ابوخلاد روایت کند از پیغامبر صَلَّی اللّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ که گفت چون بینی کی مردی را زهد دادند اندر دنیا و سخنش دادند، به وی نزدیکی کنید که او حکمت فرا گرفت.
استاد امام رَحِمَهُ اللّهُ گوید مردمان مختلف اند اندر زهد گروهی گویند زهد اندر حرام بود زیرا که حلال مباحست از قبل حق سُبْحانَهُ وَتَعالی چون ایزدتعالی بر بنده نعمت کند بمال حلال و او بشکر آن قیام نماید دست بداشتن از آن باختیار، مقدّم ندارند بر نگاه داشت آن بحق ادب آن.
و گروهی گفته اند که زهد اندر حرام واجب بود و اندر حلال فضیلت زیرا که اندکی مال و بنده در آن راضی و صابر بدانچه خدای تعالی او را داده بود و قانع بهتر از فراخ دستی و توسّع در دنیا. بدانچه حق تعالی خلق را زهد فرمودست اندر دنیا بقَوْلِهِ تَعالی قُلْ مَتاع ُ الدُّنیا قَلیلٌ و آیتهای دیگر هم اندرین معنی آمدست و اندر ذمّ دنیا.
و گروهی گفته اند چون مال اندر طاعت نفقه کند و حال خویش اندر صبر داند و تعرّض نکند بدانچه نهی کردست شرع اندر حال تنگ دستی، آنگاه زهد وی اندر مال حلال تمامتر بود.
و گروهی گفته اند نباید که بنده بترک حلال بگوید بتکلّف و زیادتی نجوید در آنچه بدان محتاج نیست و گوش با قسمت دارد اگر مال حلالش دهند شکر گوید و اگر ویرا بر حدّ کفاف بدارند اندر طلب زیادت تکلّف نکند و نیکوترین خداوند درویشی را صبر بود، و خداوند مال را شکر اولی تر بود.
اندر زهد سخن گفته اند هرکسی از وقت خویش و اندازۀ خویش.
از سفیان ثوری همی آسد که زهد اندر دنیا کوتاهی املست بدان نیست که جامه خشن پوشی و طعام خشن خوری.
سری گوید خدای دنیا را از اولیاء خویش بربود و از اصفیاء خویش بازداشت و دوستی او از دل دوستان خویش بیرون کرد زیرا که ایشانرا نپسندید و گفته اند زهد از قول خدای تعالی است. لِکَیْلا تَأْسَوا عَلی مافاتَکُم ولا تَفرَحوا بِما آتیکُمْ.
زاهد آن بود که بآنچه از دنیا یابد شاد نشود و بدانچه از وی درگردد اندوهگن نشود.
ابوعثمان گوید زهد دست بداشتن است از دنیا و باک ناداشتن از آن اندر دست هر که بود.
از استاد ابوعلی شنیدم رَحِمَهُ اللّهُ گفت دست بداشتن دنیا است چنانک هست نگوئی تا رباطی کنم یا مسجدی را عمارتی کنم.
یحیی بن معاذ گوید زهد سخاوت آرد بملک و دوستی سخاوت آرد بجان ابن جّلا گوید زاهد آن بود که بدنیا نگرد بچشم زوال تا اندر چشم تو حقیر گردد تا از وی برگشتن ترا آسان بود.
ابن خفیف گوید زهد راحت یافتن است در بیرون آمدن از ملک.
گفته اند زهد خوشی دلست از خالی بکردن از اسباب و دست بیفشاندن از املاک.
گفته اند زهد دست بداشتن از دنیا است بی تکلّف.
نصرآبادی گوید زاهد اندر دنیا غریب بود و عارف اندر آخرت غریب بود.
و گفته اند هر که اندر زهد صادق بود دنیا بخواری پیش او آید. و از بهر این گفته اند اگر کلاهی از آسمان فرو افتد بر سر آن افتد که نخواهد آنرا.
جُنَیْد گوید زهد تهی دلیست بر آنچه دست ازو خالیست.
ابوسلیمان گفت صوف علامتی است از علامتهای زهد نباید کسی که صوفی اندر پوشد قیمت آن سه درم، اندر دلش رغبت صوفی بود که پنج درم ارزد.
و پیشینگان اندر زهد اختلاف کرده اند. سفیان ثوری گوید و احمد حنبل و عیسی بن یوسف و پیران دیگر که زهد اندر دنیا کوتاهی املست.
عبداللّه مبارک گوید زهد ایمنی بود بخدای با دوستی درویشی.
عبدالواحدبن زید گوید زهد دست بداشتن دینارست و درم
یوسف اسباط گوید از علامتهای زهد آنست کی بداند که بنده زهد نتواند ورزید الّا بایمنی بخدای.
ابوسلیمان دارانی گوید: زهد دست بداشتن است از آنچه ترا از خدای مشغول دارد.
رویم جنید را پرسید از زهد گفت حقیر داشتن دنیا را و آثار او از دل ستردن.
سری گوید خوش نبود عیش زاهد چون از خویشتن مشغول بود.
جنید را پرسیدند از زهد گفت تهی دست بودن از ملک و خالی کردن دل از مشغلۀ آن.
یحیی بن معاذ گوید بحقیقت زهد نرسی تا اندر تو سه چیز موجود نباشد، عمل بی علاقت، و قولی بی طمع، و عزّی بی ریاست.
ابوحفص گوید زهد نبود مگر اندر حلال و چون حلال نبود در دنیا زهد نبود.
ابوعثمان گوید خدای زاهد را زیادت آن دهد که خواهد و راغب را کم از آن دهد که خواهد و مستقیم را چندان دهد که خواهد.
یحیی بن معاذ گوید زاهد ترا همه سر که و سپندان دهد و عارف بمشک عنبر مطیّب کند.
حسن بصری گوید زهد اندر دنیا آنست که اهل او را دشمن داری و آنچه اندروست.
یکی را گفتند زهد چیست اندر دنیا؟ گفت دست بداشتن از آنچه دروست با آنک دروست.
کسی ذوالنّون مصری را گفت از جمله زاهدان کی باشم؟ گفت آنگاه که زاهد شوی اندر تن خویش.
محمدبن الفضل گوید ایثار زاهدان بوقت بی نیازی و ایثار جوانمردان بوقت حاجت باشد. قالَ اللّه تَعالی وَ یَْؤثِرونَ عَلَی اَنْفُسِهِمْ وَلَوْ کانَ بِهِمْ خَصَاصَةٌ.
کتّانی گوید چیزی که ترا اندر آن خلاف نکنند نه کوفی و نه مدنی و نه عراقی و نه شامی، زهد بود اندر دنیا و سخاوت نفس بود و نصیحت مردمانرا یعنی که این چیزها هیچکس نگوید کی نه محمودست.
کسی فرا یحیی معاذ گفت کی بمقام توکّل رسم و رداء زهد کی برافکنم و با زاهدان کی بنشینم؟ گفت آنگاه که نفس را اندر سّرّ ریاضت کنی تا آنجا که اگر بسه روز خدای ترا روزی ندهد ضعیف نگردی اندر نفس، و اگر بدین درجه نرسیده باشی نشست تو بر بساط زاهدان جهل بود و از فضیحت شدن تو ایمن نباشم.
بشر حافی گوید زهد مَلِکی است کی نَنشیند مگر اندر دلی خالی.
محمّدبن محمّدبن الاشعث البیکندی گوید هر که اندر زهد سخن گوید و مردمانرا پند دهد و اندر مال ایشان طمع کند، خدای تعالی دوستی آخرت از دل وی بیرون کند.
و گفته اند چون بنده اندر دنیا زاهد گردد خدای فریشتۀ بر دل وی موکّل کند تا اندر دل وی حکمت رویاند.
یکی را گفتند اندر دنیا چرا زاهد شدی؟ گفت از آنک او در من زاهد شد. احمدبن حنبل گوید زهد بر سه قسمت باشد: زهد بود اندر حرام و آن زهد عام بود و دیگر دست بداشتن فضول و آن زهد خاص است، سه دیگر دست بداشتن از آنچه ترا از خدای مشغول کند و آن زهد عارفانست.
از استاد ابوعلی دقّاق شنیدم رَحِمَهُ اللّهُ یکی را گفتند اندر دنیا زاهد چرا شدی؟ گفت زیرا که پیشتر او اندر من زاهد شد ننگ داشتم در اندکی رغبت کردن.
یحیی بن معاذ گوید دنیا چون عروسی است جویندۀ او مشاطۀ اوست و زاهد اندرو (چون کسی بود که) روی وی سیاه کند و موی وی بکند و جامۀ وی بدرد و عارف بخدای مشغول بود و با سوی وی ننگرد.
جُنَیْد گوید سری گوید کارهای زهد همه بر دست گرفتم و هرچه خواستم ازو بیافتم مگر زهد اندر مردمان که بدان نرسیدم و طاقت نداشتم.
نصرآبادی گوید خون زاهدان برهانید و خون عارفان بریخت.
حاتم اصمّ گوید زاهد کیسه را بگدازد پیش از نفس و متزهّد نفس بگدازد پیش از کیسه.
فضل بن عیاض گوید خدای همه شر ها در خانۀ نهاد و قفل بر وی نهاد و کلید او دوستی دنیا کرد و همۀ خیرها اندر خانۀ نهاد و زهد کلید او کرد.



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: در باب نهم از رساله قشیریه، مفهوم زهد بررسی میشود و انواع آن به تفصیل بیان میشود. برخی میگویند زهد به معنای پرهیز از حرام است و برخی دیگر آن را در ترک حلال برای تعظیم و شکرگزاری دانستهاند. زهد به معنای قناعت و صبر در برابر نعمتها و سختیها نیز، مفهوم مهمی بهشمار میرود. از دیدگاههای مختلف، زهد نه تنها به دست برداشتن از دنیا بلکه به خالیبودن دل از وابستگیها و تکیه بر خداوند مربوط است. همچنین زهد باید در حلال باشد و تنها با تعلق خاطر به خدا و عدم وابستگی به دنیا ممکن میشود. در نهایت، زهد به معنای ترغیب به تنهایی و دوری از مادیات برای نزدیکشدن به حق نیز مطرح میگردد.
هوش مصنوعی: ابوخلاد از پیامبر نقل میکند: هرگاه دیدید به کسی بیرغبتی به دنیا و (کمگویی یا) سخن سنجیده دادهاند، به او نزدیک شوید، زیرا او حکمت آموخته است.
هوش مصنوعی: قشیری میگوید دربارهٔ زهد اختلاف هست. گروهی گویند زهد فقط در حرام است، چون حلال را خدا مباح کرده است. پس اگر خدا مال حلال به بنده داد و او شکرش را به جا آورد، ترک آن به اختیار را برتر از نگهداشتنش با رعایت حق و ادبش نمیدانند.
هوش مصنوعی: گروهی گویند زهد در حرام واجب و در حلال فضیلت است. زیرا مال اندک همراه با رضا و صبر و قناعت به دادهٔ خدا بهتر از توانگری و گشادهدستی در دنیاست؛ و خدا با آیهٔ «بگو بهرهٔ دنیا اندک است» و آیههای دیگر در نکوهش دنیا، مردم را به زهد فرمان داده است.
هوش مصنوعی: گروهی گویند اگر کسی مالش را در طاعت خرج کند و بداند که در تنگدستی صبر دارد و به آنچه شرع نهی کرده دست نمیزند، آنگاه زهد او در مال حلال کاملتر و بهتر است.
هوش مصنوعی: گروهی گویند بنده نباید به زور و تکلف حلال را ترک کند و نه بیش از نیازش بجوید، بلکه به روزی مقدر گوش بسپارد. اگر مال حلال یافت شکر کند و اگر به اندازهٔ کفاف ماند برای افزونی خود را به رنج نیندازد؛ برای درویش صبر بهترین و برای توانگر شکر سزاوارتر است.
هوش مصنوعی: هر کس دربارهٔ زهد بر پایهٔ حال و وقت خود و به اندازهٔ دریافت خویش سخن گفته است.
هوش مصنوعی: از سفیان ثوری نقل است که زهد در دنیا کوتاه کردن آرزوهاست، نه پوشیدن جامهٔ زبر و خوردن خوراک خشن.
هوش مصنوعی: سری سقطی میگوید خدا دنیا را از دوستان و برگزیدگانش گرفت و دوستی آن را از دلشان بیرون کرد، چون دنیا را برای آنان نپسندید. و گفتهاند معنای زهد از این آیه گرفته شده: «تا بر آنچه از دستتان رفت اندوه نخورید و به آنچه به شما داد شادمان نشوید».
هوش مصنوعی: زاهد کسی است که از آنچه از دنیا به دست میآورد شاد و از آنچه از دستش میرود اندوهگین نشود.
هوش مصنوعی: ابوعثمان میگوید زهد رها کردن دنیاست و اهمیت ندادن به اینکه دنیا در دست چه کسی باشد.
هوش مصنوعی: استاد ابوعلی دقاق گفت زهد آن است که دنیا را همانگونه که هست رها کنی و بهانه نیاوری که آن را نگه میدارم تا رباطی بسازم یا مسجدی را آباد کنم.
هوش مصنوعی: یحیی بن معاذ میگوید زهد آدمی را به بخشیدن مال وامیدارد و محبت او را به بخشیدن جان. ابن جلا میگوید زاهد به دنیا با چشم نابودیاش مینگرد تا در نظرش خوار شود و روی گرداندن از آن آسان گردد.
هوش مصنوعی: ابن خفیف میگوید زهد آسوده شدن با بیرون آمدن از مالکیت و دارایی است.
هوش مصنوعی: گفتهاند زهد خوشی و آسودگی دل است از خالی شدن از وابستگیها و دست شستن از داراییها.
هوش مصنوعی: گفتهاند زهد رها کردن دنیاست بیآنکه به خود سختی و تکلف تحمیل کنی.
هوش مصنوعی: نصرآبادی میگوید زاهد در دنیا غریب است و عارف در آخرت غریب است؛ یعنی زاهد دل به دنیا ندارد و عارف حتی به آخرت هم دل نبسته است.
هوش مصنوعی: گفتهاند هر که در زهد راستین باشد، دنیا با خواری به سوی او میآید. از این رو گفتهاند اگر کلاهی از آسمان بیفتد، بر سر کسی میافتد که آن را نمیخواهد.
هوش مصنوعی: جنید میگوید زهد آن است که دل از چیزی که دست از آن تهی است تهی باشد؛ یعنی حسرت نداشتهها را نخوری.
هوش مصنوعی: ابوسلیمان گفت پشمینهپوشی یکی از نشانههای زهد است؛ پس کسی که پشمینهٔ سه درمی میپوشد نباید در دلش هوس پشمینهٔ پنج درمی باشد.
هوش مصنوعی: پیشینیان در تعریف زهد اختلاف کردهاند؛ سفیان ثوری و احمد حنبل و عیسی بن یوسف و دیگر پیران گفتهاند زهد در دنیا کوتاه کردن آرزوست.
هوش مصنوعی: عبدالله مبارک میگوید زهد اعتماد و آرامش به خداست همراه با دوست داشتن درویشی.
هوش مصنوعی: عبدالواحد بن زید میگوید زهد رها کردن دینار و درهم است.
هوش مصنوعی: یوسف اسباط میگوید از نشانههای زهد این است که بنده بداند جز با اعتماد و اطمینان به خدا نمیتواند زهد بورزد.
هوش مصنوعی: ابوسلیمان دارانی میگوید زهد رها کردن هر چیزی است که تو را از خدا باز دارد و به خود مشغول کند.
هوش مصنوعی: رویم از جنید پرسید زهد چیست. جنید گفت: زهد آن است که دنیا را کوچک و بیارزش بشماری و هر نشانی از آن را از دل پاک کنی.
هوش مصنوعی: سری سقطی میگوید: زندگی زاهد خوش نیست اگر از مراقبت نفس خود غافل شود و به چیز دیگری سرگرم گردد.
هوش مصنوعی: از جنید دربارهٔ زهد پرسیدند. گفت: زهد آن است که دستت از دارایی خالی باشد و دلت از گرفتاری و دلمشغولی آن نیز خالی باشد.
هوش مصنوعی: یحیی بن معاذ میگوید: به حقیقت زهد نمیرسی مگر سه چیز در تو باشد: کاری که در آن به پاداش و چیزی دل نبسته باشی، سخنی که از سر طمع نگویی، و عزتی که با طلب ریاست و سروری همراه نباشد.
هوش مصنوعی: ابوحفص میگوید: زهد فقط در مال حلال معنا دارد؛ و چون در دنیا حلال (ناب) یافت نمیشود، زهدی هم در کار نیست، یعنی دوری از حرام خود واجب است و زهد شمرده نمیشود.
هوش مصنوعی: ابوعثمان میگوید: خداوند به زاهد بیش از آنچه میخواهد میدهد، به دنیاخواه کمتر از خواستهاش، و به کسی که در راه راست پایدار است به اندازهٔ خواستهاش.
هوش مصنوعی: یحیی بن معاذ میگوید: زاهد به تو سرکه و خردل میدهد، یعنی رفتارش تند و تلخ است؛ ولی عارف تو را با مشک و عنبر خوشبو میکند، یعنی با نرمی و لطف رفتار میکند.
هوش مصنوعی: حسن بصری میگوید: زهد در دنیا آن است که دنیاپرستان و آنچه را در دنیاست دشمن بداری.
هوش مصنوعی: از کسی پرسیدند زهد در دنیا چیست. گفت: رها کردن آنچه در دنیاست، در حالی که خودت در دنیا و در دسترس آن هستی.
هوش مصنوعی: کسی از ذوالنون مصری پرسید: کی از زاهدان به شمار میآیم؟ گفت: آنگاه که از خودت و از نفس خویش دست بکشی و به آن بیرغبت شوی.
هوش مصنوعی: محمد بن فضل میگوید: زاهدان هنگامی دیگران را بر خود مقدم میدارند که خود نیازی ندارند، اما جوانمردان در هنگام نیاز خود نیز میبخشند؛ چنانکه خدا فرموده است: دیگران را بر خود ترجیح میدهند هرچند خود نیازمند باشند.
هوش مصنوعی: کتانی میگوید: سه چیز است که هیچکس از اهل کوفه و مدینه و عراق و شام در آن با تو مخالفت نمیکند: زهد در دنیا، بخشندگی و گشادهدلی، و خیرخواهی برای مردم؛ یعنی هیچکس نمیگوید اینها پسندیده نیستند.
هوش مصنوعی: کسی از یحیی بن معاذ پرسید: کی به مقام توکل میرسم و جامهٔ زهد بر دوش میاندازم و با زاهدان همنشین میشوم؟ گفت: آنگاه که در پنهان چنان نفس را با ریاضت تربیت کنی که اگر سه روز خدا روزیات ندهد درونت سست نشود؛ و اگر به این پایه نرسیده باشی، نشستنت در جمع زاهدان از نادانی است و میترسم رسوا شوی.
هوش مصنوعی: بشر حافی میگوید: زهد مانند پادشاهی است که جز در دلی خالی از دنیا جای نمیگیرد.
هوش مصنوعی: محمد بن محمد بن اشعث بیکندی میگوید: هر کس از زهد سخن بگوید و مردم را پند دهد ولی به مال آنان چشم طمع داشته باشد، خداوند دوستی آخرت را از دلش بیرون میکند.
هوش مصنوعی: گفتهاند: هرگاه بنده در دنیا زاهد شود، خداوند فرشتهای را بر دل او میگمارد تا در دلش حکمت برویاند.
هوش مصنوعی: از کسی پرسیدند چرا در دنیا زاهد شدی؟ گفت: چون دنیا پیش از آن به من بیرغبت شد. احمد بن حنبل میگوید زهد سه گونه است: دوری از حرام که زهد عامهٔ مردم است، رها کردن زیادیها و افزون بر نیاز که زهد خاصان است، و رها کردن هر چه تو را از خدا باز دارد که زهد عارفان است.
هوش مصنوعی: نویسنده از استاد ابوعلی دقاق شنیده است که از کسی پرسیدند چرا زاهد شدی؟ گفت: چون دنیا پیشتر از من روی گرداند، عار داشتم که به چیزی چنین ناچیز دل ببندم.
هوش مصنوعی: یحیی بن معاذ میگوید: دنیا مانند عروسی است؛ کسی که خواهان آن است آرایشگر اوست و او را میآراید؛ زاهد مانند کسی است که روی او را سیاه میکند و مویش را میکند و جامهاش را پاره میکند؛ اما عارف به خدا مشغول است و اصلاً به دنیا نگاه نمیکند.
هوش مصنوعی: جنید از سری نقل میکند که گفت: همهٔ کارهای زهد را به دست گرفتم و هرچه از آن خواستم به دست آوردم، جز زهد در مردم، یعنی بینیازی و دلکندن از مردم و توجه آنان، که به آن نرسیدم و توانش را نداشتم.
هوش مصنوعی: نصرآبادی میگوید: زهد خون زاهدان را نگه داشت و آنان را سالم گذاشت، اما خون عارفان را ریخت؛ یعنی زاهد هنوز با خود باقی است ولی عارف در راه حق از خود فانی میشود.
هوش مصنوعی: حاتم اصم میگوید: زاهد واقعی پیش از آنکه تن و نفس خود را بفرساید، کیسهٔ مالش را خالی میکند؛ اما زاهدنما تن خود را با ریاضت میفرساید و مالش را نگه میدارد.
هوش مصنوعی: فضیل بن عیاض میگوید: خداوند همهٔ بدیها را در خانهای نهاد و بر آن قفل زد و کلیدش را دوستی دنیا قرار داد؛ و همهٔ نیکیها را در خانهای دیگر نهاد و کلیدش را زهد قرار داد.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.