بیا ساقی آن خاک ظلمات رنگ
بجوی و بیار آب حیوان به چنگ
بدان آب روشن نظر کن مرا
وزین زندگی زندهتر کن مرا
درین فصل فرخ ز نو تا کهن
ز تاریخ دهقان سرایم سخن
گزارنده دهقان چنین درنوشت
که اول شب ازماه اردی بهشت
سکندر به تاریکی آورد رای
که خاطر ز تاریکی آید بجای
نبینی کزین قفل زرین کلید
به تاریکی آرند جوهر پدید
کسی کاب حیوان کند جای خویش
سزد گر حجابی برآرد ز پیش
نشینندهٔ حوضهٔ آبگیر
ز نیلی حجابی ندارد گزیر
سکندر چو آهنگ ظلمات کرد
عنایت به ترک مهمات کرد
عنان کرد سوی سیاهی رها
نهان شد چو مه در دم اژدها
چنان داد فرمان در آن راه نو
که خضر پیمبر بود پیشرو
شتابنده خنگی که در زیر داشت
بدو داد کو زهره شیر داشت
بدان تا بدان ترکتازی کند
سوی آبخور چاره سازی کند
یکی گوهرش داد کاندر مغاک
به آب آزمودن شدی تابناک
بدو گفت کاین راه را پیش و پس
تویی پیشرو نیست پیش از تو کس
جریده به هرسو عنان تاز کن
به هشیار مغزی نظر باز کن
کجا آب حیوان برآرد فروغ
که رخشنده گوهر نگوید دروغ
بخور چون تو خوردی به نیک اختری
نشان ده مرا تا ز من برخوری
به فرمان او خضر خضرا خرام
به آهنگ پیشینه برداشت گام
ز هنجار لشگر به یک سو فتاد
نظرها به همت ز هر سو گشاد
چو بسیار جست آب را در نهفت
نمی شد لب تشنه با آب جفت
فروزنده گوهر ز دستش بتافت
فرو دید خضر آنچه می جست یافت
پدید آمد آن چشمهٔ سیم رنگ
چو سیمی که پالاید از ناف سنگ
نه چشمه که آن زین سخن دور بود
وگر بود هم چشمهٔ نور بود
ستاره چگونه بود صبحگاه
چنان بود اگر صبح باشد پگاه
به شب ماه ناکاسته چون بود
چنان بود اگر مه به افزون بود
ز جنبش نبد یک دم آرام گیر
چو سیماب بردست مفلوج پیر
ندانم که از پاکی پیکرش
چو مانندگی سازم از جوهرش
نیاید ز هر جوهر آن نور و تاب
هم آتش توان خواند یعنی هم آب
چو با چشمهٔ خضر آشنائی گرفت
بدو چشم او روشنایی گرفت
فرود آمد و جامه برکند چست
سر و تن بدان چشمهٔ پاک شست
وزو خورد چندانکه بر کار شد
حیات ابد را سزاوار شد
همان خنگ را شست و سیراب کرد
می ناب در نقرهٔ ناب کرد
نشست از بر خنگ صحرا نورد
همی داشت دیده بدان آب خورد
که تا چون شه آید به فرخنگی
بگوید که هان چشمهٔ زندگی
چو در چشمه یک چشم زد بنگرید
شد آن چشمه از چشم او ناپدید
بدانست خضر از سر آگهی
که اسکندر از چشمه ماند تهی
ز محرومی او نه از خشم او
نهان گشت چون چشمه از چشم او
در این داستان رومیان کهن
به نوعی دگر گفتهاند این سخن
که الیاس با خضر همراه بود
در آن چشمه کو بر گذرگاه بود
چوبا یکدگر هم درود آمدند
بدان آب چشمه فرود آمدند
گشادند سفره بران چشمه سار
که چشمه کند خورد را خوشگوار
بران نان کو بویاتر از مشک بود
نمک یافته ماهیی خشک بود
ز دست یکی زان دو فرخ همال
درافتاد ماهی در آب زلال
بسیچنده در آب پیروزه رنگ
بسیچید تا ماهی آرد به چنگ
چو ماهی به چنگ آمدش زنده بود
پژوهنده را فال فرخنده بود
بدانست کان چشمهٔ جان فرای
به آب حیات آمدش رهنمای
بخورد آب حیوان به فرخندگی
بقای ابد یافت در زندگی
همان یار خود را خبردار کرد
که او نیز خورد آب ازان آب خورد
شگفتی نشد کاب حیوان گهر
کند ماهی مرده را جانور
شگفتی در آن ماهی مرده بود
که بر چشمهٔ زندگی ره نمود
ز ماهی و آن آب گوهر فشان
دگر داد تاریخ تازی نشان
که بود آب حیوان دگر جایگاه
مجوسی و رومی غلط کرد راه
گر آبیست روشن در این تیره خاک
غلط کردن آبخوردش چه باک
چو الیاس و خضر آبخور یافتند
از آن تشنگان روی برتافتند
ز شادابی کام آن سرگذشت
یکی شد به دریا یکی شد به دشت
ز یک چشمه رویا شده دانه شان
دو چشمه شده آسیا خانه شان
سکندر به امید آب حیات
همی کرد در رنج و سختی ثبات
سر خویش را سبزی از چشمه جست
که سیرابتر سبزی از چشمه رست
چهل روز در جستن چشمه راند
بر او سایه نفکند و در سایه ماند
مگر کرمیی در دل تنگ داشت
که بر چشمه و سایه آهنگ داشت
ز چشمه نه سایه رسد بلکه نور
ولی کم بود چشمه از سایه دور
اگر چشمه با سایه بودی صواب
کجا سایه با چشمهٔ آفتاب
چو چشمه ز خورشید شد خوشگوار
چرا زیرسایه شدآن چشمه سار
بلی چشمه را سایه بهتر ز گرد
کزان هست شوریده زین هست سرد
فرو ماند خسرو در آن سایگاه
چو سایه شده روز بر وی سیاه
به امید آن کاب حیوان خورد
که هر کس که بینی غم جان خورد
از آن ره که او عمر پرداز گشت
چو نومید شد عاقبت بازگشت
در آن غم که تدبیر چون آورد
کز آن سایه خود را برون آورد
سروشی در آن راهش آمد به پیش
بمالید بر دست او دست خویش
جهان گفت یکسر گرفتی تمام
نئی سیر مغز از هوسهای خام
بدو داد سنگی کم از یک پشیز
که این سنگرا دار با خود عزیز
در آن کوش از این خانهٔ سنگ بست
که همسنگ این سنگی آری بدست
همانا کز آشوب چندین هوس
به هم سنگ او سیر گردی و بس
ستد سنگ ازو شهریار جهان
سپارندهٔ سنگ از او شد نهان
شتابنده می شد در آن تیرگی
خطر در دل و در نظر خیرگی
یکی هاتف از گوشه آواز داد
که روزی به هر کس خطی باز داد
سکندر که جست آب حیوان ندید
نجسته به خضر آب حیوان رسید
سکندر به تاریکی آرد شتاب
ره روشنی خضر یابد بر اب
به حلوا پزی صد کس آتش کند
به حلوا دهان را یکی خوش کند
دگر هاتفی گفت کای اهل روم
فروزنده ریگیست این ریگ بوم
پشیمان شود هر که بردارش
پشیمانتر آنکس که بگذاردش
ازان هر کس افکند در رخت خویش
به اندازهٔ طالع و بخت خویش
شگفتی بسی دید شه در نهفت
که نتوان ازان ده یکی باز گفت
حدیث سرافیل و آوای صور
نگفتم که ده میشد از راه دور
چو گوینده دیگر آن کان گشاد
اساسی دگر باره نتوان نهاد
چو با چشمه شه آشنائی نیافت
سوی چشمهٔ روشنایی شتافت
سپه نیز بر حکم فرمان شاه
به باز آمدن برگرفتند راه
همان پویه در راه نوشد که بود
همان مادیان پیشرو شد که بود
چهل روز دیگر چو رفت از شمار
پدید آمد آن تیرگی را کنار
برون آمد از زیر ابر آفتاب
ز بی آبی اندام خسرو در آب
دوید از پس آنچه روزی نبود
چو روزی نباشد دویدن چه سود
به دنبال روزی چه باید دوید
تو بنشین که خود روزی آید پدید
یکی تخم کارد یکی بدرود
همایون کسی کاین سخن بشنود
نشاید همه کشتن از بهر خویش
که روزی خورانند از اندازه بیش
ز باغی که پیشینگان کاشتند
پس آیندگان میوه برداشتند
چو کشته شد از بهر ما چند چیز
ز بهر کسان ما بکاریم نیز
چو در کشت و کار جهان بنگریم
همه ده کشاورز یکدیگریم



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: اسکندر، برای جستجوی آب حیات به مکانهای تاریک میرود و در این راه، خضر به عنوان رهنما همراه او میشود. اسکندر و لشگرش پس از چند روز تلاش، بالاخره به چشمهای میرسند که بسان نوری در تاریکی میدرخشد. این آب نه تنها به جوانی و حیات ابدی معروف است، بلکه پس از نوشیدن آن، زندگی دوبارهای برای اسکندر فراهم میآورد. اما در خلال این ماجرا، اسکندر متوجه میشود که این چشمه به دلیل فقدان ایمان و درک واقعی، از چشم او ناپدید میشود. در انتها، با وجود تلاشهایی که کرده، او و سپاهش درمییابند که حقیقتاً نباید تنها به دنبال منافع خود باشند، بلکه باید آگاهانه و با اخلاق زندگی کنند و برای دیگران نیز بیاندیشند.
هوش مصنوعی: ای ساقی، آن خاکِ تاریکرنگ (شراب یا جام تیره را که مانند ظلمات است) بجوی و آب حیات را به دست آور و برایم بیاور.
هوش مصنوعی: با آن آب روشن به من نظر کن و مرا از این زندگیای که دارم زندهتر و جاندارتر کن.
هوش مصنوعی: در این بخش خجسته، داستان را از آغاز تا انجام از روی تاریخ دهقان (راوی کهن ایرانی) بازگو میکنم.
هوش مصنوعی: دهقانِ گزارشگر چنین نوشته است که در نخستین شبِ ماه اردیبهشت،
هوش مصنوعی: اسکندر آهنگ رفتن به تاریکی کرد؛ زیرا اندیشه و دل در تاریکی آرام و جمع میشود.
هوش مصنوعی: آیا نمیبینی که از این قفلِ دارای کلید زرین (کان و دل زمین یا آسمانی که خورشید کلید آن است) گوهرها را در تاریکی پدید میآورند؟ یعنی گوهر در دل تاریکی پرورده میشود.
هوش مصنوعی: کسی که آب حیات جایگاه اوست، شایسته است که پردهای پیش روی خود بکشد و پنهان باشد.
هوش مصنوعی: آبی که در حوض و آبگیر نشسته است، ناگزیر پردهای نیلیرنگ (سایهٔ تیره) بر خود دارد؛ یعنی آب حیات هم ناچار در پردهٔ تاریکی است.
هوش مصنوعی: اسکندر چون قصد ظلمات کرد، توجه خود را از کارهای مهم دیگر برداشت و آنها را رها کرد.
هوش مصنوعی: افسار اسب را به سوی سیاهی رها کرد و مانند ماهی که در کام اژدها (گرفتگی ماه) فرو رود، در تاریکی پنهان شد.
هوش مصنوعی: در آن راه تازه چنین فرمان داد که خضرِ پیامبر پیشاپیش همه برود و راهنما باشد.
هوش مصنوعی: اسب سفید و تیزرویی را که خود سوارش بود و دلی چون شیر داشت، به خضر بخشید.
هوش مصنوعی: تا با آن اسب بهسرعت پیش بتازد و راهی برای رسیدن به سرچشمه بیابد.
هوش مصنوعی: گوهری نیز به او داد که در گودالها و تاریکی، چون به آب نزدیک میشد یا با آب آزموده میشد، درخشان میگشت.
هوش مصنوعی: به خضر گفت: در این راه، پیش و پس، تو پیشرو هستی و هیچکس جلوتر از تو نیست.
هوش مصنوعی: تنها و سبکبار به هر سو بتاز و با هوشیاری و دقت به اطراف نگاه کن.
هوش مصنوعی: ببین آب حیات کجا روشنی میدهد؛ زیرا این گوهر درخشان دروغ نمیگوید و درخشش آن نشانهٔ آب است.
هوش مصنوعی: چون آب را یافتی، با بخت نیک از آن بنوش و آنگاه جایش را به من نشان بده تا از من بهره و پاداش ببری.
هوش مصنوعی: خضر که سبزرو و خرامان بود، به فرمان اسکندر و بر پایهٔ همان قصد پیشین گام در راه نهاد.
هوش مصنوعی: از مسیر لشکر به یک سو جدا شد و با همت و جدّیت به هر سو نگریست.
هوش مصنوعی: هرچه آب را در نهان جستوجو کرد، لبِ تشنهاش به آب نمیرسید.
هوش مصنوعی: ناگهان گوهر در دستش درخشید؛ خضر به پایین نگریست و آنچه را میجست یافت.
هوش مصنوعی: آن چشمهٔ سپیدِ سیمگون پدیدار شد، مانند نقرهای که از دل سنگ بیرون بتراود.
هوش مصنوعی: آن را چشمه نباید گفت که از این نام فراتر بود؛ و اگر هم چشمه بود، چشمهٔ نور بود.
هوش مصنوعی: آن چشمه مانند ستارهٔ صبحگاهی میدرخشید؛ یعنی چنان روشن بود که گویی سپیدهدمی زودهنگام دمیده است.
هوش مصنوعی: و همچون ماه کامل و ناکاسته در شب بود، بلکه از ماهِ بدر هم روشنتر.
هوش مصنوعی: آب آن چشمه لحظهای از جنبش آرام نمیگرفت و مانند جیوه بر دست پیرِ لرزان و فلج پیوسته میلرزید.
هوش مصنوعی: شاعر میگوید از بس پیکر آن چشمه پاک و لطیف بود، نمیدانم گوهرش را به چه چیزی مانند کنم.
هوش مصنوعی: چنین نور و تابشی از هیچ گوهری برنمیآید؛ آن را هم میتوان آتش نامید و هم آب.
هوش مصنوعی: چون خضر با آن چشمه آشنا شد و آن را یافت، چشمش به دیدار آن روشن شد.
هوش مصنوعی: خضر از اسب پیاده شد، چابک جامه از تن درآورد و سر و تن خود را در آن چشمهٔ پاک شست.
هوش مصنوعی: و از آن آب چندان نوشید که کارش به سامان رسید و شایستهٔ زندگی جاودان شد.
هوش مصنوعی: اسب سپید خود را نیز شست و سیراب کرد؛ گویی شرابی ناب در جامی از نقرهٔ ناب ریخت.
هوش مصنوعی: سپس بر اسب بیابانپیمای خود نشست و چشم بر آن آبشخور دوخته نگاه میداشت.
هوش مصنوعی: تا هنگامی که اسکندر فرخندهبخت برسد، به او بگوید: اینک این است چشمهٔ زندگی.
هوش مصنوعی: اما چون یک لحظه به چشمه نگریست، چشمه از برابر چشمش ناپدید شد.
هوش مصنوعی: خضر از روی آگاهی دریافت که اسکندر از این چشمه بیبهره خواهد ماند.
هوش مصنوعی: خضر نیز به سبب بینصیبی اسکندر، نه از ترس خشم او، همچون چشمه از چشم اسکندر پنهان شد.
هوش مصنوعی: رومیان باستان این داستان را به گونهای دیگر روایت کردهاند.
هوش مصنوعی: آنان گفتهاند که الیاس همراه خضر بود و به آن چشمهای که سر راهشان بود رسیدند.
هوش مصنوعی: آن دو که با هم یار و همدم بودند، کنار آب آن چشمه فرود آمدند.
هوش مصنوعی: در کنار آن چشمه سفره گشودند، چون کنار چشمه غذا گواراتر است.
هوش مصنوعی: همراه نانی که از مشک خوشبوتر بود، ماهی خشکِ نمکسود داشتند.
هوش مصنوعی: ماهی از دست یکی از آن دو یار خجسته در آب زلال افتاد.
هوش مصنوعی: او شتابان و آماده در آن آب فیروزهرنگ کوشید تا ماهی را به دست آورد.
هوش مصنوعی: چون ماهی را گرفت، دید زنده شده است و این برای جوینده فالی نیک بود.
هوش مصنوعی: دریافت که این چشمهٔ جانافزا همان است که او را به آب حیات راه نموده است.
هوش مصنوعی: پس با نیکبختی از آب حیات نوشید و در زندگی، جاودانگی یافت.
هوش مصنوعی: و یار خود را نیز آگاه کرد تا او هم از آن آبشخور آب بنوشد.
هوش مصنوعی: عجیب نیست که آب حیات، که گوهری گرانبهاست، ماهی مرده را زنده کند.
هوش مصنوعی: شگفتی در آن بود که همان ماهی مرده راه چشمهٔ زندگی را نشان داد.
هوش مصنوعی: دربارهٔ آن ماهی و آن آب درخشان، تاریخنویسان عرب روایت دیگری آوردهاند.
هوش مصنوعی: به روایت آنان، آب حیات در جای دیگری بوده و راویان ایرانی و رومی جای آن را نادرست گفتهاند.
هوش مصنوعی: اگر در این خاک تیره آبی روشن و زندگیبخش هست، اشتباه در جای آبشخور آن اهمیتی ندارد.
هوش مصنوعی: وقتی الیاس و خضر آبشخور را یافتند و نوشیدند، از تشنگان دیگر روی گرداندند و آن را به آنان نشان ندادند.
هوش مصنوعی: پس از کامیابی و سیراب شدن در آن ماجرا، یکی از آن دو راه دریا را در پیش گرفت و دیگری راه دشت و خشکی را.
هوش مصنوعی: دانهٔ هستی هر دو از یک چشمه رویید، ولی جایگاه و گردشگاهشان دو جا شد؛ یعنی سرچشمه یکی بود و قلمروشان جدا.
هوش مصنوعی: اسکندر به امید یافتن آب حیات، در رنج و سختی راه پایداری میکرد.
هوش مصنوعی: او برای خود سرسبزی و زندگی جاوید را از چشمه میجست، چون شادابترین سبزه از کنار چشمه میروید.
هوش مصنوعی: چهل روز در جستوجوی چشمه پیش رفت، اما چشمه بر او سایه نینداخت و او در سایه و تاریکی ماند.
هوش مصنوعی: شاید در دل تنگش آرزویی خلنده داشت که هم چشمه را میخواست و هم سایه را؛ یعنی هر دو را با هم طلب میکرد.
هوش مصنوعی: از چشمه سایه نمیآید بلکه روشنی میآید، با این همه کمتر چشمهای از سایه دور است.
هوش مصنوعی: اگر همراه بودن چشمه و سایه درست بود، پس چرا چشمهٔ خورشید هیچ سایهای با خود ندارد؟
هوش مصنوعی: اگر چشمه از تابش خورشید گوارا میشود، چرا آن چشمهسار در زیر سایه و تاریکی پنهان است؟
هوش مصنوعی: آری، سایه برای چشمه از گرد و غبار بهتر است، چون گرد آب را تیره میکند و سایه آن را خنک نگه میدارد.
هوش مصنوعی: شاه در آن سایهگاه درمانده شد و روز همچون سایه بر او سیاه گشت.
هوش مصنوعی: این همه به امید نوشیدن آب حیات بود، زیرا هر کس را که ببینی نگران جان و زندگی خویش است.
هوش مصنوعی: سرانجام از راهی که عمرش را در آن صرف کرده بود، چون ناامید شد بازگشت.
هوش مصنوعی: در این اندوه بود که چه چارهای بیندیشد تا خود را از آن تاریکی بیرون آورد.
هوش مصنوعی: در آن راه فرشتهای پیش او آمد و دست خود را بر دست او مالید.
هوش مصنوعی: فرشته گفت: همهٔ جهان را گرفتی، ولی هنوز ذهنت از هوسهای خام سیر نشده است.
هوش مصنوعی: سنگی کمارزشتر از یک پشیز به او داد و گفت این سنگ را نزد خود گرامی بدار.
هوش مصنوعی: در این جهانِ سنگینبند بکوش تا سنگی هموزن این سنگ به دست آوری.
هوش مصنوعی: بهیقین از آشوب این همه هوس، تنها با همسنگ آن سیر میشوی و بس.
هوش مصنوعی: اسکندر، پادشاه جهان، آن سنگ را از او گرفت و دهندهٔ سنگ از برابر چشمش ناپدید شد.
هوش مصنوعی: اسکندر شتابان در آن تاریکی پیش میرفت، در حالی که دلش پر از بیم بود و چشمش از تاریکی خیره و ناتوان.
هوش مصنوعی: ندادهندهای از گوشهای بانگ برآورد که روزی هر کس با سرنوشتی معین به او داده شده است.
هوش مصنوعی: اسکندر که آب حیات را جست آن را نیافت، و خضر بیآنکه بجوید به آب حیات رسید.
هوش مصنوعی: اسکندر با شتاب به تاریکی میرود، اما خضر راه روشنی را بر کنار آب مییابد.
هوش مصنوعی: برای پختن حلوا صد نفر آتش میافروزند، اما تنها یک نفر دهانش را با آن حلوا شیرین میکند؛ یعنی رنج از بسیاری است و بهره از یکی.
هوش مصنوعی: ندادهندهٔ دیگری گفت: ای رومیان، ریگ این سرزمین ریگی درخشان و گرانبهاست.
هوش مصنوعی: هر که از آن بردارد پشیمان میشود (که چرا بیشتر برنداشت) و کسی که برندارد پشیمانتر خواهد شد.
هوش مصنوعی: از این رو هر کس به اندازهٔ بخت و طالع خود از آن ریگ در بار و توشهٔ خود ریخت.
هوش مصنوعی: پادشاه در آن تاریکی پنهان شگفتیهای بسیار دید که یک دهم آن را هم نمیتوان بازگفت.
هوش مصنوعی: داستان دیدار با اسرافیل و بانگ صور او را نگفتم، چون سخن را از راه اصلی دور و دراز میکرد.
هوش مصنوعی: چون گویندهٔ پیشین آن کان را گشوده و آن داستان را گفته است، دوباره بر آن بنیادی نو نمیتوان نهاد.
هوش مصنوعی: چون پادشاه به چشمهٔ آب حیات دست نیافت، به سوی روشنایی (بیرون از ظلمات) شتافت.
هوش مصنوعی: سپاه نیز به فرمان شاه راه بازگشت را در پیش گرفت.
هوش مصنوعی: در بازگشت همان شیوهٔ رفتن تازه شد که پیشتر بود و همان مادیانها چون گذشته پیشاپیش راه را نشان دادند.
هوش مصنوعی: چون چهل روز دیگر گذشت، پایان آن تاریکی پدیدار شد.
هوش مصنوعی: خورشید از زیر ابر بیرون آمد، و تن پادشاه از ناکامی در یافتن آب (از شرم و رنج) غرق عرق بود.
هوش مصنوعی: او در پی چیزی دوید که روزیاش نبود؛ و وقتی چیزی روزی کسی نباشد، دویدن برای آن سودی ندارد.
هوش مصنوعی: برای روزی نباید این همه دوید؛ آرام بنشین که روزی خود به سراغت میآید.
هوش مصنوعی: یکی بذر میکارد و دیگری محصولش را درو میکند؛ خوشبخت کسی است که این سخن را بشنود و بپذیرد.
هوش مصنوعی: سزاوار نیست که همه چیز را فقط برای خود بکاریم، زیرا روزی را بیش از اندازهٔ نیاز به ما میرسانند و باید دیگران هم بهره ببرند.
هوش مصنوعی: از باغی که گذشتگان کاشتند، آیندگان میوه چیدند.
هوش مصنوعی: چون دیگران چیزهایی برای ما کاشتهاند، ما نیز باید برای دیگران بکاریم.
هوش مصنوعی: اگر در کار و کشت جهان بنگریم، همهٔ ما مانند مردم یک ده، کشاورز یکدیگریم و برای هم کار میکنیم.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.