از آن جمله این بود یک داستان
که بر گفت از سیرت راستان
که پیری درآمد بناگه ز راه
نشان خواست از خادم خانقاه
به عزّت در آورد و بنشاندش
به لفظ ادب آفرین خواندش
به خدمت بر استاد و تیمار کرد
به لطفش مراعات بسیار کرد
دگر روز رفتم به دیدار شیخ
تقرّب نمودم به آثار شیخ
به دل گفتم این پیر با فرّ و زیب
فتوحی بزرگ است ما را ز غیب
عجب بخششی دارد این سبز پوش
ندانم خضر خوانمش یا سروش
زمانی برآمد به من گفت اخی
چو تو میزبانی بدین فرّخی
مرا چند محروم داری ز آب
ازین بهترک تشنه را بازیاب؟
چو معلوم کردم که از من چه خواست
ببوسیدمش دست و بر پای خاست
حکیمانه خلوتگهی داشتیم
دگر گونه با خود رهی داشتیم
به خلوتگهش بردم از خانقاه
که بی من نرفتی کس آن جایگاه
نهادم یکی شیشه ی راح پیش
نه بیگانه را راه دادم نه خویش
غنیمت درافتاد و بشتافتم
قضا کرده ی عمر دریافتم
بیاسودم از صحبتش هفته ای
چو آرام دل، دیده آشفته ای
به من گفت روزی جهان دیده مرد
که خواهم یکی طوف بازار کرد
مهمّی درافتاد و مشتی حساب
غلامی روان کردمش در رکاب
چو در شهر شد شیخ ناگه غلام
ازو بازپس ماند و شد با مقام
زمانی ز هر جانب شهر گشت
مجال توقّف ز حد در گذشت
چو خورشید بر قلّه که نشست
سبک مرد دروازه، دروازه بست
جو لنگر پس در فروماند پیر
به دریوزه کردن برآمد فقیر
ز خمّاره بستد یکی کوزه راح
نهان کرد در زیر جامه صلاح
ز قصّاب هم یک منی گوشت یافت
ره مسجدی جست و آنجا شتافت
جو مسجد شد از خلق خالی، فقیر
پیاپی فروریخت می ناگزیر
تنور درونش بتفت از شراب
به بوی کبابش جگر شد کباب
بزد آتش و شمعچه ای بر فروخت
مگر بوریا بود لختی بسوخت
وزان گوشت چیزی بر آتش نهاد
چو شد گرم ازو معده آرام داد
چو شد مست بالین از آن کوزه کرد
بخفت از جهان بی خبر پیرمرد
یکی آمد و عادت از سرگرفت
به مصباح قندیل ها در گرفت
دماغش مگر خالی از خمر بود
شگفت آمدش کان عفونت شنود
چو دیر مغان بود پر بوی می
به بالین پیر آمد و گفت هی
گریبان گرفتش ز جا برکشید
که تو کیستی، چیست این ای پلید
ورق پاره ای چند ناپاک پیر
مگر درهم آورده بد با حصیر
فتاد آتش غیرتش درنهاد
همی گفت کین پیر کافر نهاد
بر آتش نهادست مصحف دریغ
همین دم ببرّم سرش را به تیغ
درو بست لت هر که دیدش چنان
به ششدر جهانی کشان و زنان
خبر شد از آن شیخ اسلام را
طلب کرد آن پخته خام را
ببخشود بر شیخ آشفته کار
یکی را بفرمود کاو را بیار
بدو گفت ای پیر فرتوت مست
بگو تا مسلمانی ار بت پرست
بگفتا مسلمانم و پیر راه
چنین رفت بر من قضای اله
بدو گفت مسجد چه جای می است
به دین تو این رسم باز از کی است
بگفتا شب تار و من بی پناه
مگر بر من ابلیس زد دوش راه
بدو گفت بر آتش ای تیره روز
کلام خدا دیو گفتت بسوز
بگفتا سخن جز به حجّت مگوی
که نه رنگ ماند این سخن را نه بوی
گرفتست بر شیخ اینجا بسی
کلام خدا چون بسوزد کسی
بخوان آیتی از کلام خدا
ببین تا ز سر سوختست ار ز پا
ورق پاره ای گر بر آتش بسوخت
به من بر چه باید جهانی فروخت
به حجّت چو این نکته الزام کرد
اثر در دل شیخ اسلام کرد
پس از بهر تسکین غوغای خلق
در انداخت شرحی بر ازای خلق
به نوعی که بود آن فرشته صفات
ز چنگ عفاریت دادش نجات
پس آنگه بدو گفت تدبیر ساز
برو خواجه کاینها ندانند راز
ز من چند دینار بستان پگاه
به منزلگه اوّلین روز راه
بسیج سفر کن که جای تو نیست
درین شهر تا می توانی نایست
روان شد دگر روز شیخ فضول
بدانجا که بد از نخستش نزول
اخی باز بردش به خلوت سرای
ولی شیخ را بر سفر بود رای
بدو ماجرا بازگفت از نخست
سخن کرد آخر به عزم درست
ببین بر تو این گر نه بخشایش است
ز بخت جوانت چه آسایش است
برو در جوانی بدان قدر پیر
جوانی به پیرانه از سر مگیر
ببخشای بر طفل و پیر و غریب
که از حق بیابی جزا عن قریب
خداوند شاها ولی پرورا
عدو بند لشکرشکن صفدرا
دلیری نمودم خطا کرده ام
سخن ریزه پیش تو آورده ام
ولیکن تو رویم نمودی و راه
وگرنه کیَم من، من و صدر شاه؟
به تحسین و لطف تو مستظهرم
که دارد قبول تو مستبشرم
چو ارباب حکمت طفیل تواند
گروه افاضل ز خیل تواند
بس است این به دنیا و دین حاصلم
که در زمره بندگان داخلم
مرا بس بود راست بشنو ز من
که هستم به دوران شاه زمن
جوان بود و شد پیر پیشت رهی
رخی چون بهی برامید بهی
اثر کرد پیری به بخت جوان
ببخشای بر بنده ناتوان
کنونم که موی سیه شد سفید
بباید برید از جوانی امید
شبم روز شد تا چنین بنده وار
کمر بسته ام بر در شهریار
نزاری چو در بندگی پیر شد
زبون همچو باز ملخ گیر شد
دل و دست و سمع و بصر شد ضعیف
کدورت پذیرفت طبع لطیف
مزاج جوانی دگر گونه شد
دگر چند گویم نشد، چون نشد؟
چو سیلاب پیری درآمد ز در
امید سلامت نباشد دگر
خلل ها تولد کند در مزاج
که پیری بود علتی بی علاج
به تدریج نقصان پذیرد خرد
خردمند خود هیچ ازین ننگرد
جهان عاریت باز خواهد گرفت
خرد دامن راز خواهد گرفت
ز ما هر چه کار آمد آن می رود
به ما کالبد ماند و جان می رود
به ما آمد از ابتدا نرم نرم
کنون بازپس میرود گرم گرم
از آن نافه بویی بماندست و بس
زجان گفت و گویی بماندست و بس



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر در این حکایت به داستان یک پیرمرد میپردازد که به خانقاه میرسد و با خادم آنجا به احترام رفتار میکند. پیر تصمیم میگیرد تا به دنیای خارج برود و در این سفر با مشکلاتی از جمله تشنگی مواجه میشود. او در حین جستجو برای تأمین غذا به میگساری روی میآورد و این کار باعث بروز مشکلات و سوءتفاهمهایی با دیگران میشود. سرانجام، در پی بازخواستها و تنبهها، او به این واقعیت پی میبرد که گذر زمان و پیری، او را از روح و خرد خود جدا میکند. در نهایت، آن پیر با توبه و پشیمانی به آغوش حقیقت و خودشناسی برمیگردد و از دیگران میخواهد که جوانی و نیکوکاری را فراموش نکنند.
هوش مصنوعی: از جملهٔ آن داستانها یکی این بود که کسی از رفتار و سیرت راستان و نیکان بازگفت.
هوش مصنوعی: پیری ناگهان از راه رسید و از خادم خانقاه نشانی و راه را پرسید.
هوش مصنوعی: خادم او را با احترام به درون آورد و نشاند و با سخنانی مؤدبانه به او خوشامد گفت.
هوش مصنوعی: به خدمت او ایستاد، از او پرستاری کرد و با مهربانی بسیار رعایت حالش را نگه داشت.
هوش مصنوعی: راوی میگوید: روز بعد به دیدن آن شیخ رفتم و با دیدن نشانهها و حال او به او نزدیکی جستم.
هوش مصنوعی: در دل گفتم این پیر باشکوه و آراسته، گشایش و روزی بزرگی است که از غیب به ما رسیده است.
هوش مصنوعی: این پیر سبزپوش لطف و بخشش شگفتی دارد؛ نمیدانم او را خضر بنامم یا فرشتهٔ پیامآور.
هوش مصنوعی: پس از مدتی به من گفت: ای برادر، تو که میزبانی چنین خجسته و نیکو هستی،
هوش مصنوعی: تا کی مرا از «آب» محروم میداری؟ بهتر از این حال تشنه را دریاب؛ یعنی کنایه از درخواست شراب.
هوش مصنوعی: چون فهمیدم چه میخواهد، دستش را بوسیدم و برخاستم تا خواستهاش را برآورم.
هوش مصنوعی: ما خلوتگاهی حکیمانه و پنهانی داشتیم و در خلوت روش و راهی دیگرگونه برای خود داشتیم.
هوش مصنوعی: او را از خانقاه به آن خلوتگاه بردم؛ جایی که هیچکس بیهمراهی من به آن نمیرفت.
هوش مصنوعی: شیشهای شراب پیش او نهادم و هیچ بیگانه یا خویشی را به آنجا راه ندادم.
هوش مصنوعی: این فرصت را غنیمت شمردم و شتافتم و آنچه از عمر از دست رفته بود جبران کردم.
هوش مصنوعی: یک هفته از همنشینی او آسوده و شاد بودم، مانند آشفتهحالی که آرام دل خود را یافته باشد.
هوش مصنوعی: روزی آن مرد جهاندیده به من گفت که میخواهم گشتی در بازار بزنم.
هوش مصنوعی: مرا کاری مهم و حسابی چند پیش آمده بود، پس غلامی را همراه او فرستادم.
هوش مصنوعی: چون شیخ به شهر رفت، غلام ناگهان از او جا ماند و به خانه و جایگاه خود بازگشت.
هوش مصنوعی: پیر مدتی در هر سوی شهر گشت و درنگش از اندازه گذشت و دیر شد.
هوش مصنوعی: هنگامی که خورشید بر قلهٔ کوه نشست و غروب شد، دروازهبان بهشتاب دروازه را بست.
هوش مصنوعی: پیر مانند لنگری پشت در ماند و آن درویش ناچار به گدایی برخاست.
هوش مصنوعی: از میفروش کوزهای شراب گرفت و آن را زیر جامهٔ پارسایی خود پنهان کرد.
هوش مصنوعی: از قصاب هم یک من گوشت به دست آورد و راه مسجدی را جست و به آنجا شتافت.
هوش مصنوعی: چون مسجد از مردم خالی شد، درویش پیاپی شراب را نوشید و ناگزیر از آن سر کشید.
هوش مصنوعی: درونش از شراب مانند تنور داغ شد و از هوس بوی کباب، جگرش از اشتیاق سوخت.
هوش مصنوعی: آتشی زد و شمع کوچکی روشن کرد؛ گویا بوریای مسجد بود که اندکی از آن سوخت.
هوش مصنوعی: قدری از آن گوشت را بر آتش نهاد و چون گرم شد با خوردنش معدهاش آرام گرفت.
هوش مصنوعی: پیرمرد وقتی مست شد، آن کوزه را زیر سر گذاشت و بیخبر از دنیا خوابید.
هوش مصنوعی: کسی طبق عادت همیشگی آمد و با چراغ، قندیلهای مسجد را روشن کرد.
هوش مصنوعی: چون این شخص شراب ننوشیده بود و ذهنش هشیار بود، از بوی بد شراب که به مشامش رسید تعجب کرد.
هوش مصنوعی: مسجد مانند میکدهٔ مغان پر از بوی شراب بود؛ پس به بالین پیر آمد و او را با «آهای» صدا زد.
هوش مصنوعی: یقهٔ پیر را گرفت و او را از جا بلند کرد و گفت: ای پلید، تو کیستی و این چه کاری است؟
هوش مصنوعی: دید که آن پیر ناپاک چند برگ پاره را همراه حصیر سوزانده و قاطی کرده است؛ یعنی برگهایی از قرآن هم سوخته بود.
هوش مصنوعی: آتش غیرت دینی در درونش شعلهور شد و پیوسته میگفت که این پیر، کافرسرشت است.
هوش مصنوعی: افسوس که قرآن را در آتش انداخته است؛ همین حالا سرش را با شمشیر میبُرم.
هوش مصنوعی: هر که او را در آن حال دید، به او مشت و سیلی زد و جمعیتی او را کشانکشان و زنان در تنگنا گرفتار کردند.
هوش مصنوعی: خبر به شیخالاسلام شهر رسید و او آن پیر خامکار را نزد خود خواست.
هوش مصنوعی: شیخالاسلام بر آن پیر پریشانحال دل سوزاند و به کسی دستور داد او را نزدش بیاورد.
هوش مصنوعی: به او گفت: ای پیر فرسوده و مست، بگو مسلمانی یا بتپرست؟
هوش مصنوعی: پیر گفت: مسلمانم و اهل طریقت؛ تقدیر الهی چنین بر سرم آمد.
هوش مصنوعی: شیخ گفت: مسجد جای شرابخواری است؟ از کی چنین رسمی در دین تو پیدا شده است؟
هوش مصنوعی: پیر گفت: شب تاریک بود و من پناهی نداشتم؛ گویا دیشب شیطان راهم را زد و فریبم داد.
هوش مصنوعی: شیخ گفت: ای بدبخت، آیا شیطان به تو گفت کلام خدا را در آتش بسوزان؟
هوش مصنوعی: پیر گفت: جز با دلیل سخن مگو؛ زیرا این سخن تو هیچ پایه و اعتباری ندارد.
هوش مصنوعی: اینجا بر این پیر بسیار خرده گرفتهاند؛ اما مگر کسی میتواند کلام خدا را بسوزاند؟
هوش مصنوعی: آیهای از کلام خدا بخوان و ببین آیا از اول آن سوخته است یا از آخرش؛ یعنی کلام خدا سالم و ماندگار است.
هوش مصنوعی: اگر چند برگ کاغذ در آتش سوخت، چرا باید جماعتی را بر سر من بشورانید و اینهمه غوغا به پا کنید؟
هوش مصنوعی: چون پیر با دلیل این نکته را ثابت کرد و شیخ را قانع کرد، سخنش در دل شیخالاسلام اثر گذاشت.
هوش مصنوعی: سپس شیخ برای آرام کردن شورش مردم، توضیحی در برابر مردم بیان کرد.
هوش مصنوعی: آن شیخ فرشتهخوی به گونهای عمل کرد که پیر را از چنگ مردم دیوصفت نجات داد.
هوش مصنوعی: آنگاه به پیر گفت: ای خواجه، چارهای بیندیش و برو؛ این مردم از راز این کار آگاه نیستند.
هوش مصنوعی: سحرگاه چند دینار از من بگیر و تا نخستین منزل راه سفر کن.
هوش مصنوعی: آمادهٔ سفر شو، چون این شهر جای ماندن تو نیست؛ تا میتوانی در اینجا درنگ مکن.
هوش مصنوعی: روز بعد آن شیخ فضول و بیادب به همان جایی رفت که نخستین بار در آن فرود آمده بود.
هوش مصنوعی: آن اخی (جوانمرد میزبان) دوباره او را به خلوتخانه برد، اما شیخ قصد سفر و رفتن داشت.
هوش مصنوعی: شیخ ماجرا را از آغاز برای او بازگفت و در پایان سخن، تصمیم قطعی خود را برای رفتن اعلام کرد.
هوش مصنوعی: شاعر خطاب به شیخ (یا خواننده) میگوید: بنگر که اگر این بخشش و گذشت در حق تو نبود، جوانی و بخت جوانت چه آسایشی برایت داشت؟ یعنی رهاییات از لطف دیگران بود.
هوش مصنوعی: در جوانی قدر پیران را بشناس و به آنها احترام بگذار، و در پیری دوباره رفتار جوانانه و سبکسرانه پیش مگیر.
هوش مصنوعی: بر کودک و پیر و غریب رحم و گذشت داشته باش تا به زودی از خداوند پاداش آن را بیابی.
هوش مصنوعی: شاعر به شاه رو میکند: ای پادشاه خداوندگار، ای پرورندهٔ دوستان، ای دشمنبند و لشکرشکن و صفشکن.
هوش مصنوعی: گستاخی کردم و خطا کردم که سخنان ناچیز و خردهریز خود را به پیشگاه تو آوردم.
هوش مصنوعی: اما تو خود به من روی خوش نشان دادی و راه را گشودی؛ وگرنه من کیستم که در پیشگاه شاه سخن بگویم؟
هوش مصنوعی: به تحسین و لطف تو پشتگرم هستم، زیرا پذیرش تو مرا شادمان و امیدوار کرده است.
هوش مصنوعی: اهل حکمت همه طفیلی و ریزهخوار خوان تو هستند و گروه فاضلان از ملازمان تو به شمار میآیند.
هوش مصنوعی: همین برای دنیا و دینم کافی است که در شمار بندگان تو درآمدهام.
هوش مصنوعی: از من راست بشنو: همین مرا بس است که در روزگار شاه زمانه زندگی میکنم.
هوش مصنوعی: این خدمتگزار در پیشگاه تو جوان بود و پیر شد، با رخساری زرد چون به که هنوز به نیکی و بهبود امید دارد.
هوش مصنوعی: پیری بر جوانی و بختم اثر گذاشت؛ بر این بندهٔ ناتوان رحم کن.
هوش مصنوعی: اکنون که موی سیاهم سپید شده، باید از جوانی امید برید.
هوش مصنوعی: شب جوانیام به روز پیری بدل شد، در حالی که بندهوار کمر خدمت بر درگاه شهریار بسته بودم.
هوش مصنوعی: نزاری چون در خدمت پیر شد، ناتوان و زبون گشت، همچون باز شکاری پیری که دیگر فقط ملخ شکار میکند.
هوش مصنوعی: دل و دست و گوش و چشمم ضعیف شده و طبع لطیفم تیرگی و کدورت پذیرفته است.
هوش مصنوعی: حال و مزاج جوانی دگرگون شد؛ دیگر چه بگویم که نشد، وقتی که به راستی دیگر آن نیست.
هوش مصنوعی: وقتی سیلاب پیری از در درآید، دیگر امیدی به تندرستی نمیماند.
هوش مصنوعی: در پیری خللها و بیماریها در مزاج پدید میآید، چون پیری خود دردی بیدرمان است.
هوش مصنوعی: خرد نیز اندکاندک کاستی میگیرد؛ و خردمند از این امر چارهای نمیبیند و به آن دل نمیبندد.
هوش مصنوعی: جهان آنچه را به عاریت داده باز پس خواهد گرفت و خرد نیز سر در گریبان راز فرو خواهد برد و کناره خواهد گرفت.
هوش مصنوعی: هر توانی که از ما برمیآمد از دست میرود؛ تنها کالبد برای ما میماند و جان رخت برمیبندد.
هوش مصنوعی: این تواناییها از آغاز آهستهآهسته به ما رسید، اما اکنون به شتاب بازمیگردد و از ما جدا میشود.
هوش مصنوعی: از آن نافهٔ مشکین (جوانی و زندگی) تنها بویی باقی مانده و از جان جز گفتوگو و نامی چیزی نمانده است.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.