در غبار خط همان زلفش بود جویای دل
خاک سیر از صید چشم دام نتوانست کرد
بس که دلها را غم آغاز پرتشویش داشت
هیچ کس اندیشه انجام نتوانست کرد
شنبه و آدینه را با هم که خواهد صلح داد؟
می علاج خصمی ایام نتوانست کرد
زهر چشم یار کم از خنده شیرین نشد
قند تلخی دور از بادام نتوانست کرد
در سیاهی می زند چون آب حیوان غوطه ها
چون عقیق آن کس که ترک نام نتوانست کرد
تنگنای خاک بر ما زندگی را تلخ ساخت
طفل بازی بر کنار بام نتوانست کرد
طفل بدخو را نسازد نعمت دنیا خموش
وصل درمان دل خودکام نتوانست کرد
تشنگی نتوان به شبنم بردن از ریگ روان
دفع سودا روغن بادام نتوانست کرد
با فراغ بال، خود را چون تواند جمع ساخت؟
مرغ خود را جمع چون در دام نتوانست کرد؟
پنبه ای برداشت حلاج از سر مینا و رفت
هیچ کس این باده را در جام نتوانست کرد
گرچه از حد برد صائب سرد مهری را فلک
فکر عالمسوز ما را خام نتوانست کرد
صبح رخسار ترا خط شام نتوانست کرد
شعله سرکش بود دود آرام نتوانست کرد
گرچه شد دامان مجنون خوابگاه وحشیان
لیلی صحرانشین را رام نتوانست کرد
زود دل را می زند چون باده لب شیرین فتاد
بوسه کار تلخی دشنام نتوانست کرد
تا به سیر کوچه باغ زلف خوبان راه برد
یک نفس در سینه دل آرام نتوانست کرد



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: این غزل با ردیف «نتوانست کرد» مجموعهای از ناتوانیها را برمیشمارد: خط نتوانست زیبایی و دلربایی یار را بپوشاند، شراب و وصال و نعمت دنیا نتوانستند دردهای دل و دشمنی روزگار را درمان کنند. شاعر با تمثیلهایی چون شبنم و ریگ روان، روغن بادام و سودا، و کودک بر لب بام، ناکارآمدی چارههای اندک را نشان میدهد. در مقطع، صائب میگوید سردمهری فلک نتوانست اندیشهٔ سوزان او را خام کند، و در ابیات پایانی دوباره به سرکشی زیبایی یار و بیقراری دل عاشق بازمیگردد.
هوش مصنوعی: حتی پس از آنکه خط (موی تازهرسته) بر چهرهٔ یار دمید، زلفش همچنان در پی شکار دل است؛ همانگونه که دام با خاکی که بر آن پاشیدهاند از شکار سیر نمیشود و چشم دام هرگز سیر نمیگردد.
هوش مصنوعی: غم آغاز کار چنان دلها را آشفته کرده بود که هیچکس نتوانست به عاقبت و پایان کار بیندیشد.
هوش مصنوعی: چه کسی میتواند شنبه (روز کار و رنج) و آدینه (روز آسایش) را با هم آشتی دهد؟ حتی شراب هم نتوانست دشمنی روزگار را چاره کند.
هوش مصنوعی: خندهٔ شیرین یار از تلخی و خشم نگاهش نکاست؛ چنانکه قند نمیتواند تلخی را از بادام بزداید (چشم به بادام تشبیه شده است).
هوش مصنوعی: کسی که نتوانست مانند عقیق از نام و آوازه دست بکشد (عقیق را بر آن نام میکنند)، باید مانند آب حیات در تاریکی پنهان بماند و گمنام شود.
هوش مصنوعی: تنگی دنیای خاکی زندگی را بر ما تلخ کرد؛ همانگونه که کودک نمیتواند لب بام آسوده بازی کند.
هوش مصنوعی: نعمتهای دنیا کودک بدخو را آرام نمیکند، و وصال یار هم نتوانست درد دل خودکام و هوسباز را درمان کند.
هوش مصنوعی: با شبنم نمیتوان تشنگی ریگ روان را برطرف کرد، و روغن بادام هم نتوانست بیماری سودا را دفع کند؛ یعنی چارهٔ اندک بر درد بزرگ کارگر نیست.
هوش مصنوعی: پرندهای که در دام نتوانست خود را جمع کند و آرام گیرد، چگونه در آزادی و آسودگی خاطر میتواند خود را جمع کند؟
هوش مصنوعی: حلاج (منصور) پنبه از سر شیشهٔ شراب برداشت و رفت؛ یعنی راز حقیقت را آشکار کرد، و پس از او هیچکس نتوانست این شراب را در جام بریزد و آن راز را حفظ کند یا بنوشد. پنبه با حلاجی نیز تناسب دارد.
هوش مصنوعی: صائب، هرچند آسمان در بیمهری و سردی از حد گذشت، نتوانست اندیشهٔ جهانسوز ما را خام و سرد کند.
هوش مصنوعی: خط تیره نتوانست صبح روشن چهرهٔ تو را به شام تبدیل کند؛ چهرهات شعلهای سرکش است و دود (خط) نتوانست آن را آرام کند.
هوش مصنوعی: گرچه دامن مجنون آرامگاه جانوران وحشی شد و آنان را رام کرد، نتوانست لیلی صحرانشین را رام خود کند.
هوش مصنوعی: وقتی لب یار شیرین شد، مانند شراب شیرین زود دل را میزند؛ بوسه نتوانست کاری را بکند که تلخی دشنام میکرد، یعنی دشنام تلخ یار گواراتر و کارسازتر از بوسه است.
هوش مصنوعی: از وقتی دل به گردش در کوچهباغ زلف زیبارویان راه یافت، دیگر نتوانست حتی یک لحظه در سینه آرام بگیرد.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
هیچ دل معشوق ما را رام نتوانست کرد
هیچ جا آن طفل شوخ آرام نتوانست کرد
سرو لاف دلبری پر داشت اما در چمن
همرهی با سرو من یک گام نتوانست کرد
هر کسی را در جهان توفیق کاری دادهاند
[...]
دل به زلف یار هم آرام نتوانستکرد
این مسافر منزلی در شام نتوانست کرد
جوش خط با آن فسون دستگاه دلبری
وحشی حسن بتان را رام نتوانست کرد
با همه شوری که وقف پستهٔ خندان اوست
[...]
مرغ دل با زلف او آرام نتوانست کرد
گرچه مرغی آشیان در دام نتوانست کرد
بارها کردیم ساز می کشی از باده هم
چاره ی نا سازی ایام نتوانست کرد
شد چنان شرمنده از رنگ لب میگون یار
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.