بیا ساقی آن زیبق تافته
به شنگرف کاری عمل یافته
بده تا در ایوان بارش برم
چو شنگرف سوده به کارش برم
ببار ای جهاندیده دهقان پیر
سخنهای پروردهٔ دلپذیر
که چون خسرو از چین درآمد به روس
کجا بردش این سبز خنگ شموس
دگر باره چرخش چه بازی نمود
جهانش چه نیرنگ سازی نمود
گزارندهٔ صراف گوهر فروش
سخن را به گوهر برآمود گوش
که رومی چو آشفتن روس دید
جهان را چو پر کنده طاوس دید
شب تیره پهلو به بستر نبرد
به طالع پژوهی ستاره شمرد
زمین فرش سیفور چون درنوشت
برآورد سر صبح با تیغ و طشت
بدان تیغ کز طشت بنمود تاب
سرافکندهٔ تیغ گشت آفتاب
برون آمد از پردهٔ تیره میغ
ز هر تیغ کوهی یکی کوه تیغ
دو لشگر نگویم دو دریای خون
به بسیاری از آب دریا فزون
به تدبیر خون ریختن تاختند
به هم تیغ و رایت برافراختند
به عرض دومیدان در آن تنگجای
فشردند چون کوه پولاد پای
در آن معرکه عارض رزمگاه
برآراست لشگر به فرمان شاه
ز پولاد پوشان الماس تیغ
به خورشید روشن درآورد میغ
جداگانه از موکب هر گروه
حصاری برآورد مانند کوه
دوالی و گردان ایران زمین
سوی میمنه گرم کردند کین
قدر خان و فغفوریان یکسره
علم برکشیدند بر میسره
جناح از خدنگ غلامان خاص
زده پره بر گشتن بی قصاص
به پیش اندرون پیل پولاد پوش
پس او دلیران تندر خروش
شه پیلتن با هزاران امید
کمر بسته بر پشت پیل سپید
ز دیگر طرف سرخ رویان روس
فروزنده چون قبله گاه مجوس
به خزرانیان راست آراسته
ز چپ بانگ پرطاس برخاسته
الانی ز پس ایسوی بر جناح
سر انداختن کرده بر خود مباح
به قلب اندرون روسی کینه جوی
ز مهر سکندر شده سینه شوی
سپاه از دو جانب صف آراسته
زمین آسمانوار برخاسته
دراهای روسی درآمد به جوش
چو هندوی بیمار برزد خروش
غریویدن کوس گردون شکاف
زمین را برافکند پیچش به ناف
همان نای ترکی برآورده شور
به بازوی ترکان درآورده زور
صهیل زمین سنبهٔ تازیان
به ماهی رسانده زمین را زیان
لگد کوبه گُرزهٔ هفت جوش
برآورده از گاو گردون خروش
بلارک به گاوَرسهٔ نقرهگون
ز نقره برآورده گاوَرسِ خون
خدنگ سه پر کرده ز آهن گذار
چو مرغ دو پر بر سر مرغزار
ز نیزه نیستان شده روی خاک
ز کوپالها کوه گشته مغاک
سنان بر سر موی بازی کنان
به خون روی دشمن نمازی کنان
ز غریدن شیر در چرم گرگ
شده فتنه خرد را سر بزرگ
سنان چشمهٔ خون گشاده ز سنگ
بر او رسته صد بیشه تیر خدنگ
خدنگی همه سرخ گل بار او
گلی خون تراویده از خار او
نهنگان شمشیر جوشن گداز
به گردنکشی کرده گردن دراز
گشاده بخار از تن کوه درز
زمین را فتاده بر اندام لرز
ز غوغا بر آوردن خیل روس
تکاور شده زیر شیران شموس
نیرزید با کمترین روسیی
فلاطونی آنجا فلاطوسیی
همان رومی رایت افراخته
ز هندی در آب آتش انداخته
گلوی هوا درکشید ای شگفت
به ضیق النفس کام گیتی گرفت
نه پوینده را بر زمین پای بود
نه پرنده را در هوا جای بود
ز روسی برون شد به آوردگاه
یکی شیر پرطاس روبه کلاه
چو کوهی روان گشته بر پشت باد
عجب بین که بر باد کوه ایستاد
مبارز طلب کرد و جولان نمود
به نام آوری خویشتن را ستود
که پرطاسیان را درین خام چرم
به پرطاسی من شود پشت گرم
چو تندی کنم تندری گوهرم
چو آیم به رزم اژدها پیکرم
پلنگان درم بر سر کوهسار
نهنگان خورم بر لب جویبار
چو شیران به پرخاش خو کردهام
نه چون روبهان دنبه پروردهام
درشتم به چنگال و سختم به زور
به خامی درم پهلوی نره گور
همهٔ خون خامست نوشیدنم
همهٔ چرم خامست پوشیدنم
سنانم ز پهلو درآید به ناف
دروغی نمیگویم اینک مصاف
بیائید یک لشگر از چین و روم
که آتش فروزنده گردد ز موم
مبخشاد یزدان بر آن رهنمون
که بخشایش آرد به من بر بخون
ز قلب ملک پیش آن تند مار
برون رفت جوشنوری نیزهوار
به پرخاش کردن گشادند چنگ
در آن پویه کردند لختی درنگ
ز شمشیر پرطاسی خشمناک
جوانمرد رومی درآمد به خاک
دگر رومیی رفت و هم خاک دید
که پرطاس را بخت چالاک دید
ملک زادهای بود هندی به نام
بسی سر بریده به هندی حسام
بران گرگ درنده چون شیر مست
بر آشفت پولاد هندی بدست
بسی حمله کردند دست آزمای
سر بخت کس درنیامد ز پای
ملک زاده هندی چو شد سخت کوش
برآورد شمشیر هندی به دوش
چنان راند برنده الماس را
که سر در سم افکند پرطاس را
ز روسی یکی شیر شوریده سر
به گردن در آورده روسی سپر
درآمد به ناورد چالش کنان
به خون مخالف سگالش کنان
ز هندی چنان هندیی خورد باز
که روسی سپر گشت ازو بینیاز
همان روسی دیگر آمد به خشم
هم افتاد تا برهم افتاد چشم
چنین چند را کشت تا نیمروز
چو آهوی پی کرده را تند یوز
فرو بست ازو روسیان را نفس
نیامد دگر سوی پیگار کس
به آرامگه تافت هندی عنان
به خون و خوی آلوده سر تا میان
ملک چون چنان دید بنواختش
سزاوار خود خلعتی ساختش
فرود آمدند از دو جانب سپاه
یزکها نشاندند بر پاسگاه



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: در این بخش از اسکندرنامه، جنگ اول اسکندر با روسها توصیف میشود. اسکندر به همراه لشگرش با شور و شوق وارد میدان نبرد میشود و در مقابل روسها، نبردی سهمگین را آغاز میکند. دو طرف با تجهیزات و نیروی بسیار به جنگ میپردازند و زمین به دشت خون تبدیل میشود. در این میان، یک جویای نام هندی تواناییهای خود را به نمایش میگذارد و شمشیرش به سرعت در میان دشمنان فرو میرود. با تداوم نبرد، روسها متوجه میشوند که توان ایستادگی در برابر نیروی اسکندر را ندارند و به تدریج متاخر میشوند. نبرد به شدت ادامه دارد و در نهایت، اسکندر به پیروزی نزدیک میشود، و خونی که بر زمین ریخته شده نشاندهنده شدت درگیریها است.
هوش مصنوعی: ای ساقی، بیا و آن شراب خوشرنگ (زیبق) که به خوبی تصفیه شده و همچون رنگ شنگرف (قرمز) زیباست، به من بده که در دلم اثر کرده و باعث شادیام شده است.
هوش مصنوعی: بده تا در ایوان، لباسی زیبا همچون شنگرف بپوشم و با مهارت آن را به تن کنم.
هوش مصنوعی: ای دهقان پیر و آگاه از جهان، بیفشان سخنانی شیرین و دلپذیر که در دل پرورش یافته است.
هوش مصنوعی: وقتی که خسرو از سرزمین چین به روسیه وارد شد، سبز خنگ شموس (به معنی سبز و زیبا و با طراوتی مرتبط با خورشید) کجا او را برد.
هوش مصنوعی: باز هم دوران زمان چه بازیها و حقههایی را برپا کرده است و جهان را به چه نیرنگها و فریبهایی دچار ساخته است.
هوش مصنوعی: خود صراف، یعنی فروشندهٔ جواهرات، در سخنانش طوری عمل کرد که باعث شد گوشها پر از خوشی و ذوق شوند، انگار که یک جواهر ارزشمند را به گوشها تقدیم کرده است.
هوش مصنوعی: رومی وقتی که آشفتگی و درگیریهای روسها را دید، دنیا را مانند پرهای باز و پراکندهٔ طاوس به نظرش آمد.
هوش مصنوعی: در شب تاریک، کنار میدان جنگ، مقدر را با ستارهشماری بررسی کردند تا وقت آغاز نبرد را مشخص کنند.
هوش مصنوعی: زمین مانند فرشی از خون شده بود که با نور خنک صبح و درخشش تیغ و طشت، برآورده شده است.
هوش مصنوعی: آن تیغی که از طشت (کاسه یا ظرفی) تابید، مانند آفتابی که سرافکسته (به معنای تابناک و خیرهکننده) میتابد، جلوهگر شد.
هوش مصنوعی: ابر تیرهای که از آن باران میبارد، کنار رفته و نور خورشید را نشان میدهد. در اینجا اشاره به سلاحهای درخشان و فراوانی دارد که مانند کوههایی از تیغ نمایان شدهاند.
هوش مصنوعی: دو لشکر را نمیتوانم به اندازهٔ دو دریای خون توصیف کنم، زیرا تعداد خونهایی که در این جنگ ریخته میشود بسیار بیش از آب دریا خواهد بود.
هوش مصنوعی: لشگریان با تدبیر و برنامهریزی به هم میتاختند و برای جنگ آماده میشدند، شمشیرها را از نیام بیرون آوردند و پرچمها را به اهتزاز درآوردند.
هوش مصنوعی: در میدان جنگ، لشگریان در آن مکان تنگ به هم فشرده شدند، مانند کوهی از فولاد که محکم و استوار است.
هوش مصنوعی: در آن میدان جنگ، زشتی و زیباییهای نبرد به نمایش درآمد و سپاه به فرمان شاه (اسکندر) آمادهی رسالت خود شد.
هوش مصنوعی: تیغهای سپاهیان که از جنس فولاد و با نگین الماس تزئین شدهاند، در آفتاب درخشان میدرخشند و به نوعی مانند ابرها نور را منعکس میکنند.
هوش مصنوعی: هر گروه از سربازان بهطور جداگانه، دژی مانند کوه برای خود ساختند.
هوش مصنوعی: دوالی، یعنی ایرانیان، به سمت جناح راست سپاه با نیرویی قوی برای جنگ و انتقام حرکت کردند.
هوش مصنوعی: قدر خان و فغفوریان (دو فرمانده یا سرور) تمام قدرت و نفوذ خود را به میدان آوردند و در صفوف جنگ (میسره) علم (پرچم یا نماد) را برافراشتند.
هوش مصنوعی: دوسوی یکدیگر، تیراندازان مخصوص اسکندر، بدون عذر و توضیحی به سمت دشمن تیر میزنند و اقدام به انتقامگیری میکنند.
هوش مصنوعی: در جلوی پیل را که پوششی از فولاد دارد، دلیرانی به شدت آماده و پرتوان صفآراستهاند و آماده جنگ هستند.
هوش مصنوعی: اسکندر، پهلوان بزرگ، با هزاران آرزو و امید، برای نبرد بر پشت فیل سفید آماده شده است.
هوش مصنوعی: در طرف دیگر، سرخرویان روس، مانند آتش در حال درخشش هستند که آنها را قبلهگاه مجوس (آتشپرستان) مینامند.
هوش مصنوعی: خزرانیان (مردم خزر که قوماتی در شمال روسیه بودند) بهطور آماده و مرتب در سمت راست ایستادهاند، و در سمت چپ صدا و غرش طبل جنگی بلند شده است.
هوش مصنوعی: از پشت، «ایسوی» (یک نوع موش) به سمت جناح خود حملهور شده و بر خود آزاد است که هر کاری انجام دهد.
هوش مصنوعی: دل روسی، که از دشمنی پر است، به خاطر محبت اسکندر پاک شده و خالی از کینه گردیده است.
هوش مصنوعی: سپاه از دو سمت آماده جنگ شده است و به قدری گسترده و منسجم است که گویی به اندازه آسمان گسترده شده است.
هوش مصنوعی: سربازان روسی به شدت به حرکت درآمدند و مانند هندوئی که بیمار باشد، فریاد و جنجال سر دادند.
هوش مصنوعی: صدای بلند طبل نبرد به آسمان میرسد و زمین را به لرزه درمیآورد، مانند اینکه پیچش و حرکتی در مرکز دنیا به وجود آمده است.
هوش مصنوعی: این بیت به توصیف موسیقی و تأثیر آن بر احساسات و روحیه میپردازد. نای ترکی به عنوان یک ساز موسیقی، شور و هیجان خاصی را به ارمغان میآورد و این شور به نحوی در بازوهای نیرومند ترکان نشان داده میشود. در واقع، این زیبا بودن موسیقی و قدرت بدن در هم آمیخته است و احساسات و نیروی روحی را با هم ترکیب میکند.
هوش مصنوعی: اسب صهیل که تشبیه به سرعتش به تازیان (اعراب) شده، زمین را به اندازهای تحت تأثیر قرار داده که به مانند ماهی، به سرعت از آن عبور میکند و بدین ترتیب، زمین دچار آسیب و زیان میشود.
هوش مصنوعی: گرز هفت جوش، که به مانند یک سلاح بزرگ و قوی است، به شدت بر زمین کوبیده میشود و صدای آن از آسمان بلند میشود. این تصویر نشاندهندهٔ قدرت و شدت جنگ و درگیری است.
هوش مصنوعی: بلارک، نام یکی از شخصیتهای داستان، از نقره ساخته شده و شبیه به گاو ابرآسا است که خونین و مهاجم به نظر میرسد.
هوش مصنوعی: خدنگ (نیزه)ای که سه پر (پره) دارد و از آهن ساخته شده، به آرامی و به صورتی نرم، مانند پرندهای با دو پر که بر فراز دشت پرواز میکند، حرکت میکند.
هوش مصنوعی: به دلیل شدت جنگ و تلفات، زمین پر از نشانههای نبرد است و به همین خاطر، زمین به گونهای شده که از نیزهها و تیرکهایی که به زمین افتاده، سطح خاک پوشیده شده است. در نتیجه، مقامات بالای جنگ به شدت آسیب دیده و به نوعی به جایی بیفایده تبدیل شدهاند.
هوش مصنوعی: سنان به معنای نیزه یا سلاح است و در اینجا به این اشاره دارد که آن را بر سر موی بازی کنان (کسانی که در نبرد شرکت دارند) بزنند و به خون روی دشمن، مانند شخصی که در حال انجام نماز است، عمل کنند. در واقع، این بیت به جنگ و قتال اشاره دارد و نشان میدهد که در این نبرد، سلاحها مانند ابزار عبادت به کار میروند.
هوش مصنوعی: غرش شیر که در چرم گرگ میزند، نشانهای از بروز فتنه و آشوب است و این فتنه باعث بههمخوردن تفکر و خرد بزرگ میشود.
هوش مصنوعی: سنان (نیرنگ یا تیر) از چشمهای خون فوران کرده و مانند سنگی بر او (اسکندر) فرو ریخته است و صدها تیر خدنگ به مانند درختانی در جنگ به سوی او رستهاند.
هوش مصنوعی: خدنگی (تیر) که نوک آن به رنگ قرمز است، درست مانند گلی است که از خارهای او (خنجر یا سلاح) خون میچکد.
هوش مصنوعی: نهنگها با شمشیرهایی داغ و سوزان در برابر دشمن ایستادهاند و به گردنکشی و نازیدن مشغولند.
هوش مصنوعی: بخار از بدن کوه بهطور وسیعی بیرون میآید و درزهای زمین را پر کرده و به این ترتیب زمین را به لرزه درآورده است.
هوش مصنوعی: از سر و صدای جنگ و تهاجم، گروهی از روسها به میدان آمدهاند و به مانند شیران شجاع و جنگجو در نبرد حاضر شدهاند.
هوش مصنوعی: با وجود شجاعت و قدرت فراوان سربازان روس، حتی یک نفر از آنها نمیتواند به پای کسی که مانند "فلاطون" (فلاسفۀ بزرگ یونانی) است، برسد و او را آزار دهد. "فلاطونی" و "فلاطوسی" اشاره به افراد حکیم و عاقل دارد.
هوش مصنوعی: رومیان، همانطور که پرچم خود را بلند کردهاند، هندیها به جای جنگ با آنها، به طور نمادین در آب آتش را انداختهاند. این اشاره به اوضاع جنگی و اتخاذ تدابیر مختلف در نبردها دارد.
هوش مصنوعی: هوا به طور دشوار و تنگ به خود میپیچد و جان او، که به شدت تحت فشار است، به خاطر درد و رنج دنیا و مشکلاتی که با آن مواجه است، به سختی تنفس میکند.
هوش مصنوعی: نه کسی که در زمین حرکت میکند، جایی برای ایستادن دارد و نه پرندهای که در هوا پرواز میکند، جایی برای نشستن دارد.
هوش مصنوعی: از سمت روسیه، در میدان جنگ، یکی شیر درنده و شجاع با کلاهی بر سر ظاهر شد.
هوش مصنوعی: چنانکه کوهی در حال حرکت به سوی بالا، وقتی با وزش باد روبرو میشود، شگفتانگیز است که چگونه کوه بر روی باد استوار مانده است.
هوش مصنوعی: شخصی برای مبارزه دعوت کرد و در میدان نبرد ظاهر شد تا نام و اعتبار خود را به اثبات برساند.
هوش مصنوعی: آن دسته از مردمی که برهنهسر (پرطاسیان) هستند، در این جنگ و ناآرامیها به پشتیبان من (اسکندر) بدل میشوند و به من کمک میکنند.
هوش مصنوعی: هرگاه خشمگین شوم، مانند صاعقه میدرخشم و زمانی که به جنگ میروم، مانند اژدها نیرومند و نترس هستم.
هوش مصنوعی: در دشتهای بلند، مانند پلنگها با عظمت و قدرت میایستم و در کنار جویبارها، مانند نهنگها، همه چیز را میخورم.
هوش مصنوعی: من مثل شیران که به جنگ و جدال عادت کردهاند، نیستم که مانند روباهها فقط به نعمت و ناز و تن آسانی خو کرده باشم.
هوش مصنوعی: من در نبردها خشن و پرخاشگر هستم و به سختی و قدرت خود تکیه میکنم، به گونهای که مانند نرگوری (نرگور، حیوانی قوی و درنده) که در آغاز جوانیاش خام و ناپخته است، به خود میبالم.
هوش مصنوعی: من همهٔ خونهای نازک و تازه را مینوشم و پوستهای خام و ناپخته را به تن میکنم.
هوش مصنوعی: شمشیری که در کنارم است، از کمرم بیرون میآید و به کمرم بسته میشود؛ در این لحظه، دروغی نمیگویم و در حال آمادهباش برای نبرد هستم.
هوش مصنوعی: دعوت میشود که لشکری از چین و روم بیاید تا آتش را شعلهور کند، مانند شمع که با ذوب شدن موم خود، روشنایی میبخشد.
هوش مصنوعی: خدایا، ببخشای بر آن راهنما که او مرا در این مسیر پرخون ببخشد و از این مشکل رهایی بخشد.
هوش مصنوعی: از دل پادشاه، آن دلاور شجاع بهسرعت خارج شد، مانند نیزهای که از دل یک جانور تند و خطرناک بیرون میآید.
هوش مصنوعی: شمشیرزنهای روس با خشم و تهاجم شروع به جنگ کردند و در میانهٔ مبارزه لحظهای توقف کردند تا تصمیم بگیرند.
هوش مصنوعی: جوانمرد رومی با شمشیر یزدی (پرطاس) و خشم بسیار به میدان آمد و به زمین حمله کرد.
هوش مصنوعی: رومی دیگری آمد و در حین جنگ، خاک را دید که سرنوشت پرطاس (رستم) را مساعد و خنک میبیند.
هوش مصنوعی: ملکزادهای هندی به نام حسام وجود داشت که در جنگها سرهای زیادی از دشمنان بریده بود.
هوش مصنوعی: تجسمی از یک گرگ درنده و وحشی مانند شیری مست است که به شدت در هم میریزد و شور و هیجان خود را ابراز میکند. پولاد هندی نیز در دستان اوست، که نشاندهنده قدرت و تواناییهای او در نبرد است.
هوش مصنوعی: بسیاری از افراد با نیت آزمایش و امتحان حمله کردند، اما هیچ کس نتوانست از جای خود بر خیزد و بایستد.
هوش مصنوعی: پسر یک پادشاه هندی، وقتی که به شدت مصمم و جدی شد، شمشیر هندیاش را بر دوش گذاشت و برای نبرد آماده شد.
هوش مصنوعی: اسکندر چنان قدرتی به ضرب و شتم حریف زد که گویا الماس را بهقدری سخت و محکم میکوبید که سر گلولهاش را در سم میشکست.
هوش مصنوعی: یک روسی شجاع و دیوانه مانند شیر، سپری را به گردن خود انداخته است.
هوش مصنوعی: اسکندر با شجاعت و اعتماد به نفس وارد میدان نبرد شده و مقابله با دشمنانش را با قدرت و جسارت آغاز میکند. او در این درگیری، دشمن را به شدت مورد حمله قرار میدهد.
هوش مصنوعی: از هندی که به شکلی هندی مانند (شجاع و دلاور) به میدان آمد، آنچنان ضربتی زد که روسی مجبور شد از ترس سپر به دست گیرد و خود را از خطر حفظ کند.
هوش مصنوعی: روسی دیگری به شدت خشمگین آمد و به طوری که از روی عصبانیت او را به زمین انداخت.
هوش مصنوعی: اسکندر تا نیمروز چندین نفر را کشت، همچنان که یوزی که به دنبال آهویی تند میرود، در پی شکار است.
هوش مصنوعی: اسکندر به حدی بر روسیان فشار آورد که دیگر نتوانستند نفس بکشند و به سمت او نگریستند.
هوش مصنوعی: اسکندر در محل استراحتش، با عنان (زین) هندی که به خون و ریشه و نسب خود آغشته است، به طرف میدان جنگ میآید.
هوش مصنوعی: ملک (اسکندر) وقتی چنین صحنهای را دید، او را مورد لطف قرار داد و مناسب مقامش به او لباس معطر (خلعت) عطا کرد.
هوش مصنوعی: سپاه یزکها (دشمنان اسکندر) از دو طرف به زمین فرود آمدند و در محلهای مشخصی مستقر شدند.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال یک حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.