چیست جان تا زیر تیغ یار نتوان باختن؟
سهل باشد پیش آب زندگی جان باختن
قطره را گوهر، گهر را بحر عمان کردن است
سر چو شبنم در ره خورشید تابان باختن
در شبستانی که اشک شمع آب زندگی است
نیست بر پروانه مشکل خرده جان باختن
پیش تیغی کز رگ جان است زلف جوهرش
چیست این استادگی در خرده جان باختن؟
خودنمایی چیست تا از بیخودی غافل شوند؟
بهر این آیینه نتوان آب حیوان باختن
فارغ است از سرمه ابر سیه آواز رعد
عشق را در پرده ناموس نتوان باختن
سبز کن چون مور در ملک قناعت گوشه ای
تا شود آسان ترا ملک سلیمان باختن
خون رحمت در دل ابر بهار آرد به جوش
بر امید نسیه نقد خود چو دهقان باختن
با کمال علم، ملزم گشتن از نادان خوش است
این قمار برده را شرط است آسان باختن
دل ز شبنم می برد خواهی نخواهی آفتاب
اختیاری نیست عاشق را دل و جان باختن
زود سر را گوی چوگان ملامت می کند
با قد خم گشته با اطفال چوگان باختن
دارم این یک چشمه کار از پیر کنعان یادگار
چشم را از گریه در راه عزیزان باختن
صائب از اوضاع عالم دیده بینش بپوش
چند عمر خویش در خواب پریشان باختن؟



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: این غزل دربارهٔ آسانیِ جان باختن و از دست دادن در راه عشق و حقیقت است. شاعر با تمثیلهایی چون شبنم و خورشید، پروانه و شمع، مور و سلیمان، و کشاورز و ابر بهاری نشان میدهد که فنا و گذشتن از داشتهها به کمال و رحمت میانجامد و عاشق در دل باختن اختیاری ندارد. در پایان با اشاره به یعقوب، صائب به خود سفارش میکند که از دنیای پریشان چشم بپوشد و عمرش را در آن هدر ندهد.
هوش مصنوعی: جان چه ارزشی دارد که نتوان آن را زیر شمشیر یار فدا کرد؟ جان دادن در برابر آب حیات، یعنی شمشیر یار که زندگی جاوید میبخشد، کار آسانی است.
هوش مصنوعی: سر باختن در راه خورشید درخشان، چنانکه شبنم خود را در برابر آفتاب فدا میکند، قطره را به گوهر و گوهر را به دریای عمان بدل میکند؛ یعنی فنا در راه معشوق مایهٔ بزرگی و کمال است.
هوش مصنوعی: در خلوتی که اشک شمع حکم آب حیات دارد، برای پروانه دشوار نیست که جان ناچیز خود را فدا کند.
هوش مصنوعی: در برابر شمشیری که خطوط جوهرش از رگهای جان ساخته شده است، اینهمه ایستادگی و دریغ در فدا کردن جانی ناچیز برای چیست؟
هوش مصنوعی: خودنمایی چه ارزشی دارد که به خاطر آن از بیخودی و فنا غافل شوند؟ برای آینهٔ خودنمایی نباید آب حیاتِ بیخودی را از دست داد.
هوش مصنوعی: ابر سیاه از بستن صدای رعد با سرمه بینیاز است، یعنی نمیتوان صدای رعد را خاموش کرد؛ عشق را هم نمیتوان در پردهٔ آبرو و نامونشان پنهان کرد و از دست داد.
هوش مصنوعی: مانند مورچه در سرزمین قناعت گوشهای را آباد کن تا دل کندن از ملک و پادشاهی سلیمان برایت آسان شود.
هوش مصنوعی: اینکه کسی مانند کشاورز داشتهٔ نقد خود، یعنی بذر، را به امید سود آینده در خاک بیفشاند، دل ابر بهاری را به رحمت و بخشش میآورد و آن را به باریدن وامیدارد.
هوش مصنوعی: با داشتن دانش کامل، در بحث از نادان شکست خوردن و تسلیم شدن پسندیده است؛ کسی که این قمار را در حقیقت برده است، باید آسان ببازد.
هوش مصنوعی: آفتاب خواهناخواه دل شبنم را میرباید؛ عاشق هم در باختن دل و جان اختیاری ندارد.
هوش مصنوعی: اگر کسی با قامت خمیده از پیری با کودکان چوگان بازی کند، بهزودی سرش گوی چوگان سرزنش مردم میشود؛ یعنی کار کودکانه از پیر مایهٔ ملامت است.
هوش مصنوعی: این یک هنر را از پیر کنعان، یعقوب، به یادگار دارم که در فراق عزیزان چشم خود را از گریه از دست بدهم؛ اشاره به نابینا شدن یعقوب در فراق یوسف است و در «عزیز» به یوسفِ عزیز مصر نیز نظر دارد.
هوش مصنوعی: صائب، چشم بصیرت خود را از اوضاع دنیا ببند؛ تا کی میخواهی عمرت را در این خواب پریشانِ دنیا تباه کنی؟
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
عشقبازی چیست سر در پای جانان باختن
با سر اندر کوی دلبر عشق نتوان باختن
آتشم در جان گرفت از عود خلوت سوختن
توبه کارم توبه کار از عشق پنهان باختن
اسب در میدان رسوایی جهانم مردوار
[...]
شیوه مردان نباشد عشق پنهان باختن
کمتر از پروانه نتوان بود در جان باختن
در مقامرخانه رندان با همت در آی
تا ببینی از گدایان ملک سلطان باختن
در خرابات محبت کار سرمستان بود
[...]
کار عشاق است جان در عشق جانان باختن
عشق جانان در حقیقت نیست جز جان باختن
کر کنم جان در سر سودای وصلش باک نیست
زانکه در کوی سلامت عشق نتوان باختن
تا ز عاج و انبوسش گوی و چو کان کرده اند
[...]
نیست بازی با رخ او عشق پنهان باختن
با چنان رخ غایبانه نیست آسان باختن
جان بسی در باخت عاشق تا به آن رخ عشق باخت
پاکباز آمد مقامر از فراوان باختن
تا بری از من به بازی جان و سر وآنگه روان
[...]
با مسلمان زادگان تا کی دل و جان باختن
بعد ازین خواهم به ترسازاده ایمان باختن
بر امید یک نگاه مرحمت می بایدم
خویش را چون سرمه در چشم عزیزان باختن
تشنه چندین راه ظلمت کرده طی حیف است حیف
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.