شمارهٔ ۹ - این قصیده در مدح ابوالفتح بهادر عبدالرحیم خان گفته شده
از سخن چون چاشنی بخشی به خوان تربیت
پر شود از مغز معنی استخوان تربیت
چشمه حیوان شود از طبع خاکستر پدید
گر برانی نام آتش بر زبان تربیت
از نشاط مجلست کان تا ابد فرخنده باد
گل دهد تخم شرر در بوستان تربیت
بر هوای آستانت گر غباری بگذرد
بر سر خورشید گردد سایه بان تربیت
صفحه طبع تو حاجتگاه معراج سخن
نقطه کلک تو مهر آسمان تربیت
گر به طبع شعله بخشی اعتدال خوی خویش
نیش خار خشگ را گردد فسان تربیت
عقل اول مایه از فضل و هنر کی یافتی؟
گرنه شخص همتت گشتی ضمان تربیت
بهر منع خواب هر شب با خیال مدح تو
بگذرد صدبار بر من پاسبان تربیت
بس که امشب لفظ و معنی در ضمیرم رتبه داشت
بر هم از شادی نمی آید دهان تربیت
عقل گفت: این مرتبت از چیست؟ وین قدر از کجا؟
گفتم از خورشید دانش ز آسمان تربیت
خان خانان ساقی بزم طرب عبدالرحیم
کز شراب نطق بخشد قوت جان تربیت
تا رساند شهپر اقبال و دولت گشته است
عرش، باز همتش را آشیان تربیت
روز و شب بر آسمان دارد زمین روی دعا
کاین سحاب فیض بادا مهربان تربیت
تربیت بر خویش می بالد ز فیض جود تو
ای دل و دستت ز همت بحر و کان تربیت
جنبش اول درآید توسن دانش به سر
دست لطفت گر دهد از کف عنان تربیت
دود نومیدی برآید از متاع علم و فضل
گر عتابت تخته چیند در دکان تربیت
سرنوشت تنگ عیشان را توانی حک کنی
گزلک رحمت چو آری در بنان تربیت
نطفه از مادر اگر ساقط شود در عهد تو
مدفنش همچون رحم گردد مکان تربیت
پر شود از صید معنی جلوه گاه خاطرم
دست طبعت چون کند زه بر کمان تربیت
لطف عهدت بس که بخشد زود آلای کمال
ذکر مدحت برنمی تابد زبان تربیت
گر مربی از فلک خواهم به غیر از لطف تو
منطقه زنار گردد بر میان تربیت
داورا رخصت که چون صیت تو زین درمی برم
بر جبین و چهره و خاطرنشان تربیت
می برم از خوان دانش ذله صد ساله را
گرچه بودم یک دو روزی میهمان تربیت
مایه از جنس کسی دیگر ندارد نظم من
بر متاع خویش دارم کاروان تربیت
می روم در صحن خارستان طبع مدعی
می رسد هردم به گوشم الامان تربیت
می کند شمشیر بی مهری ز همزادش جدا
بکر طبعم را که آمد توامان تربیت
چون «نظیری » از هنر گر کیسه بختم تهی است
لیک بر دل می برم بار گران تربیت
بس که پر گردید از انعام فضلت خاطرم
جز دعا چیزی نگنجد در زبان تربیت
طبع عاقل تا کند از مایه تعلیم سود
عقل کامل تا نفرماید زیان تربیت
نطق جانبخش تو دایم باد با فیض آنچنان
کز تو آموزد مسیحا داستان تربیت



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: این قصیده مدح عبدالرحیم خانخانان است و ردیف «تربیت» در همهٔ بیتها بر قدرت پرورشدهندهٔ او تأکید دارد. شاعر سخن و بخشش ممدوح را مایهٔ زندهشدن هر چیز ناچیز و بالیدنِ دانش و هنر میداند. سپس از شببیداری خود در مدح او، اصالت شعرش و برتریاش بر مدعیان، و تهیدستی و منتداری خود سخن میگوید. قصیده با دعای ماندگاری سخن جانبخش ممدوح پایان مییابد، سخنی که مسیحا هم باید از آن بیاموزد.
هوش مصنوعی: وقتی تو با سخن خود به سفرهٔ پرورش چاشنی میدهی، استخوانِ تربیت از مغزِ معنا پر میشود. یعنی سخن تو به پرورش، مایه و معنا میبخشد.
هوش مصنوعی: اگر نام آتش را با زبان پرورش بر زبان آوری، از طبع خاکستر چشمهٔ آب حیات پدید میآید. یعنی تربیت تو حتی ناچیزترین و مردهترین چیزها را زنده میکند.
هوش مصنوعی: از شادی مجلس تو، که امیدوارم تا ابد مبارک بماند، دانهٔ اخگر در بوستان تربیت گل میدهد.
هوش مصنوعی: اگر غباری در هوای آستانهٔ تو بگذرد، همان غبار سایهبانِ پرورش بر سر خورشید میشود. یعنی خاکِ درگاه تو از خورشید هم برتر است.
هوش مصنوعی: صفحهٔ طبع تو جایی است که سخن برای عروج به آن نیاز دارد، و نقطهٔ قلم تو همچون خورشیدِ آسمان تربیت است.
هوش مصنوعی: اگر اعتدال خوی خود را به طبع آتش ببخشی، تربیت تو برای نیش خار خشک سنگفسان میشود و آن را تیز و کارآمد میکند.
هوش مصنوعی: اگر همت تو ضامن پرورش نمیشد، عقل اول کی از فضل و هنر سرمایه مییافت؟
هوش مصنوعی: هر شب که با اندیشهٔ مدح تو هستم، نگهبانِ تربیت صدبار بر من میگذرد تا نگذارد بخوابم.
هوش مصنوعی: امشب لفظ و معنا در ذهنم چنان جایگاه بلندی یافت که دهانِ تربیت از شادی به هم نمیآید.
هوش مصنوعی: عقل پرسید این مرتبه و ارزش از کجاست؟ گفتم از خورشید دانش و از آسمان تربیت، یعنی از ممدوح.
هوش مصنوعی: آن خورشید، خانخانان عبدالرحیم است، ساقی بزم شادی، که با شراب سخن به جانِ تربیت نیرو میبخشد.
هوش مصنوعی: عرش آشیانهٔ پرورشِ باز همت او شده است تا شاهپر اقبال و دولت را به کمال برساند.
هوش مصنوعی: زمین شب و روز رو به آسمان دعا میکند که این ابرِ بخشش همواره در پرورش مهربان بماند.
هوش مصنوعی: ای کسی که دل و دستت از همت دریا و کانِ پرورش است، خودِ تربیت از فیض بخشش تو به خود میبالد.
هوش مصنوعی: اگر دست لطف تو عنانِ تربیت را رها کند، اسب سرکش دانش در همان نخستین حرکت به سر درمیآید و زمین میخورد.
هوش مصنوعی: اگر خشم تو دکانِ تربیت را تخته کند و ببندد، از کالای علم و فضل دود ناامیدی برمیخیزد.
هوش مصنوعی: وقتی چاقوی رحمت را در انگشتانِ تربیت بگیری، میتوانی سرنوشت تنگدستان را پاک کنی و تغییر دهی.
هوش مصنوعی: در روزگار تو اگر نطفهای از مادر سقط شود، گورش مانند رحم جای پرورش او میشود.
هوش مصنوعی: وقتی دست طبع تو زه بر کمانِ تربیت میکند، جلوهگاه ذهن من از شکارِ معناها پر میشود.
هوش مصنوعی: لطف روزگار تو چنان زود نعمتهای کمال میبخشد که زبانِ تربیت تاب گفتن مدح تو را ندارد.
هوش مصنوعی: اگر جز لطف تو، از آسمان پرورشدهندهای بخواهم، کمربندِ تربیت زنّار کفر میشود. یعنی چنین خواستنی کفرِ نعمت است.
هوش مصنوعی: ای داور، اجازه بده که از این درگاه، همچون آوازهٔ تو، نشان تربیت را بر پیشانی و چهره و دل با خود ببرم.
هوش مصنوعی: گرچه فقط یکی دو روز مهمان تربیت تو بودم، از سفرهٔ دانش تو توشهٔ صد ساله میبرم.
هوش مصنوعی: شعر من سرمایهاش را از کالای دیگران نگرفته است؛ کاروانِ تربیت را بر کالای خودم دارم.
هوش مصنوعی: وقتی در خارستانِ طبع مدعیان قدم میزنم، پیوسته فریاد «الامان» تربیت به گوشم میرسد. یعنی طبع آنان از پرورش بیبهره و آزارنده است.
هوش مصنوعی: شمشیرِ بیمهری طبعِ نوآور مرا، که همزاد و توأمانِ تربیت بود، از همزادش جدا میکند. شاعر از بیمهری روزگار شکایت میکند.
هوش مصنوعی: من، نظیری، اگرچه کیسهٔ بختم از بهرهگرفتن از هنر خالی است، بار سنگینِ منت تربیت تو را بر دل میبرم.
هوش مصنوعی: خاطرم چنان از بخشش و فضل تو پر شده که جز دعا چیزی در زبانِ تربیت نمیگنجد.
هوش مصنوعی: تا زمانی که طبع خردمند از سرمایهٔ آموزش سود میبرد و عقل کامل حکم به زیانِ تربیت نمیدهد (دعای تأبید، در پیوند با بیت بعد).
هوش مصنوعی: سخن جانبخش تو همیشه چنان پرفیض باد که مسیحا داستان تربیت را از تو بیاموزد.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
یک دو نوبت در جناب خسرو جمشید فر
آنکه یابد ملک ازو همچون تن از جان تربیت
وانکه بهر بخشش او سیم و زر را میرسد
در صمیم کان ز لطف مهر تابان تربیت
وانکه زیر سایه مهرش عجب ناید مرا
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.