گنجور

شمارهٔ ۶۲ - در مدح سلطان محمود غزنوی گوید

 
عنصری
عنصری » قصاید
 

بفال نیک و بفرخنده روزگار ، جهان

بسان دولت شاه جهان شدست جوان

اگر ز گوهر ناسفته ابر شد چو صدف

چرا شد از گل ناکشته دشت چون بستان

فکند شادروانی بدشت باد صبا

که تار و پودش هست از زبر جد و مرجان

چو مجلس ملک الشرق از نثار ملوک

بجعفری و بعدلی نهفته شادروان

کنار پر گل از آن کرد گل که ابر سیاه

فرو گذشت بدو پر گلاب کرده دهان

درخت را حسد آمد همی ز شاعر شاه

که شعر خواند بر شاه و بیندش بعیان

زبان و چشم برآرد همی کنون ز حسد

شکوفه هاش همه چشم و برگهاش زبان

دخان از آتش جستی همیشه تا بوده است

کنون چه بود که آتش همی جهد ز دخان

چنان جهد که تو گویی همی پدید آید

ز گرد ، لشکر جرار حملۀ سلطان

یمین دولت عالی امین ملت حق

نظام دولت تازی و ملت یزدان

بروزگار عزیرش عزیز گشت خرد

باعتقاد درستش درست شد ایمان

ز بندگیش علامت بود میان بستن

ملوک ازیرا زرین کنند بند میان

بخدمتش ملکان سر فرو برند نخست

از آن بتاج سزاوار شد سر ملکان

اجل بیاید و انگشت برنهد بعدو

بساعت اندر کو تیر برنهد بکمان

بزرگ چون خردست و عزیز چون دولت

قوی چو حجت اسلام و پاک چون فرقان

چگونه دست گذارد بدین جهان جودش

که جود او را باید چنین هزار جهان

بود عطای امیران بکیسه و کاغذ

عطای میر خراسان بگنج خانه و کان

همی رود بر هر لفظی از مدایح او

هزار حجت و با هر یکی هزار زبان

ز بسکه آتش زد شاه در ولایت هند

کشیده دود ز بتخانه هاش بر کیوان

بر آن زمین ز تفش گرمسیر گشت هوا

سیاه گشت هم از دود چهرۀ ایشان

بعمر شاه جهان بر زمین قیامت را

رسوم شاه به تیغ است و شاه هندستان

ز آه سرد برآوردن هزیمتیان

زمین ترکستان سرد سیر گشت چنان

قیامت آید این هر دو داغ مانده بود

ز تیغ شاه به هندوستان و ترکستان

اگر بخواهی دیدن تو روزنامۀ فخر

رسوم شاه ببین و مدیح شاه بخوان

بعمر و روزی غمگین مباش تا دهمت

نشان روزی بی رنج و عمر جاویدان

بشاه رو که ده انگشت شاه در دو کفش

کلید روزی خلق است و چشمۀ حیوان

سخن فروشان آیند نزد ، او چو روند

ز جود او شده گوهر فروش و بازرگان

یکی مبارک حرزست قصد خدمت او

کجا که آفت درویشی اندروست عیان

بدان رسید بلندی که او نماید راه

بدان دهند بزرگی که او دهد فرمان

شود اشارت تیغش دعای پیغمبر

اگر عدو کند از ماه جوشن و خفتان

ز جان و عقل مصور شده است پنداری

که سیرتش همه عقلست و صورتش همه جان

هر آنکسی که خدایش عزیز خواهد کرد

بسوی خدمت شاهش دهد نخست نشان

نیاز عرضه بدو کن که بی نیاز شوی

حدیث او کن تا رسته گردی از حدثان

سخن بدو بر تابخت زی تو آرد رخت

دلت بدو ده و آنگه دل ملوک ستان

بدوست قصد همه مردمان ، بدو باید

که جز ولایت او جای نیست آبادان

مبارکست پی رای او بهر چه رود

هزار گونه پدید آمدست ازو برهان

هم از مبارکی رای شهریار آمد

امیر زادۀ بغداد سوی او مهمان

نگه توانستی داشتن ز آفت و عیب

سپاه خانه خویش و ولایت کرمان

ولیکن از قبل آن که او همی دانست

کفایت و کرم و فضل خسرو ایران

بیامد ایدر تا دولت استوار کند

هم از نخستش محکم فرو نهد بنیان

زمین توانستی داشتن خدای نگاه

گر استوار نکردی چنین بکوه گران

بزرگتر بود آن دولتی که شاه دهد

بدست دولت و تأیید گر دهدش عنان

چو طالعند بزرگان [و] او قران بزرگ

ز حکم طالع باقی ترست حکم قران

نه دولتی که ازو رفت ره برد بزوال

نه مر زیارت او را تبه کند نقصان

رونده دولت و پاینده ملکتش پس از این

چو پایدار زمین باشد و رونده زمان

همانکه با او پیکار جست و دندان زد

کنون بطاعت او آمد از بن دندان

ایا گشاده بحق دست و آفریدۀ حق

بتست دولت او را کفایت توران (؟)

بگرید آنکه بخندد بکینه جستن تو

نماند آنکه ببندد بکین تو پیمان

اگر مخالف تو جان آهنین دارد

کندش ریزه سرنیزۀ تو چون سوهان

چو شیر بیند دو چشم او شود تیره

مگر ز دیدۀ شیر آب داده ای تو سنان

چنان که تازی زان کشور ای ملک تو بدین

کسی نتازد از آن سر بدین سر میدان

جهان اگر چه بزرگست بر علامت تست

بنامه ماند و نام تو از برش عنوان

همیشه تا بخزان باد زرگری سازد

شود بنوبت نوروز باد مشک افشان

بملک خویش بپای و به رای خویش برو

بنام خویش بناز و بجای خویش بمان

زمانه داد تو داده است داد ملک بده

خدای کام تو رانده است کام خویش بران

با دو بار کلیک بر روی هر واژه می‌توانید معنای آن را در لغت‌نامهٔ دهخدا جستجو کنید.

شماره‌گذاری ابیات | وزن: مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف) | شعرهای مشابه (وزن و قافیه) | ارسال به فیس‌بوک

این شعر را چه کسی در کدام آهنگ خوانده است؟

برای معرفی آهنگهایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است اینجا کلیک کنید.

حاشیه‌ها

تا به حال حاشیه‌ای برای این شعر نوشته نشده است. برای نوشتن حاشیه اینجا کلیک کنید.

کانال رسمی گنجور در تلگرام