شمارهٔ ۱۴ - ایضا در مدح صاحبی ابوالفتح بهادر عبدالرحیم خان بن بیرام خان واقعست
نوح را دیده من زورق طوفان گردد
خضر بر چشم ترم چشمه حیوان گردد
سرخ رویم ز وفا بر سر کویی کانجا
آرزو آید و در خون شهیدان گردد
غم بده لیک نه چندان که چو در دل باشی
بر تو این گوشه محنتکده زندان گردد
دل به یک نکته تسلی است که از برگ گلی
قفس بلبل شوریده گلستان گردد
گر مرا محتسب کوی خرابات کنند
باده در کوچه و بازار فراوان گردد
شورش و تفرقه در شهر اگر نایابست
در بختم بگشایند که ارزان گردد
بس بزرگست گنهکاری ما خرد مبین
تحفه جرم و خطا مایه غفران گردد
جرم می باید تا توبه توانی کردن
کفر می باید تا مرد مسلمان گردد
دلق شب خلعت ساقیست به می رنگین دار
که مبادا غمش آلایش دامان گردد
دامن شب دم صحبت به تکلف مسپار
کز برای سر خورشید گریبان گردد
گر نوا بایدت از مرغ قفس گیر سبق
که ز بیداری شب مست و غزلخوان گردد
زار گریم که پریشانی دل آسان نیست
گنج ایثار کند تا که پریشان گردد
فقر باید که ازین گنج زکاتت بخشند
درد باید که دلت قابل درمان گردد
بخشش خلق که بی فایده چون کار منست
مال دنیاست که سرمایه عصیان گردد
هرکه را هست بغیر از تو خدایا کرمی
هرچه آن قسمت من طره نسیان گردد
مردم از کار فروبسته چه خواهد بودن
گرهی گر کم ازان طره فتان گردد
از گرانجانی و افسردگیم نزدیکست
طبع بی برگ تر از فصل زمستان گردد
بر دل و سینه نماندست درستی تا کی
پنجه از خون خودم سرخ چو مرجان گردد
بخیه بر جامه زدن نقص بود مجنون را
گهر اشک مرا گوی گریبان گردد
همت بلبل و پروانه گزیند گل و شمع
هدهد ما همه بر گرد سلیمان گردد
آن سلیمان دل جمع طبع که در مجلس او
نطق شکرشکن و لب شکرافشان گردد
خان خانان که ز نام و لقب اجدادش
بر قد دولت تو خلعت امکان گردد
ای قوی بخت که هم تاج طرازی هر روز
طوطی مرده گر آرند سخن دان گردد
بدیاری که تو تشریف فرستی آنجا
از خزان شاخ محالست که عریان گردد
باز آنجا مرض پنجه و ناخن جوید
شیر آنجا ز پی داروی دندان گردد
پاس عدل تو به حدیست که در کعبه به طوع
گرگ در صورت میش آید و قربان گردد
هر کجا بی اثر طیع تو، آتش بارد
هر کجا بی نسق حکم تو، ویران گردد
باید اول ز پی کنه تو رفتن گامی
گر حریفی به تو در عرصه میدان گردد
شاه باید شد تا پادشهی را شکنی
فتح گجرات نه کاریست که آسان گردد
میهمانی که گرامیست تویی ایزد را
هرکه غیر از تو، طفیلی است که مهمان گردد
برنشین، تیغ بزن، تیر بکش عالم را
صفدر رزم کجا صاحب دیوان گردد
سنگ را نقش کنی خاتم جمشید شود
زین که بر باد نهی تخت سلیمان گردد
رخش تو بر مژه شیر کند جلوه چرا
می پسندیش که بیگانه ز جولان گردد؟
آنچنان تند و دلیری که دوگوشش گه رزم
در دو چشم عدوی ملک دو پیکان گردد
همچو مشتاق که از حیله به معشوق رسد
عاشق گوی شود قاصد چوگان گردد
هرگز آسوده ز معشوق نگردد خاطر
آنقدر کز بغل و پهلوی و از ران گردد
ابردست تو چو آن برق یمانی گیرد
زرد از لمعه او چهره شیطان گردد
تیغ بارد ز دم تیغ چو خونبار شود
برق خیزد ز رخ برق چو رخشان گردد
آهنش آمده بی زحمت کان کن بیرون
که ز بس تیزی او رخنه دل کان گردد
زان سوی عالم ارواح دو نیمش سازد
روح اگر از جسد خصم گریزان گردد
ابر و برقی به نظر نیست ندانم که چرا
هر کجا دست و کمان تو نمایان گردد
جسم در خاک نهد رخت که باران آمد
روح از خانه کشد مال که طوفان گردد
بس که بر قاتل خصم تو کمان در رشکست
با خدنگت همه دم دست و گریبان گردد
لب سوفار نخندد که نگردد گریان
گوش زهگیر نجنبد که نه نالان گردد
همه ناوک شودش ناله چو آید به فغان
همه پیکان شودش اشک چو گریان گردد
من ندانم چه بود کین تو دایم که همه
کارگر ناوک او بی پر و پیکان گردد
با چنین اختر فیروز و به این استعداد
حیف باشد که تو را عزم گرانجان گردد
بلبلست آنکه به ته جرعه گل می سازد
تو نهنگی قدحت قلزم عمان گردد
سعی کن مملکتی گیر و جهانی بستان
که خم و خمکده ساقی دوران گردد
چو سر ساغری از فتح تو بگشود بده
آنقدر باده که دوری ز تو گردان گردد
زان شرابی که نهان در خم دولت داری
جرعه ای آر که سیلاب حریفان گردد
شعله خویت اگر تیز نگردد نفسی
گریه بر قصه خونین نمک افشان گردد
اندرین عهد که زیر لب کامل گویان
نیش صد طعنه خورد حرف که جنبان گردد
دور از ما و تو مستند حریفان که ز بخل
سخن داد و دهش بر لبشان جان گردد
من به مدح تو خوشم نی به ثنایی کان را
مزد تعریف شود جایزه رجحان گردد
به دعا قرب تو جویم که درو سوخته ام
هر گلی را که دماغ تو پریشان گردد
تا بود جاه جهان آنچه کم و بیش شود
تا بود کار جهان آنچه دگرسان گردد
دولت از طالع هرکس که سری بردارد
همچو پرگار تو را در خط فرمان گردد
عمل خصم که طومار پس از رسواییست
پرده برداشته تر از رخ عنوان گردد
شرح راز تو که مکتوب نشاط و طربست
از ازل تا ابدش اول و پایان گردد



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر در این قصیده به مدح ابوالفتح بهادر خان میپردازد و با استفاده از تمثیلها و نمادها، ویژگیهای والای او را توصیف میکند. او نوح و خضر را به عنوان نمادهای نجات و زندگی جاودانه یاد میکند و وفا و ایثار را ستایش مینماید. شاعر بر تأثیرات مثبت و نیکوکارانه وجود او تأکید میکند و بیان میکند که عدالتش میتواند بدیها را از بین ببرد. در این متن، به نیکوکاران و فرجام خوش آنان اشاره شده و اهمیت خطا و توبه نیز در زندگی افراد مورد بحث قرار گرفته است. آخرین بخش شعر به جشن و شادمانی دستاوردهای او اشاره دارد و از زیبایی زندگی در سایهی قدرت و حکمت او صحبت میکند.
هوش مصنوعی: اشک چشم من چنان فراوان است که برای نوح کشتیِ طوفان میشود، و چشم گریانم برای خضر چشمهٔ آب حیات میگردد.
هوش مصنوعی: در کوی معشوق از وفاداری سربلند و آبرومندم؛ کویی که هر آرزویی به آنجا برسد در خون شهیدانِ عشق میغلتد.
هوش مصنوعی: خطاب به معشوق: غم بده، اما نه آنقدر که وقتی خودت در دلم جای داری، این غمکدهٔ دل برای تو زندان شود.
هوش مصنوعی: دل با یک نکته آرام میگیرد؛ همانگونه که با یک برگ گل، قفس بلبل شیدا به گلستان بدل میشود.
هوش مصنوعی: اگر مرا مأمور نظارت و منع در کوی میخانه کنند، شراب در کوچه و بازار فراوان میشود؛ یعنی خودم اهل بادهام و منع نمیکنم.
هوش مصنوعی: اگر آشوب و پریشانی در شهر کمیاب است، درِ بخت مرا بگشایند تا ارزان و فراوان شود؛ یعنی بخت من سراسر پریشانی است.
هوش مصنوعی: گناهکاری ما را کوچک مشمار که بسیار بزرگ است؛ همین هدیهٔ جرم و خطا مایهٔ آمرزش میشود.
هوش مصنوعی: باید گناهی باشد تا بتوان توبه کرد، و باید کفری باشد تا کسی مسلمان شود.
هوش مصنوعی: شب مانند جامهٔ خلعتیِ ساقی است؛ آن را با شراب رنگین نگه دار تا غمِ شب دامنت را آلوده نکند.
هوش مصنوعی: هنگام همصحبتی، دامن شب را با تکلف و تعارف از دست مده، زیرا شب زود به پایان میرسد و چاکِ صبح گریبانی برای سر برآوردن خورشید میشود.
هوش مصنوعی: اگر نغمه و نوا میخواهی، از مرغ گرفتار در قفس درس بگیر که از شببیداری مست و غزلخوان میشود.
هوش مصنوعی: زار میگریم، زیرا پریشانیِ دل به آسانی به دست نمیآید؛ دل باید گنجی را ببخشد تا پریشان شود.
هوش مصنوعی: باید فقیر بود تا از این گنج زکاتی به تو ببخشند، و باید درد داشت تا دل شایستهٔ درمان شود.
هوش مصنوعی: بخششِ مردم که مانند کار من بیحاصل است، مال دنیاست که سرمایهٔ گناه میشود.
هوش مصنوعی: خدایا، اگر جز تو کسی کرمی دارد، هر سهمی که از آن به من میرسد به فراموشی سپرده شود؛ یعنی جز از تو چیزی نمیخواهم.
هوش مصنوعی: از گرهخوردگیِ کارم جان به لب رسیدم؛ چه میشد اگر گرهی از آن زلف فریبنده کم میشد و کارم گشوده میگشت.
هوش مصنوعی: از سنگینی جان و افسردگی نزدیک است که طبعم از فصل زمستان هم بیبرگتر و خشکتر شود.
هوش مصنوعی: در دل و سینهام جای سالمی نمانده است؛ تا کی باید پنجهام از خون خودم مانند مرجان سرخ شود؟
هوش مصنوعی: برای مجنون، دوختن و وصله کردن جامه عیب است؛ مروارید اشک من دکمهٔ گریبانم میشود.
هوش مصنوعی: همت بلبل گل را و همت پروانه شمع را برمیگزیند، اما هدهدِ جان ما تنها گرد سلیمان میگردد؛ یعنی ممدوح.
هوش مصنوعی: همان سلیمانِ آسودهدل که در مجلس او سخن شیرین و لبها شکرافشان میشوند.
هوش مصنوعی: او خانخانان است که از نام و لقب نیاکانش، جامهای برازنده بر قامت دولت و بخت تو دوخته میشود.
هوش مصنوعی: ای بلندبخت که هر روز تاجها را آراسته میکنی؛ اگر طوطی مردهای را نزد تو آورند، زنده و سخندان میشود.
هوش مصنوعی: در سرزمینی که تو به آنجا عنایت و خلعت بفرستی، محال است که شاخهای از خزان برهنه شود.
هوش مصنوعی: در قلمرو تو، باز از بیماری پنجه و ناخن خود را میجوید و شیر به دنبال داروی دندان میگردد؛ یعنی از بیم عدل تو درندگان بیآزار میشوند.
هوش مصنوعی: نگهبانی عدل تو چنان است که گرگ به رضای خود در کعبه به صورت میش درمیآید و قربانی میشود.
هوش مصنوعی: هر جا که اثری از فرمانبرداری تو نباشد آتش میبارد، و هر جا که نظم فرمان تو نرسد ویران میشود.
هوش مصنوعی: اگر هماوردی در میدان با تو روبهرو شود، باید نخست گامی برای شناختن ژرفای وجود تو بردارد.
هوش مصنوعی: باید خود شاه بود تا بتوان پادشاهی را شکست داد؛ فتح گجرات کاری نیست که آسان به دست آید.
هوش مصنوعی: مهمانِ گرامی خداوند تو هستی؛ هر کس جز تو مهمان شود، طفیلی و همراه ناخوانده است.
هوش مصنوعی: بر اسب بنشین، شمشیر بزن و جهان را با تیر بگیر؛ پهلوانی که صف دشمن را میدرد شایسته نیست که به کار دیوانی و دفتری بسنده کند.
هوش مصنوعی: اگر بر سنگی نقش بزنی، آن سنگ نگین انگشتری جمشید میشود. زینی که بر باد بنهی، تخت سلیمان میشود. یعنی هر چه به دست تو برسد شکوه شاهانه مییابد.
هوش مصنوعی: اسب تو چنان چالاک است که بر مژهٔ شیر جولان میدهد. پس چرا روا میداری که بیکار بماند و از تاختن دور شود؟
هوش مصنوعی: اسب تو چنان تندرو و دلیر است که در جنگ، دو گوش تیزش همچون دو پیکان در دو چشم دشمن کشور فرو میرود.
هوش مصنوعی: در بازی چوگان، اسب مانند عاشقی است که با چارهگری به معشوق میرسد: دلبستهٔ گوی میشود و پیک و همراه چوگان میگردد.
هوش مصنوعی: دل هرگز از معشوق چنان آسوده نمیشود که سوار از تکیه بر پهلو و ران این اسب آسوده است. شاید هم مقصود این باشد که اسب در آغوش و زیر ران سوار میچرخد.
هوش مصنوعی: چون دست تو که مانند ابر بخشنده است آن شمشیر یمانیِ برقمانند را بگیرد، چهرهٔ شیطان از درخشش آن از ترس زرد میشود.
هوش مصنوعی: چون شمشیرت خونافشان شود، از لبهٔ آن شمشیرها میبارد. چون بدرخشد، از چهرهاش برق برمیخیزد.
هوش مصنوعی: آهن این شمشیر بیرنج معدنکن از کان بیرون آمده است، زیرا از بس تیز است خودش دل معدن را شکافته است.
هوش مصنوعی: اگر جان دشمن از تنش بگریزد، شمشیر تو آن جان را در آن سوی جهان ارواح نیز دو نیم میکند.
هوش مصنوعی: نمیدانم چرا هرجا دست و کمان تو پدیدار میشود، با آنکه ابر و برقی دیده نمیشود، (ادامه در بیت بعد).
هوش مصنوعی: تن، رخت خود را در خاک پنهان میکند، گویی باران آمده است. جان، داراییاش را از خانهٔ تن بیرون میبرد، گویی توفان در راه است. یعنی تیرباران تو مرگآور است.
هوش مصنوعی: کمان تو بر تیری که دشمنت را میکشد چنان رشک میبرد که همواره با آن دست به گریبان است، یعنی تیر را در آغوش میگیرد و پرتاب میکند.
هوش مصنوعی: لب سوفار تیر به خنده باز نمیشود مگر آنکه گریان شود. گوشهٔ زهگیر نمیجنبد مگر آنکه بنالد. اشاره به صدای زه و رها شدن تیر است.
هوش مصنوعی: کمان چون فریاد کند، نالهاش یکسره تیر میشود. چون بگرید، اشکش یکسره پیکان میگردد.
هوش مصنوعی: نمیدانم کینهٔ تو چه نیرویی دارد که تیرش، بیپر و بیپیکان، همیشه کارگر است و به هدف مینشیند.
هوش مصنوعی: با چنین بخت پیروز و چنین توانایی، دریغ است که عزم تو سست و کند شود.
هوش مصنوعی: بلبل است که به تهجرعهای از گل خرسند میشود. تو نهنگی و جامت باید دریایی چون دریای عمان باشد. یعنی به اندک قانع مشو.
هوش مصنوعی: بکوش و کشوری بگیر و جهانی را به دست آور، تا خم و میکده ساقیِ روزگار شوند و همه از پیروزی تو سرمست گردند.
هوش مصنوعی: چون از پیروزی تو سر ساغری گشوده شد، چندان باده ببخش که دوری از سوی تو در میان همه بچرخد.
هوش مصنوعی: از آن شرابی که در خم دولت خود پنهان داری، جرعهای بیاور که برای همنشینان همچون سیلابی فراگیر شود.
هوش مصنوعی: اگر شعلهٔ خوی تو دمی تند نشود، گریستن بر این داستان خونین نمک بر زخم میپاشد و درد را بیشتر میکند.
هوش مصنوعی: در این روزگار، هر سخنی که بر لب سخنوران کامل بجنبد، نیش صدها طعنه میخورد.
هوش مصنوعی: دور از ما و تو، همنشینان چنان سرمست بخلاند که سخن گفتن از داد و بخشش برایشان همچون جان کندن است.
هوش مصنوعی: من به ستایش تو دلخوشم، نه به آن ستایشی که پاداشش مزد تعریف باشد و جایزهاش برتری جستن.
هوش مصنوعی: با دعا نزدیکی تو را میجویم. در آتش آن دعا هر گلی را که بوی آن دماغ تو را آشفته کند سوزاندهام، یعنی هر ناخوشایندی را از تو دور کردهام.
هوش مصنوعی: تا هنگامی که جاه و مقام جهان کم و زیاد میشود و کار جهان دگرگون میگردد، (دعا در بیت بعد ادامه دارد).
هوش مصنوعی: هرکس که به یاری بختش سر برافرازد، دولت او مانند پرگار بر گرد خط فرمان تو بچرخد.
هوش مصنوعی: کارنامهٔ دشمن تو که طوماری پس از رسوایی است، از چهرهٔ عنوان نامه نیز آشکارتر و بیپردهتر شود.
هوش مصنوعی: شرح راز تو که نامهٔ شادی و طرب است، آغاز و پایانش از ازل تا ابد باشد، یعنی جاودانه بماند.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
جز به چشم عظمت هر که درو در نگرد
مژه در دیدهٔ او خار مغیلان گردد
گر نسیم کرمش بر در دوزخ به جهد
هاویه خوبتر از روضهٔ رضوان گردد
هنرش هست فراوان گهرش هست نکو
[...]
وقت آنست که گلبن تر و خندان گردد
گریه ابر همه زیور بستان گردد
شکل اوراق بر اشجار چو خنجر باشد
صورت غنچه سیراب چو پیکان گردد
قطره ای کابر درافشان به بحار افشاند
[...]
در واکرده، در بسته ز دربان گردد
دولت از خانه در بسته گریزان گردد
آه مظلوم اثر در دل ظالم نکند
در سیه خانه کجا دود نمایان گردد؟
زان به صحرا ننهم روی که مجنون مرا
[...]
تا کی از عکس تو آیینه گلستان گردد
سوی عاشق نظری تا همه تن جان گردد
همچو جام جمت ار آینه رخشان گردد
صد سکندر بدرت حاجب و دربان گردد
تونه این آب و گلی بلکه همه جان و دلی
آندو چون محو شود ایندو نمایان گردد
گنج در خانه نهان داری وز آن بیخبری
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.