صرف طاعت کن این جوانی را
بنگر آنروز ناتوانی را
عاقلی، گرد نانهاده مگرد
کز جهان جز نصیب نتوان خورد
در دل خود مکن حسد را جای
از درون زنگ بغض و کین بزادی
سلطنت چیست؟ تن درستی تو
پادشاهی؟ به خیر چستی تو
گر دل ایمن و کفافت هست
ملکت قاف تا به قافت هست
رنج و بیشی به یکدگر باشد
گفتن بیش بار خر باشد
نظر از پیش و پس دریغ مدار
آنچه دانی ز کس دریغ مدار
چشمها تیره، خانها تاریست
گر چراغی درآوری یاریست
هر چه دانستهای ز پیش کسان
دست دستش به دیگران برسان
نیکی ار در محل خود نبود
ظلم خوانندش، ار چه بد نبود
وز بدی آنچه او بجای خودست
عاقلش عدل خواند، ار چه به دست
هر که خود را نخواست کوچک و خرد
با فرومایگان ستیزه نبرد
حکمت نیک وبد چو در غیبست
عیب کردن ز دیگران عیبست
هر چه ورزش کنی همانی تو
نیکویی ورز، اگر توانی تو
مهر محکم شود ز خوش خویی
دوستی کم کند ترش رویی
خلق خوش خلق را شکار کند
صفتی بیش ازین چکار کند؟
هزل آب رخت فرو ریزد
وز فزونیش دشمنی خیزد
دل به جانان مده، که جان ببرد
شهوتت مغز استخوان ببرد
آنکه عیب تو گفت یار تو اوست
وانکه پوشیده داشت مار تو اوست
دوستی از درم خریده مجوی
پردهداری ز پس دریده مجوی
خواجهای، بگذر از غلامی چند
پختهای، در گذر ز خامی چند
تا تو باشی به کار بالا دست
در مکن پنجه و میلادست
چرخ رام تو گشت و دورانش
گوی خیری ببر ز میدانش
گفت خود را به داد عادت کن
دست در کیسهٔ سعادت کن
ماه گردون که این کرم دارد
میکند بذل تا درم دارد
هم به انگشت مینمایندش
هم به خوبی همی ستایندش
آنکه ماه زمین بود نامش
چون ببینند مردم انعامش
در پیش روز و شب دعا گویند
سال و مه مدحت و ثنا گویند
به جزین خورد و خواب و خیز و نشست
مرد را منهج و طریقی هست
چون مزاج هوا تبه شد و آب
احتما یابد از طعام و شراب
ز دم رتبت و دوام سعاد
نرهد مرد جز به ترک مراد
حل و عقدیت هست و تدبیری
چه نشینی؟ بساز اکسیری
پند ما گوش دار و شاهی کن
ورنه رفتیم، هر چه خواهی کن
گوش کن راز و روز بینی من
از گواهان شب نشینی من
گر چه روز از کسم نپرسی راز
نیستم بیتو در شبان دراز
روز ازین فتنهها امانم نیست
شب نشینم، که شب نشانم نیست
خود چه محتاج قیل و قال منست؟
کین سخنها گواه حال منست
خود وفا نیست در نهاد جهان
مکن اندر دماغ باد جهان



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: این بخش از جام جم مجموعهای از اندرزهای اخلاقی است که شاعر خطاب به فرمانروا یا خوانندهای صاحب قدرت میگوید: جوانی را در طاعت بگذراند، به روزی مقدر قانع باشد، دانش خود را به دیگران برساند، خوشخو باشد و از حسد و هزل و شهوت و دوستان خریدنی دوری کند. سپس او را به بخشش و عدل برمیانگیزد و با تمثیل ماهِ بخشنده نشان میدهد که بخشش مایهٔ نام نیک است، و ترک خواهش نفس را شرط نیکبختی میداند. در پایان شاعر از حال خود و شبزندهداریاش سخن میگوید و با یادآوری بیوفایی جهان، از غرور دنیا پرهیز میدهد.
هوش مصنوعی: جوانیات را در طاعت و بندگی خدا صرف کن و ناتوانیِ روزِ پیری را پیش چشم داشته باش.
هوش مصنوعی: اگر خردمندی، دنبال چیزی که برایت مقدر نشده نرو، زیرا از جهان جز روزیِ مقدر نمیتوان بهره برد.
هوش مصنوعی: به حسد در دلت راه نده و زنگار کینه و دشمنی را از درونت پاک کن.
هوش مصنوعی: پادشاهی واقعی تندرستی توست و فرمانروایی حقیقی چالاکی تو در کار نیک است.
هوش مصنوعی: اگر دلی آسوده و روزیِ به اندازهٔ نیاز داری، گویی سراسر جهان از این سو تا آن سو در اختیار توست.
هوش مصنوعی: رنج و فزونخواهی همراه یکدیگرند؛ پیوسته «بیشتر» خواستن مانند بارِ خر، سنگین و خوارکننده است.
هوش مصنوعی: آیندهنگری و توجه به پیش و پسِ کارها را فرو مگذار و دانستههایت را از دیگران دریغ نکن.
هوش مصنوعی: چشمها تیره و خانهها تاریکاند؛ اگر چراغی بیاوری (دانشی بیاموزی)، یاری بزرگی کردهای.
هوش مصنوعی: هر چه را از دیگران آموختهای، دستبهدست به دیگران هم برسان.
هوش مصنوعی: نیکی اگر در جای درست خود نباشد، آن را ستم مینامند، هرچند در ذات خود بد نیست.
هوش مصنوعی: و بدیای که در جای درست خود باشد، خردمند آن را عدل میخواند، هرچند در ظاهر بد است.
هوش مصنوعی: هر کس نخواهد خود را خوار و کوچک کند، با فرومایگان درگیر و ستیزهجو نمیشود.
هوش مصنوعی: چون حکمتِ نیک و بدِ امور در علم پنهان خداست، عیبجویی از دیگران خود عیب است.
هوش مصنوعی: هر چه را پیوسته تمرین کنی همان میشوی؛ پس اگر میتوانی نیکی را پیشه کن.
هوش مصنوعی: محبت با خوشخویی استوار میشود و ترشرویی دوستی را میکاهد.
هوش مصنوعی: اخلاق خوش مردم را شیفته و رام میکند؛ هیچ صفتی بیش از این کاری از دستش برنمیآید.
هوش مصنوعی: شوخی و بیهودهگویی آبرویت را میریزد و زیادهروی در آن دشمنی پدید میآورد.
هوش مصنوعی: دل به معشوق زمینی نسپار که جانت را میگیرد، و شهوت توان و مغز استخوانت را از میان میبرد.
هوش مصنوعی: کسی که عیب تو را به خودت میگوید دوست توست، و کسی که آن را پنهان میکند همچون مار به تو آسیب میزند.
هوش مصنوعی: دوستیای را که با پول خریده شود مطلوب ندان، و از کسی که پردهٔ خودش دریده است انتظار رازداری نداشته باش.
هوش مصنوعی: تو سرور و بزرگی، از خطای چند زیردست درگذر؛ تو پخته و کاملی، از خامی و نادانی چند تن چشم بپوش.
هوش مصنوعی: تا زمانی که در کارها دست برتر را داری، با زیردستان پنجه درنیفکن و به آنان زور مگو.
هوش مصنوعی: اکنون که روزگار و گردش آن با تو سازگار است، از میدان آن گوی نیکوکاری را بربای.
هوش مصنوعی: خود را به داد و بخشش عادت بده و از کیسهٔ سعادت (با بخشیدن) بهره ببر.
هوش مصنوعی: ماهِ آسمان که چنین بخشندگی دارد، تا وقتی درمی (نوری) دارد آن را میبخشد.
هوش مصنوعی: از این روست که مردم با انگشت به او اشاره میکنند و او را به زیبایی میستایند.
هوش مصنوعی: کسی که «ماهِ زمین» نام دارد (بزرگ بخشنده)، هنگامی که مردم بخشش او را ببینند،
هوش مصنوعی: شب و روز در پیشگاهش دعایش میکنند و در همهٔ ماهها و سالها او را میستایند.
هوش مصنوعی: آدمی جز خوردن و خوابیدن و برخاستن و نشستن، راه و روش والاتری نیز دارد.
هوش مصنوعی: همانگونه که وقتی هوا و آب ناسازگار شود، آدمی از خوردن و نوشیدن پرهیز میکند (پرهیز لازمهٔ سلامت است).
هوش مصنوعی: آدمی جز با ترک خواستههای نفس به مقام بلند و نیکبختی پایدار نمیرسد.
هوش مصنوعی: تو قدرت گشودن و بستن کارها و تدبیر داری؛ چرا بیکار نشستهای؟ کیمیایی بساز (خود را دگرگون کن و کاری ارزشمند پدید آور).
هوش مصنوعی: اندرز ما را بشنو و به راستی فرمانروایی کن؛ وگرنه ما گفتیم و رفتیم، هر چه میخواهی بکن.
هوش مصنوعی: به راز من گوش کن؛ دربارهٔ احوال روزم، شبزندهداریهایم گواه مناند.
هوش مصنوعی: هرچند در روز از کسی راز مرا نمیپرسی، من در شبهای دراز بی یاد تو نیستم.
هوش مصنوعی: در روز از این آشوبها آسایش ندارم، پس شب را به بیداری مینشینم چون شب کسی مرا از جای نمیراند.
هوش مصنوعی: چه نیازی به گفتوگو و توضیح من است؟ همین سخنان گواه حال مناند.
هوش مصنوعی: در سرشت جهان وفا نیست؛ پس باد غرور دنیا را در سرت جای نده.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
چون بیامد بوعده بر سامند
آن کنیزک سبک زبام بلند
برسن سوی او فرود آمد
گفتی از جنبشش درود آمد
جان سامند را بلوس گرفت
[...]
چیست آن کاتشش زدوده چو آب
چو گهر روشن و چو لؤلؤ ناب
نیست سیماب و آب و هست درو
صفوت آب و گونه سیماب
نه سطرلاب و خوبی و زشتی
[...]
ثقة الملک خاص و خازن شاه
خواجه طاهر علیک عین الله
به قدوم عزیز لوهاور
مصر کرد و ز مصر بیش به جاه
نور او نور یوسف چاهی است
[...]
ابتدای سخن به نام خداست
آنکه بیمثل و شبه و بیهمتاست
خالق الخلق و باعث الاموات
عالم الغیب سامع الاصوات
ذات بیچونش را بدایت نیست
[...]
الترصیع مع التجنیس
تجنیس تام
تجنیس تاقص
تجنیس الزاید و المزید
تجنیس المرکب
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال یک حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.