صحت، خانه و فرزند و مال
اشتر حق را بپاید چون عقال
وقت مستی کرد آن را تار و مار
پس به معراج فناء شد رهسپار
ماند غافل هم ز جان و هم ز تن
وین بود در راه عشق اول سنن
تن چو از تعمیر آن کردی به دور
می شود رنجور و فاسد زآن قصور
سوی کثرت چون ز وحدت گشت باز
دید برجا نیست هیچ از برگ و ساز
رفته بر باد آن همه آثارها
می نمانده خشتی از دیوارها
گشته آن بنیادها یکجا خراب
یافته اوضاع گیتی انقلاب
آنچه قابل بر فناء بوده است آن
گشته فانی نیست هیچ از وی نشان
لیک آن کو گنج وحدت با وی است
در غم فقدان دیناری کی است
آمد او با گنج وحدت ز آسمان
هر چه خواهد هست با وی در زمان
در سرا بارید سه روزش طلا
این بود بعد از فناء سرّ بقا
گشته بر وی باز ابواب عطا
از نشان رَحمَةً مِّن عِندِنَا
تا که پندی باشد این بر عابدین
صبر در محنت کنند اهل یقین



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شعر به زندگی و صبر حضرت ایوب اشاره دارد که به خاطر ابتلائات و رنجهای زیاد، به خداوند ناله میزند و از او درخواست کمک میکند. خداوند به ندای او پاسخ میدهد و تمامی رنجها و دردهایش را برطرف میکند و نه تنها او را شفا میدهد، بلکه خانواده و اموالش را نیز دوباره به او میبخشد. این داستان به نوعی نماد استقامت و ایمان در مواجهه با بلاهاست و نشان میدهد که صبر در برابر مصائب، پاداشهای بزرگ الهی دارد. در پایان، شعر به عبرتی برای عابدان و پرستندگان تبدیل میشود که در سختیها باید به خداوند اعتماد کنند.
هوش مصنوعی: متن عربی آیههای ۸۳ و ۸۴ سورهٔ انبیا: و ایوب را یاد کن هنگامی که پروردگارش را خواند که رنج و آسیب به من رسیده و تو مهربانترین مهربانانی؛ پس دعایش را پذیرفتیم و رنجش را برطرف کردیم و خانوادهاش را و همانندشان را همراهشان به او بازدادیم، به رحمتی از سوی خود و پندی برای عبادتکنندگان.
هوش مصنوعی: ترجمهٔ فارسی همان دو آیه: ایوب پروردگارش را خواند که آزار به من رسیده و تو مهربانترینی؛ خدا دعایش را پذیرفت، رنجش را برداشت و خانوادهاش را با همانندشان از سر رحمت به او داد تا پندی برای پرستندگان باشد.
هوش مصنوعی: عنوانی است برای بخش: شرح احوال حضرت ایوب، درود بر پیامبر ما و بر او.
هوش مصنوعی: ایوب را به یاد آور که وقتی آسیب و رنج به او رسید، بارها پروردگارش را خواند.
هوش مصنوعی: و گفت: چنین رنج و آسیبی به من رسیده است و تو نسبت به حال من مهربانترینِ مهربانانی.
هوش مصنوعی: شاعر میگوید: حال ایوبِ شکیبا به یادم آمد و ناگهان صبر و آرامش از دستم رفت.
هوش مصنوعی: چون تصویر او در نظرم آمد، از احوال او حالم دگرگون و پریشان شد.
هوش مصنوعی: صبر ایوب از سر محبت به خدا بود؛ آن امانتدار راه حق که جانم فدایش باد.
هوش مصنوعی: اگر گریه اجازه دهد، حال آن برگزیدهٔ پروردگار مردمان را بهتمامی بازگو میکنم.
هوش مصنوعی: او برای آزمایشِ محبت دوست (خدا) با خشنودی حاضر است پوست از تن خود بکند.
هوش مصنوعی: کسی که با خدا اینگونه عاشقی کند، از ملک و مال و تن و جان دست میکشد.
هوش مصنوعی: در بلا آهی نمیکشد و شکیبا میماند تا در محبتش ذرهای کوتاهی پیدا نشود.
هوش مصنوعی: اگر جان را به نام او فدا کنی گران نیست؛ صدها سلام از جان عاشقان بر او باد.
هوش مصنوعی: ایوب مال و دارایی بیشمار داشت و غلامان و اسبان و استران بیحساب.
هوش مصنوعی: صبح و شام به عبادت مشغول بود و دلش همواره جز به محبت خدا به چیزی بسته نبود.
هوش مصنوعی: روزی جبرئیل از سوی خدا نزد او آمد و رودررو پیام خدا را به او رساند.
هوش مصنوعی: جبرئیل گفت: عمری در خوشی و ناز بودی؛ آن دوران به پایان رسید و اکنون هنگام اندوه است.
هوش مصنوعی: نعمتهایت به سختی و عقوبت، تندرستیات به رنج و شادیات به غم بدل میشود.
هوش مصنوعی: پس از توانگری، فقر و تهیدستی به تو میرسد و به ناتوانی و خواری گرفتار میشوی.
هوش مصنوعی: ایوب گفت: اگر خشنودی دوست در این است، با یقین دل به همهٔ اینها سپردم.
هوش مصنوعی: چگونه میتوانیم از خشنودی او بگذریم، در حالی که باغ وجود ما از نسیم محبت او تازه و شاداب شده است؟
هوش مصنوعی: آنگاه مرکب عشق (چون براق) آمد و ایوب بر آن سوار شد و به سوی معراجِ فنا رهسپار گشت.
هوش مصنوعی: مانند نوح در کشتی رضا نشست و دل خود را یکسره به طوفان قضای الهی سپرد.
هوش مصنوعی: او چشمبهراه بلای دوست بود تا ببیند فرمانِ پنهان کی آشکار میشود.
هوش مصنوعی: روزی ایوب در عبادتگاهش بود که پیکها و خبرآوران از هر سو رسیدند؛ شاعر آنان را «پیک عشق» میخواند چون خبر بلای دوست را میآوردند.
هوش مصنوعی: خبر آوردند که گلهها و چارپایان و رمهها تلف شدند و همه را سیل حوادث با خود برد.
هوش مصنوعی: باد سوزان کشتزارها و باغهای او را نابود کرد و هرچه از زمین و آبادی داشت ویران شد.
هوش مصنوعی: سپس خبر رسید که سقف خانه فرو ریخت و بر سر همهٔ فرزندانش افتاد.
هوش مصنوعی: ایوب سرگرم ذکر خداوند بزرگ بود و از شدت اشتغال به عبادت، این خبرها او را از ذکر باز نداشت.
هوش مصنوعی: مرگ فرزندان دلش را به درد آورد، اما به سجده افتاد و خدا را شکر کرد.
هوش مصنوعی: غیرت عشق الهی بر او بانگ زد که ای صبور، اکنون دلت را نگه دار و از دست مده.
هوش مصنوعی: در حضور حق دلت را پاس بدار تا یار به یاری دلت بیاید.
هوش مصنوعی: این همه را بیگمان خدا داده بود؛ حال که بازپس میخواهد، از جان تسلیم باش.
هوش مصنوعی: تو خود کی جان یا چیز دیگری داشتی، یا حتی از هستی خویش خبری داشتی؟
هوش مصنوعی: او به تو جان و عقل و دانش و بینایی داد و نعمتهایی پیاپی بخشید.
هوش مصنوعی: اگر آنچه خود داده بود بازپس گرفت، از او سپاسگزار باش و با رنج کنار بیا.
هوش مصنوعی: در راه عشق، این بلاها آزمون عاشق است تا معلوم شود سزاوار زخم ارادت هست یا نه.
هوش مصنوعی: باز آزمونی دیگر رسید: او بیمار شد و رنج و بیماریاش مدتی دراز طول کشید.
هوش مصنوعی: هیچ عضوی از تنش سالم نماند جز زبان و دل که با آن خدا را یاد میکرد.
هوش مصنوعی: سراپای تنش زخم شد و او را در زبالهدان جای دادند.
هوش مصنوعی: رحمه، همسرش، به خدمت او مشغول بود و در بیماری غمخوارش بود.
هوش مصنوعی: هفت سال حالش چنین بود و از سر نفرت هیچکس حالش را نمیپرسید.
هوش مصنوعی: رحمه گفت: چرا از خدا نمیخواهی که تو را از این بیماریها شفا دهد؟
هوش مصنوعی: ایوب گفت: از خدایی که هشتاد سال به من نعمت داد سخت شرمسارم.
هوش مصنوعی: شرم دارم که بهخاطر رنجی اندک از او شفا بخواهم و آن همه خوشی و نعمت را از یاد ببرم.
هوش مصنوعی: از این سخن دریای رحمت الهی به جوش آمد؛ چون عاشق خاموش شود، خدا خود زبان او میشود.
هوش مصنوعی: خداوند هر بامداد برای دلجویی از غم و بیماری او حالش را میپرسید.
هوش مصنوعی: میپرسید: ای بیمار من، حالت چگونه است؟ تندرستی میخواهی یا دیدار مرا؟
هوش مصنوعی: ایوب میگفت: خدایا، این را هم تو خود میدانی که در خواستهام چنینم یا چنان.
هوش مصنوعی: کار با ادعای من پیش نمیرود؛ کار به پذیرش خداوند صاحب نعمت بستگی دارد.
هوش مصنوعی: بامدادی با دل و هوش منتظر بود، اما آن خطاب همیشگی حق به گوشش نرسید.
هوش مصنوعی: در آن هنگام لب به شکوه گشود و گفت: پروردگارا، رنج به من رسیده است.
هوش مصنوعی: پس ما دعایش را پذیرفتیم و رنج و عذابش را به شفا بدل کردیم.
هوش مصنوعی: خداوند میگوید: از روی فضل خود رنج او را برطرف کردیم و او را از بیماریها شفا دادیم.
هوش مصنوعی: و دو برابر آنچه پیشتر داشت، از خانواده و فرزندان و دارایی و گنج و زر، به او بازگرداندیم.
هوش مصنوعی: تا اینجا تفسیر ظاهری آیه بود؛ اکنون به مرحلهٔ تحقیق و بیان معنای باطنی میرسیم.
هوش مصنوعی: عنوان بخش: «تحقیق»، یعنی شرح باطنی و عرفانی آیه.
هوش مصنوعی: اگر با رازهای پنهان آشنایی، گوش دل را به تحقیق صفی بسپار.
هوش مصنوعی: اکنون دریای معنای ما به موج آمده است؛ هوشیار باش و به گوهرهای معانی گوش فرا ده.
هوش مصنوعی: این، آن تفسیری نیست که هر بیمایهای بگوید صوفی آن را از رأی خود ساخته است.
هوش مصنوعی: بلکه تحقیقی از رازهای هستی است؛ اگر تو آن را نفهمی، تقصیر از ما نیست.
هوش مصنوعی: هنگامی که خداوند ایوب را به مقام قرب و بلندترین مرتبه فرا خواند،
هوش مصنوعی: که آن مقام معراج مردان راه و پادشاهان معنوی است که مردانه سلوک کردند،
هوش مصنوعی: ایوب جان و دل خود را بهکلی از کثرت و از اندیشهٔ جسم و جان و ننگ و نام پاک کرد.
هوش مصنوعی: دل را از یاد هر چیز جز دوست خالی کرد و از همهٔ سوها و از ظاهر و باطن فراتر رفت.
هوش مصنوعی: هر چه برای او بند و قید بود از خود دور ریخت، چون خودش شکار دام عشق حق شده بود.
هوش مصنوعی: خوشی و تندرستی، خانه و فرزند و مال، مانند زانوبندی است که شتر حقجو را در بند نگه میدارد.
هوش مصنوعی: او در حال مستی عشق همهٔ این بندها را از هم پاشید و رهسپار معراج فنا شد.
هوش مصنوعی: از جان و تن خود غافل ماند، و این نخستین قاعده در راه عشق است.
هوش مصنوعی: هرگاه از رسیدگی به تن دست بکشی، تن بیمار و تباه میشود؛ پس بیماری ایوب از همین بیتوجهی به تن بود.
هوش مصنوعی: چون از عالم وحدت به عالم کثرت بازگشت، دید از دارایی و ساز و برگ دنیا چیزی بر جا نمانده است.
هوش مصنوعی: همهٔ آن آثار بر باد رفته و حتی خشتی از دیوارها باقی نمانده بود.
هوش مصنوعی: همهٔ آن بنیادها یکسره ویران شده و احوال دنیای او دگرگون گشته بود.
هوش مصنوعی: هر آنچه فناپذیر بود نابود شده و نشانی از آن نمانده بود.
هوش مصنوعی: اما کسی که گنج وحدت را با خود دارد، کی غم از دست دادن دیناری را میخورد؟
هوش مصنوعی: او با گنج وحدت از آسمان قرب بازگشت و هر چه بخواهد در دم برایش فراهم است.
هوش مصنوعی: سه روز در خانهاش طلا بارید؛ و این راز بقا پس از فناست.
هوش مصنوعی: درهای بخشش بر او گشوده شد، چنانکه آیه با عبارت «رحمتی از نزد ما» به آن اشاره دارد.
هوش مصنوعی: تا این ماجرا پندی برای عبادتکنندگان باشد که اهل یقین در سختیها صبر پیشه کنند.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.