بیا ساقی از خود رهاییم ده
ز رخشنده می روشناییم ده
میی کاو ز محنت رهایی دهد
به آزردگان مومیایی دهد
سخن سنجی آمد ترازو به دست
درست زر اندود را میشکست
تصرف در آن سکه بگذاشتم
کزان سیم در زر خبر داشتم
گر انگشت من حرفگیری کند
ندانم کسی کاو دبیری کند
ولی تا قوی دست شد پشت من
نشد حرف گیر کس انگشت من
نبینم به بدخواهی اندر کسی
که من نیز بدخواه دارم بسی
ره من همه زهر نوشیدنست
هنر جستن و عیب پوشیدنست
بدان ره که خود را نمودم نخست
قدم داشتم تا به آخر درست
دباغت چنان دادم این چرم را
که برتابد آسیب و آزرم را
چنان خواهم از پاک پروردگار
کزین ره نگردم سرانجام کار
گزارای نقش گزارش پذیر
که نقش از گزارش ندارد گزیر
چنین نقش بندد که چون شاه روم
به ملک جهان نقش برزد به موم
ولایت ز عدلش پر آوازه گشت
بدو تاج و تخت پدر تازه گشت
همان رسمها کز پدر دیده بود
نمود آنچه رایش پسندیده بود
همان عهد دیرینه برجای داشت
علَمهای پیشینه بر پای داشت
به دارا همان گنج زر میسپرد
بران عهد پیشینه پی میفشرد
ز فرمانبران ملک فیلقوس
نشد کس در آن شغل با وی شموش
که بود از پدر دوست انگیزتر
به دشمن کشی تیغ او تیزتر
چنان شد که با زور بازوی او
نچربید کس در ترازوی او
چو در زور پیچیدی اندام را
گره برزدی گوش ضرغام را
کباده ز چرخه کمان ساختی
بهر گشتنی تیری انداختی
به نخجیرگه شیر کردی شکار
ز گور و گوزنش نرفتی شمار
ربود از دلیران تواناتری
سر زیرکان شد به داناتری
چو خطش قلم راند بر آفتاب
یکی جدول انگیخت از مشک ناب
فلک زان خط جدول انگیخته
سواد حبش را ورق ریخته
حساب جهانگیری آورد پیش
جهان را زبون دید در دست خویش
هَمَش هوش دل بود و هم زور دست
بدین هر دو بر تخت شاید نشست
به هر کار کاو جست نام آوری
در آن کار دادش فلک یاوری
همه روم از آن سرو نوخاسته
به ریحان سرسبزی آراسته
ازو بسته نقشی به هر خانهای
رسیده به هر کشور افسانهای
گهی راز با انجمن مینهاد
گه از راز انجم گره میگشاد
به انبوه می با جوانان گرفت
به خلوت پی کار دانان گرفت
نه آن کرد با مردم از مردمی
که آید در اندیشهٔ آدمی
به آزردن کس نیاورد رای
برون از خط عدل ننهاد پای
به بازارگانان رها کرد باج
نجست از مقیمان شهری خراج
ز دیوان دهقان قلم برگرفت
به بیمایگان هم درم درگرفت
عمارت همی کرد و زر میفشاند
همه خار میکند و گل مینشاند
به هر ناحیت نام داغش کشید
به مصر و حبش بوی باغش کشید
گشاده دو دستش چو روشن درخش
یکی تیغ زن شد یکی تاج بخش
ترازو خود آن به که دارد دو سر
یکی جای آهن یکی جای زر
هر آن کار اقبال را درخورست
به آهن چو آهن به زر چون زرست
چنان دادگر شد که هر مرز و بوم
زدی داستان کای خوشا مرز روم
ارسطو که دستور درگاه بود
به هر نیک و بد محرم شاه بود
سکندر به تدبیر دانا وزیر
به کم روزگاری شد آفاق گیر
وزیری چنین شهریاری چنان
جهان چون نگیرد قراری چنان
همه کار شاهان گیتی نکوه
ز رای وزیران پذیرد شکوه
ملک شاه و محمود و نوشیروان
که بردند گوی از همه خسروان
پذیرای پند وزیران شدند
که از جملهٔ دور گیران شدند
شه ما که بدخواه را کرد خرد
برای وزیر از جهان گوی برد
مرا و تو را گه شود پای سست
تن شاه باید که ماند درست
مبادا که شه را رسد پای لغز
که گردد سر ملک شوریده مغز
چو باشد کند چشم بد بازیی
کند دیو با فتنه دم سازیی
جهان دادخواهست و شه دادگیر
ز داور نباشد جهان را گزیر
جهان را به صاحب جهان نور باد
وزین داوری چشم بد دور باد



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شعر به توصیف اسکندر در مقام پادشاهی میپردازد که به جای پدرش نشسته است. او با جرات و تدبیر، حکومت را اداره میکند و به عدالت و شجاعت معروف است. اسکندر از عیبپوشی و هنر فرماندهی بهره میجوید و با قدرت و خرد، به مردم خود احترام میگذارد. او تحت نظر وزیر دانای خود، ارسطو، به گسترش عدل و آبادانی میپردازد و با گسترش نام نیک خود، به کشور خود آوازه میآورد. در نهایت، شعر بر اهمیت عدالت و تدبیر در حکومت تاکید دارد و از عواقب عدم رعایت این اصول هشدار میدهد.
هوش مصنوعی: ای ساقی، بیا و مرا از خودم رها کن و با شراب درخشان به من روشنی ببخش.
هوش مصنوعی: شرابی بده که از رنج و سختی رهایی میبخشد و برای دلآزردگان مانند مومیایی، مرهم و درمان است.
هوش مصنوعی: سخنسنجی ترازو به دست آمد و سکههای درستِ زراندود را میشکست تا ناسرهٔ آنها را آشکار کند؛ یعنی منتقدی به داوری سخنها پرداخت.
هوش مصنوعی: من در سکهٔ خود دست نبردم و آن را تغییر ندادم، زیرا خودم میدانستم که در زرِ آن چه اندازه سیم آمیخته است و عیارش را میشناختم.
هوش مصنوعی: اگر من هم بخواهم با انگشتم از دیگران خرده بگیرم، کسی را نمییابم که بیعیب نویسندگی کند.
هوش مصنوعی: اما از وقتی پشتم استوار و دستم توانا شد، هرگز انگشتم به عیبجویی از کسی دراز نشد.
هوش مصنوعی: به هیچکس با بدخواهی نگاه نمیکنم، هرچند خودم بدخواهان بسیار دارم.
هوش مصنوعی: راه و روش من این است که زهر ناگواریها را بنوشم، هنر دیگران را بجویم و عیبشان را بپوشانم.
هوش مصنوعی: در همان راهی که از آغاز خود را نشان دادم، تا پایان استوار و پابرجا ماندم.
هوش مصنوعی: این پوست (وجود خود) را چنان دباغی و پخته کردم که آسیب و آزار و شرمساری را تاب بیاورد.
هوش مصنوعی: از خدای پاک میخواهم که در پایان کار از این راه برنگردم.
هوش مصنوعی: گزارندهٔ این داستان که نقش را شرح میدهد، چنین میگوید؛ زیرا هر نقشی ناگزیر به شرح و گزارش نیاز دارد.
هوش مصنوعی: او چنین روایت میکند که وقتی پادشاه روم (اسکندر) بر فرمانروایی جهان مُهر زد و آن را به دست گرفت،
هوش مصنوعی: سرزمینش از آوازهٔ دادگری او پر شد و تاج و تخت پدرش با او تازه و شکوفا گشت.
هوش مصنوعی: همان آیینهایی را که از پدر دیده بود ادامه داد و آنچه را رأیش میپسندید به کار بست.
هوش مصنوعی: پیمانهای دیرین را پابرجا نگه داشت و پرچمهای گذشته را برافراشته نگاه داشت.
هوش مصنوعی: همچنان گنج زر (باج) را به دارا میپرداخت و بر همان پیمان گذشته پافشاری میکرد.
هوش مصنوعی: از فرمانبرانِ قلمرو فیلقوس، هیچکس در این کار با او سرکشی و نافرمانی نکرد.
هوش مصنوعی: زیرا او از پدرش دوستجذبکنتر بود و شمشیرش در کشتن دشمن تیزتر.
هوش مصنوعی: کار به جایی رسید که هیچکس در زور بازو با او برابری نمیکرد و بر او نمیچربید.
هوش مصنوعی: هرگاه برای نشان دادن زور اندامش را میپیچاند، گوش شیر را گره میزد.
هوش مصنوعی: کبادهٔ ورزشی را چنان میکشید که گویی کمانی جنگی است و با هر گردش و کشیدن، تیری میانداخت.
هوش مصنوعی: در شکارگاه شیر شکار میکرد و گورخر و گوزنی که میزد از شمار بیرون بود.
هوش مصنوعی: در توانایی از دلیران پیشی گرفت و در دانایی سرور زیرکان شد.
هوش مصنوعی: وقتی خط موی صورتش بر چهرهٔ آفتابگونش دمید، گویی جدولی از مشک ناب کشیده شد؛ یعنی ریش و سبیلش سیاه و خوشبو برآمد.
هوش مصنوعی: آسمان از آن خط مشکین چنان شد که گویی سیاهی سرزمین حبشه را بر ورق ریخته است؛ یعنی سیاهی خطش از هر سیاهی برتر بود.
هوش مصنوعی: اندیشهٔ جهانگشایی را به حساب آورد و جهان را در برابر توان خود ناتوان و رام دید.
هوش مصنوعی: هم هوش و خرد دل داشت و هم زور بازو، و با این دو میتوان شایستهٔ نشستن بر تخت شاهی بود.
هوش مصنوعی: اسکندر در هر کاری که در آن نام و آوازه میجست، بخت و آسمان او را در آن کار یاری میکرد.
هوش مصنوعی: سراسر روم از وجود آن جوانِ تازهرسیده که چون سروی نورسته بود، مانند باغی سرسبز و آراسته شد.
هوش مصنوعی: در هر خانهای نقش و تصویری از او کشیده بودند و داستان او به هر سرزمینی رسیده بود.
هوش مصنوعی: گاهی با اهل مجلس و مشورت رازهای کار را در میان میگذاشت و گاهی گره از رازهای ستارگان میگشود، یعنی به دانش نجوم میپرداخت.
هوش مصنوعی: در جمع با جوانان به شادی و بادهنوشی مینشست و در تنهایی راه و روش دانایان و کاردانان را دنبال میکرد.
هوش مصنوعی: از سر جوانمردی و انسانیت با مردم چنان نیکی کرد که در اندیشهٔ آدمی نمیگنجد.
هوش مصنوعی: هرگز قصد آزردن کسی را نکرد و پا از مرز عدل و داد بیرون نگذاشت.
هوش مصنوعی: باج را از بازرگانان برداشت و از ساکنان شهرها خراج نخواست.
هوش مصنوعی: نام کشاورزان را از دفتر مالیات خط زد و مالیات را از آنان برداشت، و به تهیدستان نیز پول و سیم بخشید.
هوش مصنوعی: پیوسته آبادانی میکرد و زر میبخشید؛ گویی همهٔ خارها را میکند و به جایش گل میکاشت.
هوش مصنوعی: در هر ناحیه نشان فرمانروایی خود را نهاد و آوازهٔ آبادانی و نیکیاش تا مصر و حبشه رسید.
هوش مصنوعی: دو دست او مانند آذرخش روشن گشاده بود: با یکی شمشیر میزد و با دیگری تاج میبخشید.
هوش مصنوعی: ترازو بهتر است دو کفه داشته باشد: یکی برای آهن و دیگری برای زر؛ یعنی پادشاه باید هم شمشیر داشته باشد و هم بخشش.
هوش مصنوعی: هر کاری که شایستهٔ بخت و دولت است، جایی با آهن و شمشیر و جایی با زر و بخشش پیش میرود و هر کدام باید به جای خود به کار رود.
هوش مصنوعی: چنان دادگر شد که مردم هر سرزمینی به مثل میگفتند: خوشا به حال سرزمین روم.
هوش مصنوعی: ارسطو که وزیر و مشاور دربار بود، در همهٔ کارهای نیک و بد محرم راز شاه بود.
هوش مصنوعی: اسکندر به یاری تدبیر آن وزیر دانا در زمانی کوتاه جهان را گشود.
هوش مصنوعی: وقتی وزیری چنان دانا و پادشاهی چنان توانا باشند، چگونه جهان چنان آرامش و نظمی نیابد؟
هوش مصنوعی: همهٔ کارهای پادشاهان باشکوه جهان، شکوه و رونق خود را از رأی و تدبیر وزیران میگیرد.
هوش مصنوعی: ملکشاه و سلطان محمود و انوشیروان که از همهٔ پادشاهان پیش افتادند،
هوش مصنوعی: پند وزیران خود را پذیرفتند و از همین رو در شمار جهانگیران روزگار درآمدند.
هوش مصنوعی: پادشاه ما نیز که دشمن را خوار و کوچک کرد، به یاری رأی وزیر خود از جهان گوی برتری را ربود.
هوش مصنوعی: اگر پای من و تو گاهی سست شود و بلغزد باکی نیست، اما تن پادشاه باید همیشه سالم و استوار بماند.
هوش مصنوعی: مبادا پای شاه بلغزد، زیرا در آن صورت سر کشور آشفته و پریشان میشود.
هوش مصنوعی: اگر چنین لغزشی پیش آید، چشم بد بازی خود را درمیآورد و دیو با فتنه همدست میشود.
هوش مصنوعی: مردم جهان خواهان دادند و شاه دادستان و داورست؛ جهان را از داشتن داور گریزی نیست.
هوش مصنوعی: دعا میکند که جهان از فرمانروای جهان روشن باشد و چشم بد از این داوری و دادگری دور بماند.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
مرتبسازی حاشیهها: محبوبترین | جدیدترین | قدیمیترین
تا به حال ۳ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.