یکی مرد حلّاج بودی ندیم
برافکنده بنیاد امّید وبیم
نه ننگش گریبان گرفتی نه نام
به دنیا برافشانده دامن تمام
نه از دار خوفش نه از تیغ باک
به دست اناالحق زده سینه چاک
برآمد برین روزگاری دراز
به راهی برش دیدم افتاده باز
شده عاجز و مضطر و ناسپاس
ز بس حسرت و ضجرت و یأس و باس
بدو گفتم ای مرد راه خدا
چه بودت که از حق فتادی جدا
چنین بر تو شیطان مسلّط چراست
چرا سر بپیچیدی از راه راست
به من گفت آن جوهر تابناک
که کردی به اعلا رجوع از مغاک
بکوشید و با مرجع خویش رفت
چو از پیش برخاست از پیش رفت
کنون کالبد مانده بی تاب و توش
مپرس ای پسر هیچ دیگر خموش
همین است و بس در حکایت مپیچ
برفتست اصل و نماندست هیچ
من آن پیر حلّاج محنت کشم
کنون سرد شد جوهر آتشم
دگر خدمتم بر نیاید ز دست
که پشت و دلم ضعف پیری شکست
چه کوشش نمودم به خونین عرق
که بر من به چیزی نگیرند دق
بسی جهد کردم به روز و به شب
که سهوی نیفتد مرا در ادب
بزد عاقبت چشم بد راه من
زمانه نگردد به دلخواه من
نه همواره مردی کند لشکری
که مخلوق نبود ز غفلت بری
زهی گرچه بسیار خدمت کند
بود هم که هر گونه زلّت کند
فساد و خطا و صلاح و صواب
بسی رفته باشد ز شیخ و ز شاب
بحمدالله از من خطایی نرفت
به ایزد که روی و ریایی نرفت
ولی حاسدم داشت فرصت نگاه
مزاج عنایت بگرداند شاه
قضا را کسانی که دشمن بدند
همه تربیت دیده از من بدند
سرای ..........................
که دیر است کین پل ببردست آب
همه رنج دنیا سراسر هباست
سمومش برآمیخته با صباست
ز دنیا و اهلش نیاید وفا
در این خنب بی درد نبود صفا
غلط می کنم صاف ازو کس نخورد
که هست اول و آخرش درد و درد
مرا نکته ای تجربت اوفتاد
که می بایدم کرد از آن نکته یاد
من از مملکت یک طرف داشتم
که نقد قناعت به کف داشتم
نگشتم به چیزی دگر پای بند
ز سود و زیان و امید و گزند
بحلّاب دنیا نکردم شروع
به خیر از محالات کردم رجوع
به اشغال دیگر نپرداختم
همین شیوه دستور خود ساختم
مهمّات مظلوم و درویش را
در آن مجتهد دیدمی خویش را
انیسم چو بودی به کنج التفات
زبان قلم بود و کام دوات
چو شه عزم کردی به شرب و نشاط
نبودی ز من بنده خالی بساط
همین بود در حضرتش کار من
ولی شاه بودی بر این یار من
جو ناظر بود دولت شهریار
همه حیلت و مکر باطل شمار
به تأثیر اقبال شاه انام
نیارد بداندیش گسترد دام
مرا چون غرض دولت شاه بود
ز ناراستی دست کوتاه بود
دگر نوکران داشتندی مدام
نظر بر نظام حصول حطام
به رسم جهان مولع جاه و مال
به ضبط امور و به کسب منال
به تکلیف و تعظیم در نهی و امر
روان کرده احکام بر زید و عمرو
ازین ها نیارستمی هیچ کرد
بترسد ز آزردن آزادمرد
چو همرنگ ایشان به ظلم و به داد
نبودم از آن کار بر من فتاد



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: در این حکایت، مردی به نام حلاج که امیدوار و ترسان به دنیا آمده، از مسیر حق منحرف میشود و به خود و دنیایش دل میسپارد. او در میانسالی احساس ضعف و ناامیدی میکند و از مشکلات عدیدهای که با آنها دست و پنجه نرم کرده، ناراضی است. به دنبال نصیحتی از دیگران، از علت انحرافش میپرسند و او ناتوانی خود را ناشی از تسلط شیطان و بیخیالیاش میداند. در پایان، او به این نتیجه میرسد که دنیا بیوفا و سرشار از درد است و بهتر است به قناعت و رویهای درست بپردازد، بیآنکه به زرق و برق دنیا دل ببندد. او بر این باور است که تمام زحماتش بینتیجه بوده و دنیا جز درد و رنج به همراه نخواهد داشت.
هوش مصنوعی: مردی حلّاج (پنبهزن، با اشاره به حلّاج عارف) ندیم و همنشین بود که امید و ترس را از بنیاد کنار گذاشته بود.
هوش مصنوعی: نه ننگ او را گرفتار میکرد و نه نامجویی؛ دامن خود را یکسره از دنیا تکانده و از آن دل کنده بود.
هوش مصنوعی: از دار ترسی نداشت و از شمشیر باکی نداشت و مانند حلّاج با گفتن «اناالحق» سینه را چاک زده بود.
هوش مصنوعی: روزگاری دراز بر این حال گذشت؛ سپس دوباره او را در راهی افتاده و درمانده دیدم.
هوش مصنوعی: از شدت حسرت و دلتنگی و ناامیدی و سختی، ناتوان و بیچاره و ناشکیبا شده بود.
هوش مصنوعی: به او گفتم: ای رهرو راه خدا، چه بر سرت آمد که از حق جدا افتادی؟
هوش مصنوعی: چرا شیطان اینگونه بر تو چیره شده و چرا از راه راست روی برگرداندی؟
هوش مصنوعی: به من گفت: آن گوهر درخشان من (جان و روح) که میشناختی، از این گودال خاکی به عالم بالا بازگشت.
هوش مصنوعی: آن گوهر کوشید و به اصل و بازگشتگاه خود رفت؛ همین که از برابر من برخاست، از دست رفت.
هوش مصنوعی: اکنون تنها کالبدی بیطاقت و بیتوان مانده است؛ ای پسر دیگر چیزی مپرس و خاموش باش.
هوش مصنوعی: ماجرا همین است و بس، در شرح آن پافشاری مکن؛ اصل و جوهر رفته و چیزی باقی نمانده است.
هوش مصنوعی: من همان پیر حلّاج رنجدیدهام که اکنون گوهر آتشین وجودم سرد و خاموش شده است.
هوش مصنوعی: دیگر از دستم خدمتی برنمیآید، چون ناتوانی پیری پشت و دلم را شکسته است.
هوش مصنوعی: با چه رنج و عرق خونینی کوشیدم تا در هیچ کاری بر من خرده نگیرند.
هوش مصنوعی: شب و روز بسیار تلاش کردم تا در رعایت ادب هیچ لغزشی از من سر نزند.
هوش مصنوعی: سرانجام چشم بد راهم را زد؛ روزگار به دلخواه من نمیچرخد.
هوش مصنوعی: سپاهی همیشه دلاوری نمیکند، زیرا هیچ آفریدهای از غفلت پاک نیست.
هوش مصنوعی: هرچند کسی بسیار خدمت کند، باز هم ممکن است گونهگونه لغزش از او سر بزند.
هوش مصنوعی: تباهی و خطا و نیکی و درستی، همه بسیار از پیر و جوان سر زده است.
هوش مصنوعی: خدا را شکر که از من خطایی سر نزد و به خدا سوگند که دورویی و ریایی هم نکردم.
هوش مصنوعی: اما حسود من در کمین فرصت بود و توانست مهر و عنایت شاه را از من برگرداند.
هوش مصنوعی: از قضا همان کسانی که دشمنم شدند، همه پرورشیافتهٔ دست خود من بودند.
هوش مصنوعی: بخشی از مصراع نخست در متن افتاده است. از مصراع دوم برمیآید که شاعر میگوید دنیا سرای ناپایداری است و دیرزمانی است که آب این پل را برده است؛ یعنی بنیاد دنیا سست و ویران است.
هوش مصنوعی: همهٔ رنجی که برای دنیا کشیده میشود بیهوده و بر باد است. در دنیا باد زهرآگین با نسیم خوش درآمیخته است و خوشیاش از ناخوشی جدا نیست.
هوش مصنوعی: از دنیا و دنیاداران وفاداری دیده نمیشود. در این خُم دنیا، شراب صاف بدون دُرد پیدا نمیشود.
هوش مصنوعی: شاعر سخن خود را اصلاح میکند: حتی همین هم نادرست بود، چون هیچکس از این خم شراب صاف ننوشیده است. آغاز و پایانش همه دُرد است و درد.
هوش مصنوعی: از روی تجربه نکتهای برایم روشن شد که باید آن را بازگو کنم.
هوش مصنوعی: من از کار مملکت و دیوان کناره گرفته بودم، زیرا سرمایهٔ قناعت در دستم بود.
هوش مصنوعی: به هیچ چیز دیگری دل نبستم و پایبند سود و زیان و امید و ترس نشدم.
هوش مصنوعی: به دوشیدن دنیا و گردآوردن مال آن دست نزدم. از کارهای ناشدنی و بیهوده روی گرداندم و به کار نیک روی آوردم.
هوش مصنوعی: به کارهای دیگر نپرداختم و همین روش را قاعده و راه خود قرار دادم.
هوش مصنوعی: در رسیدگی به کارهای ستمدیدگان و تهیدستان، خود را کوشا و جدی مییافتم.
هوش مصنوعی: هنگامی که در گوشهٔ خلوت بودم، همدمم زبانِ قلم و دهانِ دوات بود؛ یعنی به نوشتن مشغول بودم.
هوش مصنوعی: هرگاه شاه آهنگ بادهنوشی و شادی میکرد، مجلسش از حضور من که بندهٔ او بودم خالی نبود.
هوش مصنوعی: کار من در درگاه شاه تنها همین بود و شاه نیز در این کار پشتیبان و یاور من بود.
هوش مصنوعی: هنگامی که بخت و دولت شاه نگهبان کسی باشد، همهٔ نیرنگها و مکرها را بیاثر بدان.
هوش مصنوعی: به اثر اقبال شاهِ مردمان، بدخواه نمیتواند دام بگستراند.
هوش مصنوعی: چون هدف من خیرخواهی برای دولت شاه بود، دستم از کار نادرست کوتاه بود.
هوش مصنوعی: اما نوکران دیگر همیشه چشم به گردآوری مال ناچیز دنیا داشتند.
هوش مصنوعی: آنان به رسم اهل دنیا شیفتهٔ مقام و مال بودند و در پی در دست گرفتن کارها و بهدست آوردن درآمد بودند.
هوش مصنوعی: آنان با سختگیری و طلب احترام، امر و نهی میکردند و فرمانهای خود را بر همه کس روان میساختند.
هوش مصنوعی: من هیچیک از این کارها را نمیتوانستم بکنم، زیرا آزادمرد از آزردن دیگران میترسد.
هوش مصنوعی: چون در ستم و داوری همرنگ آنان نبودم، آن گرفتاری و رنج بر سر من آمد.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.