هزار شکر که گوهر فروز جاه و جلال
به خانه شرف آمد به دولت و اقبال
ز درد سال غباری که داشت جام سپهر
به صاف کرد مبدل محول الاحوال
چو زلف رو به درازی نهاد روز نشاط
چو خال پای به دامن کشید شام ملال
ایاز شب را، ز اقبال عاقبت محمود
برید زلف به شمشیر ذوالفقار مثال
رسید قافله بوی پیرهن از مصر
نماند دیده پوشیده غیر عین کمال
هوا چو دست کریمان گهرفشان گردید
کنار خاک شد از برگ عیش مالامال
چو ماهیی که در آب حیات، خضر افکند
حیات یافت ز ابر بهار سنگ و سفال
هوا بساط سلیمان فکند بر رخ خاک
گشود همچو پری ابر نوبهاران بال
گشود ابر بهار از شکوفه دفتر و ریخت
برات عیش به دامان هر شکسته نهال
رسید دور شکفتن به غنچه تصویر
گره ز کار جهان باز کرد باد شمال
ز بس که خاک ز شادی به خویشتن بالید
رسید موج گل و لاله تا رکاب هلال
به مومیایی ابر بهار گشت درست
اگر شکستگیی داشت چند روز نهال
صدا چو تیر ز کف رفته برنمی گردد
ز بس ز لاله و گل دلپذیر گشت جبال
ز خاک ریشه اشجار را توان دیدن
چنان که سنبل سیراب را ز آب زلال
توان به آب کشید از نسیم دست و دهن
اگر ز ابر هوا تر شود به این منوال
به آن شکوه به برج حمل درآمد مهر
که شهریار جوان بخت بر سپهر جلال
نتیجه اسدالله، شاه دین عباس
که هست تیغ کجش شیر فتح را چنگال
به امر حق بود آن سایه خدا دایم
چنان که تابع شخص است سایه در افعال
چو آفتاب نمایان بود ز سینه صبح
ز طرف جبهه او نور اختر اقبال
چنان که هست ز سبابه رایت ایمان
ازوست نوبت صاحبقرانی از امثال
کراست زهره شود راست چون الف پیشش؟
که هست تیغ کج او به فتح و نصرت دال
سبک رکاب شود همچو دود ظلمت کفر
چو برکشد ز میان تیغ ذوالفقار مثال
سپاه اوست چو مژگان خدنگ یک ترکش
کراست زهره که با او طرف شود به قتال؟
اگر به قلعه رویین چرخ رو آرد
کلید ماه نو آرد قضا به استقبال
چنان که خامه به خط سطر را کند باطل
شود شکسته ز یک تیر او صف ابطال
ز برق تیغش اگر پرتوی به بحر افتد
صدف چو مجمر سوزان شود، سپندلآل
نفس به کامش ابریشم بریده شود
کسی که خنجر او را درآورد به خیال
دلیر بر سر گردنکشان رود چون ابر
پلنگ را چه محابا بود ز تیغ جبال
کفن ز شهپر کرکس کند دلیران را
همای ناوک او باز چون کند پر و بال
رسد به رستم اگر در رحم صلابت او
سفیدموی برون آید از رحم چون زال
کند چو زخم زبان کار در دل آهن
ز غنچه ناوک او را اگر کنند نصال
تهمتنی که دهد جان به تیغ خونریزش
به روز حشر زبانش بود زدهشت لال
اگر شود کجک روزگار تیغ کجش
شود چو ابر بهاران سبک رکاب جبال
ز آتش غضب او در آستین نیام
ز پیچ و تاب بود تیغ دشمنان چون نال
در آن مقام که گردد به نیزه حلقه ربا
فتد به حلقه گردون ز هیبتش زلزال
هلال نیست نمایان بر این رواق بلند
که شیر چرخ فکند از نهیب او چنگال
که دیده جز خم چوگان و گوی زرینش؟
که آفتاب زند قطره در رکاب هلال
زره چه کار کند پیش تیغ خونریزش؟
نمی توان ره سیلاب بست با غربال
اگر به چرخ کند کوه حلم او سایه
چو صبح آرد شود استخوان او در حال
ز ابر معدلت او کمین نموداری است
که تخم، سبز در آتش بود چو دانه خال
رسیده است به جایی عروج همت او
که آسمان بلندست سبزه پامال
چو بحر تا به قیامت نمی شودخالی
شود ز ابر کفش دامنی که مالامال
چو سایلان به کف، بحر پیش ابر کفش
دراز کرده ز مرجان کف از برای سؤال
بر آسمان جلالش هلال عید، بود
خجل ز کوشش خود همچو طایر یک بال
به عهد معدلتش وقت خواب آسایش
ز چشم شیر به بالین نهد چراغ، غزال
شده است مایده لطف او به نوعی عام
که در رحم عوض خون خورند می اطفال
ز خلق اوست برومند خاکدان جهان
که تازه روی ز ریحان بود همیشه سفال
به غیر جام که برگردد از کفش خالی
دگر که از کرم او نمی رسد به نوال
چگونه سوی شکر کاروان مور رود؟
چنان به خاک درش رو نهاده اند آمال
اگر به زاغ شب افتد ز رای او پرتو
چو آفتاب برآید ز بیضه زرین بال
شود ز نور گهرخیز دیده روزن
در آن حریم که گردد گهرفشان ز مقال
به وام گیرد اشهب ز عنبر خلقش
زند چو دور به گرد جهان نسیم شمال
به آفتاب روان است امر نافذ او
چنان که بر جگر تشنه حکم آب زلال
نه لاله است، که حلمش فکنده سایه به کوه
نشسته در عرق خون ز انفعال جبال
چو رود نیل دهد کوچه پیش دست کلیم
اگر به کوه کند عزم راسخش اقبال
نظر به عزمش، گردون چو مرغ نوپرواز
در آشیانه نشسته است و می زند پر و بال
چنان به عهدش کسب کمال شیرین است
که روز جمعه ز مکتوب نمی روند اطفال
به دور او که برافتاده است خانه نزول
ز آبگینه اجازت طلب کند تمثال
اگر نه خلق بود بر شکوه او غالب
کراست زهره که لب واکند برش به مقال؟
چو رشته کاهکشان در گهر شود پنهان
ز آستین بدر آرد چو دست بحر نوال
جهان پناه خدیو! بلند اقبالا!
که ختم بر تو شد از خسروان صفات کمال
اگر به مدح تو اطناب می کنم چون موج
به خلق خویش ببخش ای محیط جاه و جلال
که مدحت تو و اجداد پاک طینت تو
کلید خلد برین است ای فرشته خصال
برای حسن مآل است مدح سنجی من
نه از برای زر و سیم و ملک و مال و منال
تلاش قرب تو با این کلام بی سر و بن
همان معامله یوسف است و قصه زال
چنان که کرد سلیمان قبول گفته مور
قبول کن ز من عاجز این شکسته مقال
که هیچ کم نشود شوکت سلیمانی
به حرف مور ضعیفی اگر کند اقبال
چه کم ز پرتو مهر بلند می گردد؟
اگر به شبنم افتاده ای دهد پر و بال
همیشه تا چمن افروز چرخ مینا رنگ
ز برج حوت به برج حمل کند اقبال
چو خاتمی که به فرمان دست می گردد
به مدعای تو گردد مدام گردش سال



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر در این قطعه به ستایش شاه عباس دوم میپردازد و او را به عنوان نماد قدرت و جلال معرفی میکند. او از پیشرفت و رونقهایی که در دوران او به وجود آمده، یاد میکند و به زیباییهای طبیعی و معنوی جامعه اشاره میکند. همچنین، جنگاوری و شجاعت شاه را به تصویر میکشد و او را به عنوان فرماندهای شایسته و پیروزمند توصیف میکند. شاعر در پایان تأکید میکند که مدح او فقط برای جلب منافع نیست، بلکه به خاطر شخصیت و عظمت اوست و از درگاه خداوند برای پیشرفت و موفقیت او طلب دعا میکند.
هوش مصنوعی: خدا را هزار بار شکر که خورشید، که شکوه و بزرگی را روشن میکند، با بخت و اقبال به خانهٔ شرف خود (برج حمل) رسید؛ یعنی نوروز و بهار فرا رسید.
هوش مصنوعی: خداوندِ دگرگونکنندهٔ احوال، دُردِ سال کهنه را که جام آسمان را تیره کرده بود، به شرابی صاف بدل کرد؛ یعنی سختیهای سال گذشته به خوشی تبدیل شد.
هوش مصنوعی: روزِ شادی مانند زلف دراز شد و شبِ اندوه مانند خال کوچک شد و کنار کشید؛ اشاره به بلند شدن روزها و کوتاه شدن شبها در بهار است.
هوش مصنوعی: سرانجام بخت، مانند سلطان محمود، با شمشیری چون ذوالفقار زلفِ ایازِ شب را برید؛ یعنی شب کوتاه شد. اشاره به داستان بریدن زلف ایاز به فرمان محمود است.
هوش مصنوعی: کاروانِ بوی پیراهن یوسف از مصر رسید و چشمها را بینا کرد؛ دیگر هیچ چشمی بسته نماند جز چشمزخم (عین الکمال). یعنی بهار همه را شاد و بینا کرد و چشم بد کور شد.
هوش مصنوعی: هوا مانند دست بخشندگان مروارید باران را پراکنده کرد و دامن زمین از برگ و سامان شادی پر شد.
هوش مصنوعی: همانگونه که ماهیِ مردهای که خضر در آب حیات انداخت زنده شد، سنگ و سفال نیز از باران ابر بهاری جان گرفتند.
هوش مصنوعی: هوا بساطی مانند فرش سلیمان بر روی زمین گسترد و ابر بهاری مانند پری بال گشود.
هوش مصنوعی: ابر بهار دفترِ شکوفه را گشود و حوالهٔ شادی را به دامن هر نهال شکسته ریخت؛ یعنی حتی درختان آسیبدیده هم از بهار بهرهمند شدند.
هوش مصنوعی: نوبت شکفتن حتی به غنچهٔ نقاشیشده هم رسید و باد شمال گره از کار جهان گشود.
هوش مصنوعی: زمین از شادی چنان بالید و رشد کرد که موج گل و لاله تا رکاب ماه نو بالا رفت.
هوش مصنوعی: اگر نهالی چند روزی شکستگی داشت، با مومیاییِ ابر بهار درمان و درست شد.
هوش مصنوعی: کوهها از لاله و گل چنان دلپذیر شدهاند که صدا مانند تیری که از دست رها شده، دیگر بازنمیگردد؛ یعنی صدا چنان شیفتهٔ کوه میشود که پژواک نمیدهد.
هوش مصنوعی: خاک چنان پاک و شفاف شده که ریشهٔ درختان را از درون آن میتوان دید، همانطور که سنبل را در آب زلال میبینند.
هوش مصنوعی: اگر هوا از ابر به همین اندازه نمناک شود، میتوان با نسیم دست و دهان را شست.
هوش مصنوعی: خورشید با همان شکوهی به برج حمل درآمد که شاه جوانبخت بر آسمان بزرگی و جلال برآمد.
هوش مصنوعی: آن شاه از نسل علی (اسدالله) است، شاه دینپرور عباس، که شمشیر خمیدهاش چنگالِ شیرِ پیروزی است.
هوش مصنوعی: آن سایهٔ خدا همیشه پیرو فرمان حق است، همانگونه که سایه در کارها از صاحب خود پیروی میکند.
هوش مصنوعی: همانطور که خورشید از سینهٔ صبح آشکار میشود، نور ستارهٔ بخت از پیشانی او نمایان است.
هوش مصنوعی: همانگونه که انگشت سبابه در میان انگشتان پرچم ایمان (گواهی به یگانگی خدا) است، او نیز در میان همتایان مقام صاحبقرانی و جهانگیری را دارد.
هوش مصنوعی: چه کسی جرئت دارد مانند الف در برابر او راست و گستاخ بایستد؟ شمشیر خمیدهٔ او مانند حرف دال، نشان و دلیلِ پیروزی و نصرت است.
هوش مصنوعی: هنگامی که شمشیر ذوالفقارمانندش را از نیام برکشد، تاریکی کفر مانند دود شتابان میگریزد.
هوش مصنوعی: سپاه او مانند مژگان، همچون تیرهای یک ترکش یکدل و هماهنگاند؛ چه کسی جرئت دارد با او به جنگ برخیزد؟
هوش مصنوعی: اگر شاه رو به دژ رویین آسمان کند، تقدیر کلید ماه نو را به پیشوازش میآورد و دژ را بیجنگ تسلیمش میکند. شکل خمیدهٔ هلال به کلید تشبیه شده است.
هوش مصنوعی: همانگونه که قلم با کشیدن خطی سطری را باطل میکند، صف پهلوانان با یک تیر او درهم میشکند. میان «باطل» و «ابطال» بازی لفظی هست.
هوش مصنوعی: اگر پرتوی از برق شمشیرش به دریا بیفتد، صدف مانند آتشدانی سوزان میشود و مرواریدهای درونش مثل اسپند در آتش میجهند.
هوش مصنوعی: هر کس حتی خنجر او را در خیال بیاورد، نفس در گلویش مانند رشتهٔ ابریشم بریده میشود و از ترس دمبسته میماند.
هوش مصنوعی: او مانند ابر بیپروا بر سر سرکشان میرود؛ همانطور که پلنگ از تیزی ستیغ کوه هراسی ندارد. «تیغ» هم به معنای ستیغ کوه است و هم به معنای شمشیر.
هوش مصنوعی: هنگامی که تیرِ همایمانندش پر و بال بگشاید، دلیران را میکشد و تنشان خوراک کرکس میشود، چنانکه پر کرکس کفن آنان میشود.
هوش مصنوعی: اگر هیبت و سختی او به رستم در شکم مادر میرسید، رستم از ترس سپیدموی به دنیا میآمد، همچون پدرش زال.
هوش مصنوعی: اگر پیکان تیرش را حتی از غنچه بسازند، همچون زخم زبان در دل آهن کارگر میشود و در آن فرومیرود.
هوش مصنوعی: پهلوانی رستموار که با شمشیر خونریز او جان بدهد، از هول آن ضربه در روز رستاخیز هم زبانش بند میآید.
هوش مصنوعی: اگر شمشیر خمیدهاش چوبدستیِ سرکجِ راندن روزگار شود، کوههای سنگین هم مانند ابر بهاری سبکپا و روان میشوند.
هوش مصنوعی: از آتش خشم او، شمشیر دشمنان در غلاف از پیچ و تاب مانند نی باریک و ناتوان میشود.
هوش مصنوعی: آنجا که با نیزه به بازی حلقهربایی میپردازد، از هیبتش لرزه در حلقهٔ آسمان میافتد.
هوش مصنوعی: آنچه بر این سقف بلند آسمان دیده میشود هلال نیست، بلکه چنگالی است که شیرِ فلک (برج اسد) از ترس او انداخته است.
هوش مصنوعی: چه کسی جز چوگان خمیده و گوی زرین او دیده است که خورشید در رکاب هلال بدود؟ چوگانش به هلال و گوی زرینش به خورشید مانند شده است.
هوش مصنوعی: زره در برابر شمشیر خونریز او کاری از پیش نمیبرد، همانگونه که نمیشود راه سیل را با غربال بست.
هوش مصنوعی: اگر کوه بردباری او بر آسمان سایه بیندازد، استخوان آسمان از سنگینی آن در دم آرد میشود و مانند صبح سپید میگردد.
هوش مصنوعی: کمترین نشانهٔ ابر دادگری او این است که دانه در آتش هم سبز میماند، مانند خال که بر چهرهٔ آتشین یار آسوده نشسته است.
هوش مصنوعی: همت بلند او به جایی رسیده که آسمانِ بلند در برابرش مانند سبزهای زیر پا لگدمال است.
هوش مصنوعی: دامنی که از ابر دست بخشندهٔ او پر شود، مانند دریا تا روز قیامت خالی نمیشود.
هوش مصنوعی: دریا در برابر ابر دست بخشندهٔ او مانند گدایان، دستی از مرجان برای درخواست دراز کرده است. شاخههای مرجان به دستِ گشوده تشبیه شدهاند.
هوش مصنوعی: هلال عید که میکوشد به آسمان شکوه او برسد، مانند پرندهای یکبال از ناتوانی خود شرمسار است.
هوش مصنوعی: در روزگار دادگری او چنان امنیتی است که آهو هنگام خواب، چشم درخشان شیر را چراغ بالین خود میکند.
هوش مصنوعی: سفرهٔ لطف او چنان همگانی شده است که کودکان در شکم مادر به جای خون، شراب و شادی مینوشند.
هوش مصنوعی: این جهان خاکی از خوی نیکوی او بارور و شاداب است، چنانکه سفال همیشه از ریحانی که در آن روییده تازهرو است.
هوش مصنوعی: جز جام شراب که از دست او خالی برمیگردد (چون شاه آن را مینوشد)، چه کسی هست که از بخشش او بهره نبرد؟ یعنی همه از کرمش بهرهمندند.
هوش مصنوعی: آرزوها چنان رو به خاک درگاه او آوردهاند که دیگر کاروان مورچگان هم به سوی شکر نمیرود و به درگاه او روی میآورد.
هوش مصنوعی: اگر پرتوی از اندیشه و رای روشن او بر زاغ سیاه شب بیفتد، از تخم آن پرندهٔ زرینبالی چون خورشید بیرون میآید؛ یعنی رای او تاریکی را به روشنی بدل میکند.
هوش مصنوعی: در آن بارگاهی که او با سخنانش گوهر میافشاند، از روشنی آن، چشم روزن هم گوهرزا میشود.
هوش مصنوعی: نسیم شمال هنگامی که گرد جهان میگردد، بوی خوش عنبر اشهب را از عنبرِ خوی نیکوی او وام میگیرد.
هوش مصنوعی: فرمان نافذ او حتی بر خورشید روان است، همانگونه که آب زلال بر جگر تشنه فرمان میراند و آن را آرام میکند.
هوش مصنوعی: آنچه بر کوه میبینی لاله نیست؛ بردباری سنگین او بر کوه سایه افکنده و کوهها از شرم در عرق خون نشستهاند.
هوش مصنوعی: اگر ارادهٔ استوار او رو به کوه کند، کوه مانند رود نیل که پیش دست موسی شکافت، برایش راه باز میکند.
هوش مصنوعی: در برابر عزم بلند او، آسمان مانند پرندهٔ نوپروازی است که در آشیانه نشسته و فقط بالبال میزند و توان پرواز ندارد.
هوش مصنوعی: در روزگار او کسب دانش و کمال چنان شیرین است که کودکان حتی روز جمعه هم از مکتب بیرون نمیروند.
هوش مصنوعی: در روزگار او که رسم «نزول» (فرود آمدن اجباری در خانهٔ مردم) برافتاده، حتی تصویر هم برای ورود به آینه از آن اجازه میگیرد.
هوش مصنوعی: اگر خوشخویی او بر شکوه و هیبتش چیره نبود، چه کسی جرئت داشت در برابرش لب به سخن بگشاید؟
هوش مصنوعی: هنگامی که او مانند دست دریا بخشش را از آستین بیرون میآورد، رشتهٔ کهکشان در میان گوهرهای بخشش او پنهان و ناپیدا میشود.
هوش مصنوعی: ای پادشاه پناه جهان و بلنداقبال، که همهٔ صفات کمالِ پادشاهان در تو به کمال و پایان رسیده است.
هوش مصنوعی: ای دریای جاه و شکوه، اگر من مانند موج در ستایش تو سخن را دراز میکنم، با خوی نیکوی خود از من درگذر.
هوش مصنوعی: زیرا ستایش تو و نیاکان پاکسرشتت کلید بهشت برین است، ای فرشتهخوی.
هوش مصنوعی: ستایشگری من برای عاقبت نیک و رستگاری است، نه برای زر و سیم و ملک و مال و درآمد.
هوش مصنوعی: کوشش من برای نزدیک شدن به تو با این سخن ناچیز و بیسروته، مانند داستان پیرزنی است که با کلافی ریسمان به خریداری یوسف آمد.
هوش مصنوعی: همانگونه که سلیمان سخن مور را پذیرفت، تو هم این سخن شکستهٔ من ناتوان را بپذیر.
هوش مصنوعی: زیرا اگر شکوه سلیمانی به سخن مور ضعیفی توجه کند، هیچ از آن کاسته نمیشود.
هوش مصنوعی: اگر خورشید بلندپایه به شبنم افتاده بر خاک پر و بال دهد و آن را بالا ببرد، چه از پرتو آن کم میشود؟
هوش مصنوعی: تا همیشه که خورشید، روشنکنندهٔ چمن در آسمان مینایی، از برج حوت به برج حمل میرود (یعنی تا بهار هر سال فرامیرسد)،
هوش مصنوعی: گردش سال همواره به خواست تو بچرخد، همانگونه که انگشتری به فرمان دست میچرخد.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
کسان که تلخی زهر طلب نمیدانند
ترش شوند و بتابند رو ز اهل سؤال
تو را که میشنوی طاقت شنیدن نیست
مرا که میطلبم خود چگونه باشد حال؟
شکفت لاله تو زیغال بشکفان که همی
[...]
به سیصد و چهل و یک رسید نوبتِ سال
چهارشنبه و سه روز باقی از شوّال
بیامدم به جهان تا چه گویم و چه کنم
سرود گویم و شادی کنم به نعمت و مال
ستوروار بدینسان گذاشتم همه عمر
[...]
اگر کمال بجاه اندر است و جاه بمال
مرا ببین که ببینی کمال را بکمال
من آن کسم که بمن تا بحشر فخر کند
هر آنکه بر سر یک بیت من نویسد قال
همه کس از قبل نیستی فغان دارند
[...]
همیشه گفتمی اندر جهان به حسن و جمال
چو یار من نبود وین حدیث بود محال
من آنچه دعوی کردم محال بود و نبود
از آنکه چشم من او را ندیده بود همال
ز نیکویی که به چشم من آمدی همه وقت
[...]
ز نور قبۀ زرین آینه تمثال
زمین تفته فرو پوشد آتشین سر بال
فروغ چتر سپهری بیک درخشیدن
بسنگ زلزله اندر زند بگاه زوال
درر چو لاله شود لعل در دهان صدف
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.