عقل ضعیف خویش نگه دار از شراب
در زیر بال موج منه بیضه حجاب
تا از سهیل عقل توان سرخ روی بود
رنگین مساز چهره به گلگونه شراب
تخم افکن شرار شود پنبه زار مغز
چون جمع شد به آتش می آتش شباب
تا چون چنار مشرق آتش نگشته ای
کوتاه دار دست ازین آب سینه تاب
سر پنجه با شراب زدن کار عقل نیست
عقل است شیر برف و شراب است آفتاب
با عقل آنچه باده گلرنگ می کند
با کاغذین سپر نکند ناوک شهاب
زلف ایاز را به دم تیغ دادن است
دادن عنان دل به کف موجه شراب
عقل سبک رکاب چه سازد به زور می
چون پای نخل موم نلغزد در آفتاب؟
شیرست عقل و باده گلرنگ آتش است
رسم است شیر می کند از آتش اجتناب
از رنگ سبز شیشه چو خورشید روشن است
کآیینه خرد شود از باده زنگ یاب
در مغرب زوال رود آفتاب شرم
چون سر زند ز مشرق مینای می شراب
کفرست بر چراغ حیا آستین زدن
نور چراغ ایمن ایمان بود حجاب
چون آفتاب، عقل ز روزن بدر زند
در مجلسی که دختر رز واکند نقاب
با زور باده عقل تنک ظرف چون کند؟
شبنم چگونه تیغ شود پیش آفتاب؟
سیلاب فتنه از دل خم جوش می زند
یونان عقل چون نکشد سر به زیر آب؟
می در کدوی سر که ندارد حلاوتی
ای عقل در گذر ز سر خوردن شراب
از بخل ذاتی است بتر جود عارضی
احسان مست را نشمارند در حساب
در راه دزد، شمع که شب برفروخته است؟
ترک می شبانه کن ای خانمان خراب
برنامه سیاه میفزا گناه می
موی سیاه را نکند هیچ کس خضاب
دل خانه خداست چو مصحف عزیزدار
زان پیشتر که سیل شرابش کند خراب
در راه اشک، چشم ندامت سفید شد
چند از لب پیاله کنی بوسه انتخاب؟
فردا چو لاله سرزند از خاک سرخ روی
هر کس ز باده درین نشأه اجتناب
جادوگرست دختر رز، دست ازو بشوی
آتش دم است شیشه می، رو ازو بتاب
اشک ندامت از دل آگاه گل کند
پیوسته خیزد از طرف قبله این سحاب
زنهار چون حباب نگردی به گرد می
کز می بنای خانه تقوی شود خراب
بر گرد خود ز توبه محکم حصار کن
از روی شیشه خانه مشرب مکن حجاب
فردا حریف ساقی کوثر نمی شوی
از نام می بشوی دهن را به هفت آب
بگذر ز تاک بدگهر و آب او که هست
هر دانه ایش خونی فرزند بوتراب
سلطان ابوالحسن علی موسی آن که هست
گلمیخ آستانه او ماه و آفتاب
آن کعبه امید که صندوق مرقدش
گردیده پایتخت دعاهای مستجاب
بوی گل محمدی باغ خلق او
در چین به باد عطسه دهد مغز مشک ناب
با اسب چوب از آتش دوزخ گذر کند
تابوت هر که طوف کند گرد آن جناب
گردد چو خون مرده به شریان تاک، می
نهیش چو تازیانه برآرد به احتساب
نشگفت اگر ز پرتو عهد درست او
بیرون رود شکستگی از رنگ ماهتاب
قدرش کشیده کرسی رفعت ز زیر چرخ
یک چار برگه است عناصر در آن جناب
تمکین او چو بر کمر کوه پا نهد
کوه سخن شنو ندهد بازپس جواب
روزی که دست او به شفاعت علم شود
خجلت کشد ز دامن پاک گنه ثواب
جودش به شیر پرده دهد طعمه سخا
عفوش کشد به روی خطا پرده صواب
هر شب شود به صورت پروانه جلوه گر
روح الامین به روضه آن آسمان جناب
قندیل تا به سقف حریمش نبست نقش
دریای رحمت ازلی بود بی حباب
معلوم می شود که دل آفرینش است
زان گشت مرقدش ز جهان سینه تراب
خورشید از افق نتواند سفید شد
از جوش زایران در آن فلک جناب
هرگاه می رسد به گل جام روضه اش
تغییر رنگ می کند از خجلت آفتاب
نبود عجب که مرقد او گریه آورد
آری ز آفتاب شود دیده ها پر آب
کفرست پا به مصحف بال ملک زدن
برگرد او بگرد به مژگان چو آفتاب
چون کرده است کعبه به بر رخت شبروی؟
دلهای شب اگر نکند طوف آن جناب
موجش کشد به رشته گهرهای آبدار
گر یاد دست او گذرد در دل سراب
از دود شمع روضه او صبح صدق کیش
هر صبحدم به نور کند موی خود خضاب
روح اللهی که از نفسش می چکد حیات
نازد به خاکروبی آن آسمان جناب
بر هیچ کس درش چو در فیض بسته نیست
از شرم خویش در پس درمانده آفتاب
در دور او که فتنه به دامن کشیده پای
در خانه کمان فکند تیر، رخت خواب
شوق خطاب بر در دل حلقه می زند
تا چند حضور به غیبت کنم خطاب؟
ای شعله ای ز صبح ضمیر تو آفتاب
از دفتر عتاب تو مدی خط شهاب
حج پیاده در قدمش روی می نهد
هر کس شود ز طوف حریم تو کامیاب
خورشید پا به خشت حریم تو چون نهد؟
ننهاده است بر سر مصحف کسی کتاب
گردون به نذر مرقد پاک تو بسته است
سررشته شعاع به قندیل آفتاب
از موی عنبرین تو دزدیده است بوی
در شرع ازان شده است هدر خون مشک ناب
یوسف تمام پیرهن خود فتیله کرد
رشک ملاحت تو ز بس گشت سینه تاب
از تربت تو خاک خراسان حیات یافت
آری ز دل به سینه رسد فیض بی حساب
از زهر رشک، خاک نشابور سبز گشت
تا گشت ارض طوس ز جسم تو کامیاب
غربت به چشم خلق چو یوسف عزیز شد
روزی که گشت شاه غریبان ترا خطاب
حفاظ روضه تو چو آواز برکشند
بلبل شود به شعله آواز خود کباب
از دوری تو کعبه سیه پوش گشته است
ای آفتاب مغرب غربت بر او بتاب
علم تو بر سفینه منبر چو پا نهاد
یونان کشید سر ز خجالت به زیر آب
از بس به مرقد تو اشارت نموده است
نیلوفری شده است سرانگشت آفتاب
از بوستان خشم تو یک حنظل است چرخ
مریخ کیست با تو شود چهره در عتاب؟
هر کس که با ولای تو در زیر خاک رفت
آید به صبح حشر برون همچو آفتاب
ای پرده پوش نامه سیاهان که شمع طور
از آفتابروی ضمیرت کند حجاب
از بال و پرفشانی طاوس آرزو
آورده ام ز هند دلی چون پر غراب
زان پیشتر که عدل الهی به انتقام
از خون من نگار کند پنجه عقاب
در سایه همای شفاعت مرا بگیر
تا سر برآورم ز گریبان آفتاب



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر در این مدح به ستایش حضرت رضا(ع) میپردازد و صفات و ویژگیهای ایشان را بیان میکند. او عقل را در برابر شراب توهمی تحذیر میکند و به اهمیت تقوا و پرهیز از گناه اشاره میکند. با توصیف مرقد حضرت و جایگاه ویژه ایشان، از رحمت و دعای مستجاب در آن مکان صحبت میشود. همچنین او از خجلت و حیرت خورشید در برابر عظمت حضرت رضا(ع) یاد میکند و شاعری را به نمایش میگذارد که با عشق و شوق با ذوق خاصی به سرودههای خود میپردازد. در نهایت، با تأکید بر شفاعت حضرت و امید به رحمت او، دعا میکند که از گناهان رهایی یابد.
هوش مصنوعی: عقل ناتوانت را از شراب دور نگه دار؛ تخم شکنندهٔ شرم و حیا را زیر بال موج مینگذار که میشکند و نابود میشود.
هوش مصنوعی: تا وقتی میتوانی از پرتو ستارهٔ سهیلِ عقل آبرومند و سرخروی باشی، چهرهات را با سرخابِ شراب رنگین مکن.
هوش مصنوعی: هنگامی که آتش جوانی با آتش شراب درآمیزد، مغز که مانند پنبهزار است کشتزار شرار میشود و آتش میگیرد.
هوش مصنوعی: پیش از آنکه مانند چنار، که از درون آتش میگیرد، سراپا آتش شوی، دست از این آبِ سینهسوز، یعنی شراب، کوتاه کن.
هوش مصنوعی: پنجه درافکندن با شراب کار عقل نیست؛ عقل مانند شیرِ برفی است و شراب مانند آفتاب که آن را آب میکند.
هوش مصنوعی: آسیبی که بادهٔ سرخ به عقل میرساند، تیر شهاب به سپری از کاغذ نمیرساند.
هوش مصنوعی: سپردن اختیار دل به موج شراب مانند آن است که زلف ایاز را به دم شمشیر بسپاری؛ یعنی گرانبهاترین چیز را به نابودی سپردهای.
هوش مصنوعی: عقلِ سبکسوار در برابر زور شراب چه کاری از دستش برمیآید؟ همانگونه که پای درخت مومی در آفتاب ناگزیر میلغزد و آب میشود.
هوش مصنوعی: عقل مانند شیر است و بادهٔ سرخ مانند آتش، و رسم شیر این است که از آتش دوری کند.
هوش مصنوعی: از رنگ سبزِ شیشهٔ شراب، که به زنگار میماند، آشکار است که آینهٔ خرد از باده زنگار میگیرد و تیره میشود.
هوش مصنوعی: هنگامی که شراب از مشرقِ مینا طلوع کند، آفتاب شرم و حیا در مغربِ زوال فرو میرود.
هوش مصنوعی: آستین بر چراغ حیا زدن و خاموش کردن آن کفر است؛ حیا مانند پردهای است که نور چراغِ ایمان را از گزند باد در امان نگه میدارد.
هوش مصنوعی: در مجلسی که دختر رز، یعنی شراب، نقاب برگیرد، عقل مانند پرتو آفتاب از روزن بیرون میگریزد.
هوش مصنوعی: عقلِ کمظرفیت در برابر زور باده چه میتواند بکند؟ شبنم چگونه میتواند در برابر آفتاب شمشیر شود و ایستادگی کند؟
هوش مصنوعی: از دل خم شراب سیلاب فتنه میجوشد؛ پس چگونه سرزمین یونانِ عقل، یعنی جایگاه حکمت، زیر آب نرود؟
هوش مصنوعی: در کدوی سری که شیرینی ندارد، می جز ترشی و سرکه نمیشود؛ ای عقل، از اندیشهٔ نوشیدن شراب بگذر.
هوش مصنوعی: بخشش عارضی که از مستی برخیزد از بخل ذاتی بدتر است؛ نیکوکاری آدم مست به حساب نمیآید.
هوش مصنوعی: چه کسی شب در راه دزد شمع روشن میکند؟ ای خانهخراب، شرابنوشیِ شبانه را رها کن، زیرا راه را برای ربودن دین و خرد باز میکند.
هوش مصنوعی: گناه شراب را بر نامهٔ اعمالِ سیاهت میفزا؛ همانگونه که هیچکس موی سیاه را خضاب نمیکند.
هوش مصنوعی: دل خانهٔ خداست؛ پیش از آنکه سیل شراب ویرانش کند، آن را مانند قرآن گرامی بدار.
هوش مصنوعی: چشم پشیمانی از بس در انتظار اشک ماند سفید شد؛ تا کی لب پیاله را برای بوسیدن برمیگزینی؟
هوش مصنوعی: هر کس در این جهان از باده پرهیز کند، فردای قیامت مانند لاله سرخروی و سرافراز از خاک برمیخیزد.
هوش مصنوعی: دختر رز جادوگر است، از او دست بشوی؛ شیشهٔ می آتشدم است، از او روی برگردان.
هوش مصنوعی: اشک پشیمانی از دلِ آگاه میشکفد؛ این ابر همواره از سوی قبله برمیخیزد و از دل روشن و رو به خدا سرچشمه میگیرد.
هوش مصنوعی: زنهار، مانند حباب گرد شراب نچرخ و به آن نزدیک نشو، زیرا شراب بنای خانهٔ پرهیزگاری را ویران میکند.
هوش مصنوعی: با توبهٔ استوار دور خود دیواری محکم بساز و شیشهٔ شراب را پردهای بر چهرهٔ باطن پاک و روشن خود قرار مده.
هوش مصنوعی: اگر شراب بنوشی، در قیامت همنشین ساقی کوثر، یعنی حضرت علی، نخواهی شد؛ پس دهانت را حتی از بردن نام شراب با هفت آب بشوی.
هوش مصنوعی: از تاک بدذات و آب آن دوری کن، زیرا هر دانهٔ انگور قاتل فرزند ابوتراب است؛ اشاره به شهادت امام رضا با انگور زهرآلود.
هوش مصنوعی: آن فرزند، سلطان ابوالحسن علی بن موسی الرضاست که ماه و خورشید گلمیخهای درگاه او هستند.
هوش مصنوعی: او کعبهٔ امید است و ضریح آرامگاهش پایتخت دعاهای پذیرفته شده است.
هوش مصنوعی: بوی گل محمدیِ باغ اخلاق او چنان تند و خوش است که در چین مغز مشک خالص را به عطسه میاندازد و عطر مشک را از رونق میاندازد.
هوش مصنوعی: تابوت هر کسی که گرد حرم او طواف داده شود، با همین اسب چوبین از روی آتش دوزخ به سلامت میگذرد.
هوش مصنوعی: هنگامی که نهی او مانند تازیانهٔ محتسب برافراشته شود، شراب در رگهای تاک مانند خون مرده بیجان و بسته میشود.
هوش مصنوعی: شگفت نیست اگر از پرتو دوران عادلانه و پیمان استوار او، رنگ پریده و شکستهٔ مهتاب نیز درست و شاداب شود.
هوش مصنوعی: مقام او کرسی بلندی را از زیر آسمان بیرون کشیده و بالاتر از فلک نشسته است؛ چهار عنصر در درگاه او همچون برگی چهارپر ناچیزند.
هوش مصنوعی: وقتی وقار و سنگینی او پا بر کمر کوه بگذارد، کوهِ فرمانبردار از هیبت او حتی پژواکی پس نمیدهد.
هوش مصنوعی: روزی که دست او برای شفاعت بالا رود، گناهان چنان پاک میشوند که ثواب در برابر دامن پاک گناه شرمنده میشود.
هوش مصنوعی: بخشش او حتی به شیرِ نقششده بر پرده روزی میدهد، و گذشت او بر خطا پردهٔ درستی میکشد و آن را میپوشاند.
هوش مصنوعی: هر شب جبرئیل به شکل پروانه در حرم آن بزرگوارِ آسمانمرتبه ظاهر میشود و گرد آن میگردد.
هوش مصنوعی: تا وقتی قندیلها بر سقف حرم او آویخته نشده بود، دریای رحمت ازلی حباب نداشت؛ یعنی قندیلها حبابهای دریای رحمتاند.
هوش مصنوعی: آشکار است که او دل آفرینش است؛ از همین رو آرامگاهش در جهان به منزلهٔ سینهٔ خاک شده است.
هوش مصنوعی: از انبوهی زائران در آن درگاه فلکمانند، خورشید نمیتواند از افق سر بزند و روشن شود.
هوش مصنوعی: هرگاه خورشید به گل زرین گنبد حرم او میرسد، از شرمِ درخشش آن رنگ عوض میکند.
هوش مصنوعی: عجیب نیست که آرامگاه او اشک به چشم آورد؛ آری، نگاه به خورشید چشمها را پر از آب میکند.
هوش مصنوعی: گرد حرم او بال فرشتگان گسترده است و پا گذاشتن بر آن مانند پا نهادن بر قرآن کفر است؛ پس مانند خورشید با مژگان، یعنی با پرتو نگاه، گرد او طواف کن.
هوش مصنوعی: اگر کعبه در دل شبها به طواف آن درگاه نمیرود، پس چرا جامهٔ سیاه شبروان را بر تن کرده است؟
هوش مصنوعی: اگر یاد دست بخشندهٔ او از دل سراب بگذرد، موج سراب مرواریدهای آبدار به رشته میکشد؛ یعنی حتی سراب از کرم او پرآب و پربار میشود.
هوش مصنوعی: صبح راستین هر بامداد با دود شمع آرامگاه امام رضا موی خود را به نور رنگ میکند؛ یعنی روشنی صبح از پرتو شمعهای حرم اوست.
هوش مصنوعی: عیسی روحالله که از دمش زندگی میتراود، به جاروکشی درگاه آن امام بلندمرتبه افتخار میکند.
هوش مصنوعی: درِ او مانند درِ فیض بر روی هیچکس بسته نیست؛ خورشید از شرم بخشش او پشت در مانده است.
هوش مصنوعی: در روزگار او که فتنه آرام گرفته و پا در دامن کشیده، تیر در خانهٔ کمان بستر خواب پهن کرده است؛ یعنی جنگ و آشوب نیست.
هوش مصنوعی: شاعر میگوید شوقِ سخن گفتن مستقیم با امام بر در دلم میکوبد؛ تا کی حاضر را به صورت غایب خطاب کنم؟ (و از اینجا امام را مستقیم خطاب میکند.)
هوش مصنوعی: ای کسی که خورشید شعلهای از صبحِ ضمیر روشن توست و رشتهٔ شهاب تنها کشیدگیِ خطی از دفتر خشم و سرزنش توست.
هوش مصنوعی: هر کس از طواف حرم تو بهرهمند شود، ثواب حج پیاده به احترام بر پای او سر مینهد؛ یعنی زیارت تو از حج پیاده برتر است.
هوش مصنوعی: خورشید چگونه پا بر خشت حرم تو بگذارد؟ همانگونه که کسی کتابی را روی قرآن نمیگذارد، خورشید هم شأن قدم نهادن بر حرم تو را ندارد.
هوش مصنوعی: آسمان به نذر آرامگاه پاک تو، رشتههای پرتو خورشید را مانند زنجیر قندیل آویخته است؛ یعنی خورشید قندیلی نذری برای حرم توست.
هوش مصنوعی: مشک بوی خوش خود را از موی عنبرین تو دزدیده است؛ از همین رو در شریعت خونِ مشک ناب هدر و پاک شمرده شده است.
هوش مصنوعی: یوسف از بس از رشک زیبایی و ملاحت تو سینهاش سوخت، همهٔ پیراهنش را فتیله کرد.
هوش مصنوعی: خاک خراسان از آرامگاه تو جان گرفت؛ آری، از دل است که فیض بیشمار به سینه میرسد؛ تربت تو دلِ خراسان است.
هوش مصنوعی: چون سرزمین طوس از پیکر تو بهرهمند شد، خاک نیشابور از زهر رشک سبز شد.
هوش مصنوعی: روزی که لقب «شاه غریبان» به تو داده شد، غربت در چشم مردم مانند یوسف عزیز و گرامی گشت.
هوش مصنوعی: وقتی قاریان حرم تو آواز برمیآورند، بلبل از سوز و شعلهٔ آواز خودش کباب میشود؛ یعنی از رشک صدای آنان میسوزد.
هوش مصنوعی: کعبه از دوری تو سیاهپوش و عزادار شده است؛ ای خورشیدی که در مغربِ غربت فرو رفتهای، بر او بتاب.
هوش مصنوعی: وقتی دانش تو بر کشتیِ منبر پا گذاشت، یونان و حکمت یونانی از شرمندگی سر به زیر آب برد.
هوش مصنوعی: خورشید از بس با انگشت پرتو خود به آرامگاه تو اشاره کرده، سرانگشتش کبود و نیلوفری شده است.
هوش مصنوعی: آسمان تنها یک حنظل تلخ از باغ خشم توست؛ مریخ جنگجو کیست که در خشم با تو روبهرو شود؟
هوش مصنوعی: هر کس با دوستی و ولایت تو به خاک برود، در صبح رستاخیز مانند خورشید درخشان از خاک برمیآید.
هوش مصنوعی: ای پوشانندهٔ گناهِ نامهسیاهان، که شمع طور (نور تجلی موسی) در برابر روی خورشیدسان ضمیرت پرده بر خود میکشد.
هوش مصنوعی: شاعر میگوید از بس طاووس آرزو بال و پر افشاند، دلی سیاه چون پر کلاغ از هند با خود آوردهام.
هوش مصنوعی: پیش از آنکه عدالت خداوند برای انتقام، پنجهٔ عقاب را با خون من رنگین کند،
هوش مصنوعی: مرا در سایهٔ همای شفاعت خود پناه ده تا مانند خورشید سربلند و روشن برآیم.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
تا کی کنی عذاب و کنی ریش را خضاب؟
تا کی فضول گویی و آری حدیث غاب؟
جانی است تیغ شاه، که دید این همه شگفت؟
جانی کزو بود تن و جان همه خراب
لرزان بهجای گوهر در جرم او پدید
جانهای دشمنانش چو ذره در آفتاب
گفتم متاب زلف و مرا ای پسر متاب
گفتا که بهر تاب تو دارم چنین بتاب
گفتم نهی برین دلم آن تابدار زلف
گفتا که مشک ناب ندارد قرار و تاب
گفتم که تاب دارد بس با رخ تو زلف
[...]
ای باز کرده چشم و دل خفته را ز خواب،
بشنو سؤال خوب و جوابی بده صواب:
بنگر به چشم دل که دو چشم سرت هگرز
دیدهاست چشمهای که درو نیست هیچ آب
چشمهست و آب نیست، پس این چشمه چون بُوَد؟
[...]
چون از فراق دوست خبر دادم آن غراب
رنگ غراب داشت زمانه سیاه ناب
چونانکه از نشیمن بر بانگ تیر و زه
بجهد غراب ناگه جستم ز جای خواب
از گریه چون غرابم آواز در گلو
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.