ای شده شیفتهٔ گیتی و دورانش
دهر دریاست، بیندیش ز طوفانش
نفس دیویست فریبنده از او بگریز
سر بتدبیر بپیچ از خط فرمانش
حلهٔ دل نشود اطلس و دیبایش
یارهٔ جان نشود لعل و مرجانش
نامهٔ دیو تباهیست همان بهتر
که نه این نامه بخوانیم و نه عنوانش
گفتگوهاست بهر کوی ز تاراجش
داستانهاست بهر گوشه ز دستانش
مخور ای یار نه لوزینه ونه شهدش
مخر ای دوست نه کرباس ونه کتانش
نه یکی حرف متینی است در اسنادش
نه یکی سنگ درستی است بمیزانش
رنگها کرده در این خم کف رنگینش
خندهها کرده بمردم لب خندانش
خواندنی نیست نه تقویم و نه طومارش
ماندنی نیست نه بنیاد و نه بنیانش
شد سیه روزی نیکان شرف و جاهش
شد پریشانی پاکان سرو سامانش
گلهٔ نفس چو درنده پلنگانند
بر حذر باش ازین گله و چوپانش
علم، پیوند روان تو همی جوید
تو همی پاره کنی رشتهٔ پیمانش
از کمال و هنر جان، تو شوی کامل
عیب و نقص تو شود پستی و نقصانش
جهل چو شبپره و علم چو خورشید است
نکند هیچ جز این نور، گریزانش
نشود ناخن و دندان طمع کوته
گر که هر لحظه نسائیم بسوهانش
میزبانی نکند چرخ سیه کاسه
منشین بیهده بر سفرهٔ الوانش
حلقهٔ صدق و صفا بر در دین میزن
تا که در باز کند بهر تو دربانش
دل اگر پردهٔ شک را ندرد، هرگز
نبود راه سوی درگه ایقانش
کعبهمان عجب شد و لاشه در آن قربان
وای و صد وای برین کعبه و قربانش
گرگ ایام نفرسود بدین پیری
هیچگه کند نشد پنجه و دندانش
نیست جز خار و خسک هیچ درین گلشن
شورهزاریست که نامند گلستانش
چشم نیکی نتوان داشت از آن مردم
که بود راه سوی مسکن شیطانش
همه یغما گر و دزدند درین معبر
کیست آنکو نگرفتند گریبانش
راه دور است بسی ملک حقیقت را
کوش کاز پای نیفتی به بیابانش
آنکه اندر ظلمات فرو ماند
چه نصیبی بود از چشمهٔ حیوانش
دامن عمر تو ایام همی سوزد
مزن از آتش دل، دست بدامانش
ره مخوفست، بپرهیز ازین خفتن
ابر تیره است، بیندیش ز بارانش
شیر خواری که سپردند بدین دایه
شیر یک قطره نخوردست ز پستانش
شخصی از بحر سعادت گهری آورد
خفت از خستگی و داد بزاغانش
چه همی هیمه برافروزی و نان بندی
به تنوری که ندیدست کسی نانش
خرلنگ تو ز بس بار کشیدن مرد
چه بری رنج پی وصلهٔ پالانش
گر که آبادی این دهکده میخواهی
باید آباد کنی خانهٔ دهقانش
پر این مرغ سعادت تو چنان بستی
که گرفتند و فکندند بزندانش
تن بدخواه ز تو لقمه همی خواهد
چه همی یاد دهی حکمت لقمانش
پست اندیشه بزرگی نکند هرگز
گرچه یک عمر دهی جای بزرگانش
اگرت آرزوی کعبه بود در دل
چه شکایت کنی از خار مغیلانش
گرچه دشوار بود کار و برومندی
همت و کارشناسی کند آسانش
سزد ار پر کند از در و گهر دامن
آنکه اندیشه نبودست ز عمانش
گهری گر نرود خود بسوی دریا
ببرد روشنی لؤلؤ رخشانش
آنکه عمری پی آسایش تن کوشید
کاش یک لحظه بدل بود غم جانش
گوی علم و هنر اینجاست، ولی بیرنج
دست هرگز نتوان برد بچوگانش
وقت فرخنده درختی است، هنر میوه
شب و روز و مه و سالند چو اغصانش
روح را زیب تن سفله نیاراید
رو بیارای به پیرایهٔ عرفانش
نشود کان حقیقت ز گهر خالی
برو ای دوست گهر میطلب از کانش
بگشا قفل در باغ فضیلت را
بخور از میوهٔ شیرین فراوانش
ریم وسواس بصابون حقایق شوی
نبری فایده زین گازر و اشنانش
جهل پای تو ببندد چو بیابد دست
فرصتت هست، مده فرصت جولانش
تنگ میدان شدن عقل ز سستی نیست
ما ندادیم گه تجربه میدانش
برهها گرگ کند مکتب خودبینی
گر بتدبیر نبندیم دبستانش
نفس با هیچ جهاندیده نخواهد گفت
راز سر بسته و رسم و ره پنهانش
ره اهریمن از آن شد همه پیچ و خم
تا نپرسند ز سر گشتهٔ حیرانش
دهر هر تله نهد، بگذر و بگذارش
چرخ هر تحفه دهد، منگر و مستانش
تیرهروزیست همه روز دل افروزش
سنگریزه است همه لعل بدخشانش
آهن عمر تو شمشیر نخواهد شد
نبری تا بسوی کوره و سندانش
معبد آنجا بگشودی که زر آنجا بود
سجده کردی گه و بیگاه چو یزدانش
پاسبانی نکند بنده چو ایمان را
دیو زان بنده چه دزدد به جز ایمانش
جز تو کس نیست درین داد و ستد مغبون
دین گران بود، تو بفروختی ارزانش
گرگ آسود، نجستیم چو آثارش
درد افزود، نکردیم چو درمانش
سالها عقل دکان داشت بکوی ما
بهچ توشی نخریدیم ز دکانش
خیره سر گر نپذیرفت ادب، بگذار
تا که تادیب کند گردش دورانش
طبع دون زان نشد آگه ز پشیمانی
که چو بد کرد، نکردیم پشیمانش
دل پریشان نبد آنروز که تنها بود
کرد جمعیت نا اهل پریشانش
شیر و روباه شکاری چو بدست آرند
روبهش پوست برد، شیر خورد رانش
کشور ایمن جان خانهٔ دیوان شد
کس ندانست چه آمد به سلیمانش
نفس گه بیت نمیگفت و گهی چامه
گر نمیخواند کسی دفتر و دیوانش
روح عریان و تو هم درزی و هم نساج
جامه کن زین دو هنر بر تن عریانش
لشکر عقل پی فتح تو میکوشد
چه همی کند کنی خنجر و پیکانش
خرد از دام تو بگریخته، باز آرش
هنر از نزد تو برخاسته، بنشانش
کار را کارگر نیک دهد رونق
چه کند کاهل نادان تن آسانش
همه دود است کباب حسد و نخوت
نخورد کس نه ز خام و نه ز بریانش
سود دلال وجود تو خسارت شد
تاجر وقت بگیرد ز تو تاوانش
گنج هستی بستانند ز ما، پروین
ما نبودیم، قضا بود نگهبانش



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر در این قصیده به نقد دنیا و فریبهای آن میپردازد و به انسانها هشدار میدهد که از طمع و فریب نفس دوری کنند. او تداوم گناهان و تباهی را به رخ میکشد و به عدم ثبات و اعتبار دنیا اشاره میکند. در ادامه، از اهمیت علم و دانش سخن میگوید و تأکید میکند که انسان باید با کسب علم و عمل به آن از جهل و تاریکی رهایی یابد. شاعر در نهایت بر ضرورت دیانت و صداقت تأکید کرده و به پرهیز از دنیاگرایی و وسوسههای آن دعوت میکند. این شعر در کل به بیان نگرانیها و چالشهای موجود در زندگی انسان و لزوم توجه به ارزشهای حقیقی میپردازد.
هوش مصنوعی: ای کسی که دلباختهٔ جهان و روزگار آن شدهای، بدان که روزگار مانند دریاست و باید از طوفانهایش بترسی و بیندیشی.
هوش مصنوعی: نفس مانند دیوی فریبکار است؛ از او دوری کن و با تدبیر و خردمندی از فرمانش سرپیچی کن.
هوش مصنوعی: پارچههای گرانبهای اطلس و دیبای دنیا جامهٔ دل نمیشود و لعل و مرجانش زیور و دستبند جان نمیگردد؛ یعنی زینتهای دنیا به کار روح نمیآید.
هوش مصنوعی: نامهٔ دیو نفس مایهٔ تباهی است؛ بهتر است نه متن این نامه را بخوانیم و نه حتی عنوانش را.
هوش مصنوعی: در هر کوی سخن از غارتگریهای دنیا (یا نفس) است و در هر گوشه داستانهایی از نیرنگهایش گفته میشود.
هوش مصنوعی: ای دوست، نه از شیرینیهای آن (لوزینه و عسل) بخور و نه جامههای آن (کرباس و کتان) را بخر؛ یعنی از هیچیک از بهرههای فریبندهٔ دنیا فریب مخور.
هوش مصنوعی: در سندها و قولهایش هیچ سخن استوار و درستی نیست و در ترازویش هیچ سنگ وزن درستی یافت نمیشود؛ یعنی دنیا درستکار و منصف نیست.
هوش مصنوعی: دست رنگین روزگار در این خمِ رنگرزی رنگها و نیرنگها زده و لب خندانش بارها مردم را به ریشخند گرفته است.
هوش مصنوعی: نه تقویم و طومار دنیا ارزش خواندن دارد و نه بنیاد و ساختمانش ماندگار است.
هوش مصنوعی: شکوه و مقام دنیا از سیهروزی نیکان فراهم آمده و سامان و آراستگیاش از پریشانی پاکان پدید آمده است.
هوش مصنوعی: خواهشهای نفس مانند گلهای از پلنگان درندهاند؛ هم از این گله و هم از چوپانش (نفس) بر حذر باش.
هوش مصنوعی: دانش در پی پیوند با روان توست، اما تو پیوسته رشتهٔ پیمانش را پاره میکنی و از آن روی میگردانی.
هوش مصنوعی: از کمال و هنرِ جان است که تو کامل میشوی، و پستی و کاستی جان مایهٔ عیب و نقص تو میشود.
هوش مصنوعی: نادانی مانند خفاش است و دانش مانند خورشید؛ جز نور دانش هیچ چیز نادانی را نمیگریزاند.
هوش مصنوعی: اگر هر لحظه ناخن و دندان طمع را با سوهان نساییم، کوتاه نمیشود؛ یعنی مهار آز نیازمند مراقبت پیوسته است.
هوش مصنوعی: آسمانِ بخیل و فرومایه میزبان راستین کسی نیست؛ بیهوده بر سفرهٔ رنگارنگ آن منشین و به نعمتش دل مبند.
هوش مصنوعی: حلقهٔ راستی و پاکدلی را بر در دین بکوب تا دربان آن در را به رویت بگشاید.
هوش مصنوعی: اگر دل پردهٔ تردید را ندرد، هرگز به درگاه یقین راه نخواهد یافت.
هوش مصنوعی: خودبینی کعبهٔ ما شده و لاشه و مردار را در آن قربانی میکنیم؛ افسوس فراوان بر چنین کعبه و قربانی. یعنی عبادت ما از سر غرور و بیارزش است.
هوش مصنوعی: گرگ روزگار با همهٔ پیری فرسوده نشد و هرگز چنگال و دندانش کند نگردید؛ یعنی ستم دنیا همیشه تیز و کارگر است.
هوش مصنوعی: در این گلشن جز خار و خاشاک چیزی نیست؛ شورهزاری است که آن را گلستان مینامند.
هوش مصنوعی: از مردمی که راهشان به خانهٔ شیطان میرود نمیتوان چشم نیکی داشت.
هوش مصنوعی: در این گذرگاه همه غارتگر و دزدند؛ کیست که گریبانش را نگرفته و او را نربوده باشند؟
هوش مصنوعی: راه رسیدن به سرزمین حقیقت بسیار دور است؛ بکوش که در بیابان آن از پا نیفتی.
هوش مصنوعی: کسی که در تاریکی گرفتار بماند، از چشمهٔ آب حیات بهرهای نمیبرد. اشاره است به داستان آب حیات که در ظلمات پنهان بود: گمراه و غافل به زندگی حقیقی نمیرسد.
هوش مصنوعی: روزگار همواره دامن عمر تو را میسوزاند. تو دیگر با آتش دل (هوس و غم بیهوده) به این سوختن دامن مزن.
هوش مصنوعی: راه پرخطر است، از این خواب غفلت دوری کن. ابر تیره است، از بارانی که در پی دارد بیندیش و آماده باش.
هوش مصنوعی: هر شیرخواری که به این دایه، یعنی دنیا، سپرده شد، یک قطره شیر از پستان او نخورد. دنیا به کسی خیری نمیرساند.
هوش مصنوعی: کسی از دریای سعادت گوهری به دست آورد، اما از خستگی خوابید و آن را به زاغان باخت. غفلت، دستاوردِ رنج را از دست میبرد.
هوش مصنوعی: چرا هیزم میافروزی و خمیر به تنوری میچسبانی که هرگز کسی نانی از آن ندیده است؟ یعنی رنج بردن در کاری بیحاصل بیهوده است.
هوش مصنوعی: خر لنگ تو از بس بار کشید مُرد؛ دیگر چرا برای وصله کردن پالانش رنج میبری؟ وقتی اصل کار از دست رفته، پرداختن به فرع بیفایده است.
هوش مصنوعی: اگر آبادی این ده را میخواهی، باید خانهٔ کشاورزش را آباد کنی. آبادی هر جا از رسیدگی به کسی است که در آن کار میکند.
هوش مصنوعی: تو بال این مرغ سعادت را چنان بستی که دیگران آن را گرفتند و به زندان انداختند. خود با کوتاهی، بخت خود را گرفتار و بیاثر کردی.
هوش مصنوعی: بدخواه از تو فقط لقمه و سود میخواهد؛ چرا به او حکمت لقمان یاد میدهی؟ میان «لقمه» و «لقمان» بازی لفظی هست.
هوش مصنوعی: آدم پستاندیش هرگز کار بزرگ نمیکند، حتی اگر یک عمر او را در جایگاه بزرگان بنشانی.
هوش مصنوعی: اگر در دل آرزوی رسیدن به کعبه داری، از خارهای مغیلان راهش شکایت مکن. هر مقصد بزرگی سختی دارد.
هوش مصنوعی: هرچند کار کردن و به ثمر رسیدن دشوار است، همت و کاردانی آن را آسان میکند.
هوش مصنوعی: سزاوار است کسی دامنش را از مروارید و گوهر پر کند که از دریای عمان نهراسید.
هوش مصنوعی: اگر گوهرجو خود به سوی دریا نرود، روشنی مروارید درخشان از دستش میرود و نصیب دیگران میشود. بیکوشش به گوهر نمیتوان رسید.
هوش مصنوعی: کسی که یک عمر برای آسایش تن کوشید، ای کاش لحظهای هم در دلش غم جان و روح خود را داشت.
هوش مصنوعی: گوی دانش و هنر در همین میدان است، ولی بیرنج هرگز نمیتوان با چوگان آن را ربود.
هوش مصنوعی: وقت مانند درختی خجسته است و هنر میوهٔ آن؛ شب و روز و ماه و سال شاخههای این درختاند.
هوش مصنوعی: آرایش تن پست، روح را زیبا نمیکند. برو روح را با زیور معرفت و شناخت حق بیارای.
هوش مصنوعی: معدن حقیقت هرگز از گوهر خالی نمیشود. ای دوست، برو و گوهر را از همان معدن بجوی.
هوش مصنوعی: قفل در باغ فضیلت را بگشا و از میوههای شیرین و فراوان آن بخور.
هوش مصنوعی: چرک وسوسه و خیالهای باطل را با صابون حقیقتها بشوی؛ از این رختشوی و اشنانِ دنیا سودی نمیبری.
هوش مصنوعی: نادانی اگر چیره شود پای تو را میبندد. اکنون که فرصت داری، به آن مجال تاخت و تاز مده.
هوش مصنوعی: تنگ شدن میدان عقل از ناتوانی خود عقل نیست؛ ما بودیم که هنگام آزمودن و تجربه به آن میدان ندادیم.
هوش مصنوعی: اگر با تدبیر و چارهاندیشی، مکتبِ خودبینی را تعطیل نکنیم، این مکتب برّههای بیآزار را به گرگهای درنده بدل میکند.
هوش مصنوعی: نفس امّاره رازهای پنهان و روشهای پوشیدهٔ خود را به هیچ انسان باتجربهای فاش نمیکند.
هوش مصنوعی: راه شیطان را پرپیچوخم ساختهاند تا کسی نتواند از گمراهانِ سرگشتهٔ آن راه، حقیقت را بپرسد و از گمراهی آنان باخبر شود.
هوش مصنوعی: روزگار هر دامی بگذارد، از آن بگذر و رهایش کن. فلک هر هدیهای بدهد، به آن نگاه مکن و آن را نپذیر.
هوش مصنوعی: روزهای روشن و دلانگیزِ روزگار در حقیقت تیرهروزی است و لعلهای بدخشانی که میبخشد، در واقع سنگریزهای بیارزش است.
هوش مصنوعی: آهنِ عمر تو تا به کوره و سندانِ رنج و کوشش برده نشود، به شمشیری کارآمد تبدیل نمیشود.
هوش مصنوعی: هر جا زر و مال بود، همانجا را پرستشگاه خود ساختی و هر وقت که شد، مانند خدا در برابرش سجده کردی.
هوش مصنوعی: وقتی بنده از ایمان خود نگهبانی نکند، شیطان از او چیزی جز ایمانش نمیدزدد؛ یعنی گرانبهاترین داراییاش را میبرد.
هوش مصنوعی: در این معامله کسی جز تو زیان نکرد. دین کالایی گرانبها بود و تو آن را ارزان فروختی.
هوش مصنوعی: گرگ آسوده ماند، چون رد پایش را دنبال نکردیم. درد بیشتر شد، چون به درمانش نپرداختیم.
هوش مصنوعی: سالها عقل در محلهٔ ما دکان داشت، اما حتی ذرهای توشه از دکانش نخریدیم.
هوش مصنوعی: اگر آدم سرکش و گستاخ اندرز را نپذیرفت، رهایش کن تا گردش روزگار او را ادب کند.
هوش مصنوعی: سرشت پست از آن رو پشیمانی را نشناخت که هر بار بدی کرد، ما او را پشیمان نکردیم و بازخواستش نکردیم.
هوش مصنوعی: دل آن روز که تنها بود پریشان نبود. همنشینی با نااهلان آن را پریشان کرد.
هوش مصنوعی: وقتی شیر و روباه با هم شکاری به دست آورند، روباه فقط پوستش را میبرد و شیر رانِ گوشتدار را میخورد؛ یعنی همراهی با قدرتمندِ نااهل جز زیان سودی ندارد.
هوش مصنوعی: کشورِ امنِ جان خانهٔ دیوها شد و کسی نفهمید که بر سر سلیمانش، یعنی عقل و فرمانروای آن، چه آمد.
هوش مصنوعی: اگر کسی دفتر و دیوان نفس را نمیخواند و به آن گوش نمیسپرد، نفس هم گاه بیت و گاه قصیده نمیسرود؛ یعنی توجه ما وسوسههایش را دامن میزند.
هوش مصنوعی: روح برهنه است و تو هم خیاطی و هم بافنده. با این دو هنر برای تن برهنهٔ آن جامهای از فضیلت فراهم کن.
هوش مصنوعی: سپاه عقل برای پیروزی و نجات تو میکوشد. پس چرا خنجر و پیکانش را کند میکنی و آن را بیاثر میسازی؟
هوش مصنوعی: خرد از دام تو گریخته است، آن را بازگردان. هنر از نزد تو برخاسته و رفته است، دوباره آن را بنشان.
هوش مصنوعی: کارگر خوب و کوشا به کار رونق میدهد. آدم کاهل و نادانِ تنپرور چه کاری از پیش میبرد؟
هوش مصنوعی: کبابِ حسد و تکبر سراسر دود است و هیچکس نه خامش را میخورد و نه بریانش را؛ یعنی هیچ سودی ندارد.
هوش مصنوعی: سودی که دلالِ وجود تو میبایست به دست میآورد، به زیان بدل شد و تاجرِ زمان تاوان آن را از تو خواهد گرفت.
هوش مصنوعی: پروین، گنج هستی را سرانجام از ما پس میگیرند، چون نگهبان آن ما نبودیم، بلکه قضا و تقدیر بود.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
میخواهید شما بخوانید؟ اینجا را ببینید.
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
مرتبسازی حاشیهها: محبوبترین | جدیدترین | قدیمیترین
تا به حال ۸ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.