نوروز شد کلید درعیش نوبهار
دولت شکوفه کرد که فتح آورد به بار
ریحان عدل یافت ز اقبال رنگ و بوی
دیبای ملک کرد ز انصاف پود و تار
بر صحن ملک باد ظفر خرمی فشان
بر باغ عمر ابردعا مدعا نثار
صد گلستان به سایه هر شاخ آرزو
صد نوبهار در بن هر خار انتظار
دریای عیش در ته هر شبنمی نهان
طوفان شوق بر رخ هر ذره آشکار
دردی کشان شوق ز نیسان دوستی
دل نوبهار کرده و رخسارلاله زار
خورشید من برآمده از خانه شرف
آفاق را به تهنیت خویش داده بار
اول صباح دولت و اول صبوح عیش
بر کف می ظفر که نشاطش بود خمار
لطفش نگارخانه نوروز را فروغ
حکمش بهارخانه انصاف را نگار
بر ساز ملک داری و آهنگ راستی
از زلف زهره بسته به قانون عدل تار
در رمل سال قرعه نوروز می نمود
هر فرد صد ولایت و هر زوج صد دیار
دولت اشاره کرد می خسروی بنوش
همت اراده کرد ک رو جام جم بیار
تدبیر ساخت در دل اقبال خلوتی
همچون بنای خانه تقدیر استوار
لبریز شد ز خنده خوش کام رازگو
سرشار شد ز نوش سخن گوش رازدار
ذوق قبول رقص کنان در دل امید
نور صلاح جلوه کنان در رموز کار
فتح فراخ حوصله را مملکت به کام
امید چشم گرسنه را عیش در کنار
شطرنج عابیانه به تقدیر باخت عقل
خصل مراد برد ز دولت هزار بار
مسمار حکم دوخت لب عذر مستقیم
زنجیر عزم بست در وهم استوار
همت قرار داد که سوی دکن زنند
امسال پیش خانه دارای نامدار
شمشیر مهر سازد و گیرد عروس ملک
فرزانه شاه اکبر غازی کامگار
ای از ازل به لطف تو خلقت امیدوار
وی تا ابد سخات امل را در انتظار
هر صبح ملک ظلمت شب را به عشق تو
شوید به آب چشمه خورشید از عذار
گشتی سراب آب زر اندر محیط کان
گر پایه سریر تو را نامدی به کار
از پرتو عطای تو در راه آرزو
روشن شود چراغ به شب های انتظار
در کشوری که شاهد رای تو بگذرد
پرتو درون دیده اعما شود غبار
در نوبهار ملک تو از فیض عدل تو
بر شاخسار شعله شود سبز نوک خار
کاوند تا به حشر اگر زیر پای تو
پیدا شود نشانه حلم و پی وقار
گر سنگ را به خاک حریمت دفین کنند
از فیض خاطر تو شود لعل آبدار
گردد زر گداخته از روی خاصیت
هر جا ز نعل اسب تو بیرون جهد شرار
از تیزدستی تو مگر پر برآورد
تا از سر خدنگ تو بیرون شود شکار
از بهر آنکه شیر بلافد ز زخم تو
پهلوی لاله سرخ نماید به مرغزار
از فیض صحبت تو به وقت تکلمت
پر در کنند سمع و بصر دامن و کنار
مرغ خیال شاعر جادوفریب را
اندر میانه دل معنی کند شکار
در رزم آنچنانی و در بزم این چنین
ای بزم و رزم از تو گلستان و لاله زار
یک روز ابر بر لب دریا نشسته بود
از سعی های بیهده آشفته و نزار
پرسید همت تو که این حال بهر چیست
گفت آنکه دایم آب ز دریا کنم نثار
تا چرخ پیر زاده خود را بپرورد
از خون دل به معدن و از گریه در بحار
وانگه به یک اشاره گوهر نثار تو
خیزد به حر گرد و برآید ز کان دمار
ترسم ز جود دست جواهرنثار تو
در خاتمت نگین نشود دیگر استوار
ای برفشانده مال چو باران به روز جود
وی برگشاده دست چو دریا به روز بار
وصف من این بس است که دیوان نظم من
جز مدحت تو نیست به تعریف کس نگار
بدخوی طفل طبع من اول نمی گرفت
در مهد دایه کرم هیچ کس قرار
مهر تو شیر جایزه اش در گلو چکاند
پستان التفات تواش کرد شیرخوار
آنم که نیست دایه بکر معانیم
هنگام کام دادن داماد شرمسار
باید که هر که سکه به نقد سخن زند
بردارد از قراضه مضمون من عیار
من گوهرم فلک نشناسد مرا چه جرم؟
من اخترم زمانه نداند مرا چه عار؟
چرخ ار بهای جوهر علوی من دهد
باید که از عناصر سفلی کند کنار
من وقت کبریای سخن کی نظیریم
آنم که روزگار به من دارد افتخار
در هر سحر که ختم سخن گستری کنم
گوید فلک به صبح که دست دعا برآر
تا خلعت نشاط دهد باغ را سحاب
تا فرش سبزه بر لب چو گسترد بهار
دولت به صحن ملک تو فراش خرمی
عالم به قد جاه تو تشریف اعتبار
روی عدو که برگ درخت شقاوتست
از سیلی نسیم کدورت بنفشه یار



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شعر در مدح اکبرشاه به توصیف خوشیها و برکات نوروز میپردازد و به برقراری عدالت و شکوفایی دولت وی اشاره میکند. شاعر از احوال بهار و رویش گلها به مثابه نمادی از رشد و رونق مملکت سخن میگوید و به نزدیکی مردم به خوشی و سرور اشاره میکند. همچنین، او از دورانی که بشر در انتظار فیض عدل و محبت شاه قرار دارد، سخن میگوید و بر تأثیر مثبت حکمت و دستورات اکبرشاه بر زندگی مردم تأکید میکند. در نهایت، شاعر خود را وابسته به مدح این پادشاه میداند و بر شوق و امید بخشی او تأکید میکند.
هوش مصنوعی: نوروز کلید درِ شادی بهار نو شد و بخت شکوفه کرد تا میوهاش پیروزی باشد.
هوش مصنوعی: گیاه خوشبوی عدالت از نیکبختی رنگ و بو گرفت و دیبای پادشاهی از انصاف تار و پود یافت.
هوش مصنوعی: بادِ پیروزی بر پهنهٔ کشور شادابی میپاشد و ابرِ دعا بر باغ عمر، خواستهها و آرزوها را نثار میکند.
هوش مصنوعی: در سایهٔ هر شاخهٔ آرزو صد گلستان است و در ریشهٔ هر خارِ انتظار صد بهار نهفته است.
هوش مصنوعی: زیر هر قطرهٔ شبنم دریایی از شادی پنهان است و بر چهرهٔ هر ذره طوفانی از شوق پیداست.
هوش مصنوعی: بادهنوشانِ شوق از باران بهاریِ دوستی، دلشان چون بهار شاداب و چهرهشان چون لالهزار سرخ شده است.
هوش مصنوعی: خورشیدِ من (پادشاه) از برج شرف خود برآمده و جهانیان را برای شادباشگفتن به حضور پذیرفته است.
هوش مصنوعی: این نخستین بامداد دولت و نخستین بادهٔ صبحگاهی شادی است؛ در دستش شراب پیروزی است که خمارش هم شادی است.
هوش مصنوعی: مهربانی او به نگارخانهٔ نوروز روشنی میدهد و فرمانش زینت بهارخانهٔ عدالت است.
هوش مصنوعی: او بر ساز کشورداری و آهنگ راستی، از گیسوی زهره تارها را بر پایهٔ قانون عدالت بسته است؛ با ایهامی میان قانونِ ساز و قانونِ دادگری.
هوش مصنوعی: در فال رملِ سال، قرعهٔ نوروز چنین نشان میداد که هر شکلِ فرد آن صد ولایت و هر شکلِ زوج آن صد سرزمین است؛ یعنی فال سال، فتح سرزمینهای بسیار را خبر میداد.
هوش مصنوعی: بخت اشاره کرد که شراب شاهانه بنوش، و همت عزم کرد که برو جام جم را بیاور.
هوش مصنوعی: تدبیر در دل اقبال خلوتگاهی ساخت که مانند بنای خانهٔ تقدیر استوار بود.
هوش مصنوعی: کامِ رازگو از خندهٔ خوش لبریز شد و گوشِ رازدار از شیرینی سخن سرشار گشت.
هوش مصنوعی: شوقِ پذیرفتهشدن در دل امید به رقص آمد و نور مصلحت در رازهای کار جلوه کرد.
هوش مصنوعی: پیروزیِ بلندهمت، کشور را به کام خود یافت و امیدِ گرسنهچشم، شادی را در آغوش گرفت.
هوش مصنوعی: خرد با تقدیر شطرنجی نادیده و از حفظ بازی کرد و هزار بار گروِ مراد را از بخت برد.
هوش مصنوعی: میخِ فرمان، لبِ عذرآوردن را محکم دوخت و زنجیر عزم، درِ تردید و پندار را استوار بست.
هوش مصنوعی: همت چنین تصمیم گرفت که امسال سراپردهٔ پیشروِ پادشاه نامدار را به سوی دکن برپا کنند.
هوش مصنوعی: اکبرشاهِ فرزانه و غازی و کامروا، شمشیر را کابین میکند و عروس کشور را به دست میآورد؛ «مهر» هم به معنای کابین است و هم مهربانی.
هوش مصنوعی: ای کسی که آفرینش از ازل به لطف تو امید بسته و آرزو تا ابد چشمبهراه بخشش توست.
هوش مصنوعی: هر بامداد فرشته از عشق تو، تاریکی شب را با آب چشمهٔ خورشید از چهره میشوید.
هوش مصنوعی: اگر طلا برای پایهٔ تخت تو به کار نمیآمد، آبِ زر در دریای معدن چون سرابی بیارزش میشد.
هوش مصنوعی: از پرتو بخشش تو، در راه آرزو، در شبهای انتظار چراغ روشن میشود.
هوش مصنوعی: در سرزمینی که اندیشهٔ زیبای تو از آن بگذرد، حتی غبارِ راه در چشم نابینا روشنی میشود.
هوش مصنوعی: در بهارِ فرمانرواییِ تو، از برکت عدالتت، نوک خار بر شاخههای شعله هم سبز میشود؛ یعنی دادگری تو ناممکن را ممکن میکند.
هوش مصنوعی: اگر تا روز قیامت خاکِ زیر پای تو را بکاوند، در آن نشانههای بردباری و ردّ پای وقار تو پیدا میشود؛ یعنی حتی خاکِ زیر پایت از حلم و متانت تو اثر گرفته است.
هوش مصنوعی: اگر سنگی را در خاکِ حریم و درگاه تو دفن کنند، از برکت و فیض خاطر تو به لعلی درخشان و آبدار بدل میشود.
هوش مصنوعی: هر جا که از نعل اسب تو جرقهای بجهد، آن جرقه بهسبب خاصیتی که از تو گرفته به زر گداخته تبدیل میشود.
هوش مصنوعی: تیر تو چنان تند و دست تو چنان چابک است که شکار مگر بال و پر درآورد تا بتواند از نوک تیر تو بگریزد؛ یعنی گریز از تیر تو ممکن نیست.
هوش مصنوعی: چون شیر به زخمی که از تو خورده فخر میفروشد، لاله نیز در چمنزار پهلوی خود را سرخ نشان میدهد، گویی آن هم میخواهد زخمخوردهٔ تو به نظر آید و ببالد.
هوش مصنوعی: هنگامی که سخن میگویی، از برکت همنشینی با تو، گوش و چشمِ حاضران دامن و آغوش خود را پر از مروارید سخن تو میکنند.
هوش مصنوعی: معنیهای سخن تو، مرغ خیالِ شاعرِ جادوسخن را در میان دلش شکار میکند؛ یعنی سخن تو خیال شاعران زبردست را هم مسخر میسازد.
هوش مصنوعی: در میدان جنگ چنانی و در مجلس بزم چنین؛ ای کسی که بزم و رزم از وجود تو مانند گلستان و لالهزار آراسته است (بزم از بخشش و رزم از خون دشمن).
هوش مصنوعی: روزی ابر بر ساحل دریا نشسته بود و از کوششهای بیحاصل خود پریشان و لاغر شده بود.
هوش مصنوعی: همت تو از ابر پرسید که سبب این حال چیست؟ ابر گفت: علتش این است که من همیشه آب را از دریا برمیگیرم و میبارانم.
هوش مصنوعی: (ادامهٔ سخن ابر:) تا آسمانِ پیر فرزندان خود، یعنی گوهرها را، با خون دل در معدنها و با اشک من در دریاها بپروراند.
هوش مصنوعی: ولی آنگاه دستِ گوهرافشان تو با یک اشاره همه را میبخشد، چنان که از دریا گرد برمیخیزد و از معدن دمار برمیآید؛ یعنی بخشش تو دریا و کان را تهی میکند و رنج ابر بیهوده میشود.
هوش مصنوعی: میترسم از فراوانی بخشش دست گوهرافشان تو، دیگر نگین هم در انگشترت پایدار نماند و آن را نیز ببخشی.
هوش مصنوعی: ای کسی که در روز بخشش مال را چون باران میپراکنی، و در روز بار دادن و پذیرایی دستت چون دریا گشاده است.
هوش مصنوعی: در وصف خودم همین بس که دیوان شعرم جز ستایش تو را در بر ندارد و به مدح هیچ کس دیگری آراسته نشده است.
هوش مصنوعی: طبع من مانند کودکی بدخو بود که در آغاز در گهوارهٔ هیچ دایهٔ بخششی آرام نمیگرفت؛ یعنی بخشش هیچ ممدوحی خرسندش نمیکرد.
هوش مصنوعی: مهر تو شیرِ صله و جایزه را در گلویش چکاند و پستانِ توجه تو او را شیرخوار خود کرد؛ یعنی تنها عنایت تو طبع مرا خشنود ساخت.
هوش مصنوعی: من کسی هستم که دایهٔ معانیِ دوشیزه و تازهام هنگام سپردن عروس به داماد شرمنده نیست؛ یعنی مضمونهایم بکر و ناسودهاند و کسی پیشتر آنها را نگفته است.
هوش مصنوعی: هر کس بخواهد بر نقدِ سخن سکه بزند، باید عیار و معیار را از خردهریزههای مضمونهای من بگیرد؛ یعنی شعر من محک سخن دیگران است.
هوش مصنوعی: من گوهرم؛ اگر آسمان قدر مرا نشناسد گناه من چیست؟ من ستارهام؛ اگر زمانه مرا نشناسد چه ننگی بر من است؟
هوش مصنوعی: اگر آسمان بخواهد بهای گوهر آسمانی و والای مرا بپردازد، باید همهٔ عناصر پست این جهان را از دست بدهد؛ یعنی ارزش من از همهٔ جهان مادی بیشتر است.
هوش مصنوعی: من در هنگام بزرگی و شکوه سخن کجا نظیر و همتا دارم؟ من کسی هستم که روزگار به وجودم افتخار میکند. (با تخلص «نظیری» و معنای «همتا» بازی شده است.)
هوش مصنوعی: هر سحرگاه که سخنسراییام را به پایان میبرم، آسمان به صبح میگوید که دست دعا بردار و آمین بگو.
هوش مصنوعی: تا هنگامی که ابر به باغ جامهٔ شادی میبخشد و تا هنگامی که بهار فرش سبزه را بر کنار جوی میگستراند (آغاز دعای پایانی).
هوش مصنوعی: دولت و بخت در صحن سرزمین تو فرّاش و گسترانندهٔ شادمانی باشد و جهان چون جامهٔ افتخاری بر قامت جاه و مقام تو برازنده باشد.
هوش مصنوعی: چهرهٔ دشمن تو که برگِ درخت بدبختی است، از سیلی نسیم اندوه و تیرگی کبود و بنفشرنگ باد.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
ای خواجه، این همه که تو بر میدهی شمار
بادام تر و سهیکی و بهمان و باستار
مار است این جهان و جهانجوی مارگیر
از مارگیر مار برآرد همی دمار
نیلوفر کبود نگه کن میان آب
چون تیغ آبداده و یاقوت آبدار
همرنگ آسمان و به کردار آسمان
زردیش بر میانه چو ماه ده و چار
چون راهبی که دو رخ او سال و ماه زرد
[...]
از دیدن و بسودن رخسار و زلف یار
در دست مشک دارم و در دیده لاله زار
بامشک رنگ دارم از آن زلف مشکرنگ
با لاله کار دارم از آن روی لاله کار
ماندست چون دل من در زلف او اسیر
[...]
یکروز مانده باز زماه بزرگوار
آیین مهر گان نتوان کرد خواستار
آواز چنگ وبربط و بوی شراب خوش
با ماه روزه کی بود این هر دو سازگار
ورزانکه یاد از و نکنی تنگدل شود
[...]
باران قطره قطره همی بارم ابروار
هر روز خیره خیره ازین چشم سیل بار
ز آن قطره قطره، قطره باران شده خجل
ز آن خیره خیره، خیره دل من ز هجر یار
یاری که ذره ذره نماید همی نظر
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.