مرد را خوار چه دارد؟ تن خوش خوارش
چون تو را خوار کند چون نکنی خوارش ؟
هر که او انده و تیمار تو را کوشد
تو بخیره چه خوری انده و تیمارش؟
تن همان خاک گران سیه است ار چند
شاره زربفت کنی قرطه و شلوارش
تن تو خادم این جان گرانمایه است
خادم جان گرانمایه همی دارش
گر نخواهی که تو را خوار و زبون گیرد
برتر از قدرش و مقدارش مگذارش
تن درخت است و خرد بار و، دروغ و مکر
خس و خار است، حذر کن ز خس و خارش
خار و خس بفگن از این شهره درخت ایرا
کز خس و خار نیابی مزه جز خارش
یار خرماست یکی خار، بتر یاری
یار بد عار بود دایم بر یارش
یار بد خار توست، ای پسر، از یارت
دور باش و به جز از خار مپندارش
یار چون خار تو را زود بیازارد
گر نخواهی که بیازاری مازارش
هر که با اوت همی صحبت رای آید
بر رس، ای پور، نخست از ره و رفتارش
سیرت خوب طلب باید کرد از مرد
گرچه خوب است مشو غره به دیدارش
صورت خوب بسی باشد بی حاصل
بر در و درگه و بر خانه و دیوارش
گرچه خرما بن سبز است، درخت سبز
هست بسیار که خرما نبود بارش
هرکه بیسیرت خوب است و نکو صورت
جز همان صورت دیوار مینگارش
بد کنش را به سخن دست مده بر بد
که به تو باز رسد سرزنش از کارش
سر پیکان نشود در سپر و جوشن
تا نباشد سپس اندر پر و سوفارش
صحبت نادان مگزین که تبه دارد
اندکی فایده را یاوهٔ بسیارش
میوه چون اندک باشد به درختی بر
بیمزه ماند در برگ به خروارش
ره و هنجار ستمگار همه زشت است
ای خردمند مرو بر ره و هنجارش
هرکه او بر ره کفتار رود، بیشک
سوی مردار نماید ره کفتارش
مرد را چون نبود جز که جفا، پیشه
مارش انگار نه مردم، سوی ما مارش
مار مردم نیت بد بود اندر دل
بد نیت را جگر افگار کند مارش
هر که را قولش با فعل نباشد راست
در در دوستی خویش مده بارش
سیر گرداندت از گفتن بیمعنی
تا مگر سیر کنی معدهٔ ناهارش
هم از آن کیسه دهش نقد که او دادت
نقد او باید بردنت به بازارش
زرق پیش آر چو رزاق شود با تو
سر به سر باش و همی باش به مقدارش
گر همی خفته گمانیت برد خفته است
خفته بگذار و مکن بیهده بیدارش
سخن از مردم دیندار شنو، وان را
که ندارد دین، منگر سوی دینارش
زنگ دارد دل بد دین، من ازان ترسم،
که بیالاید زو دلت به زنگارش
نه مکان است سخن را سر بیمغزش
نه مقر است خرد را دل چون قارش
نیست آمیخته با آب هنر خاکش
نیست آویخته در پود خرد تارش
نبری رنج برو بهتر، چون رنجه است
او ز گفتار تو، همچون تو ز گفتارش
خویشتن رنجه مکن نیز چو میدانی
که نخواهندت پرسید ز کردارش
چه شوی غره به راهش چو همی بینی
که همی غره کند گنبد دوارش؟
رنجه و افگار شوی زو که چو خار است او
خارت افگار کند چون کنی افگارش
به حذر باش، نباید که چو میکوشی
خود نگیریش و، بمانی تو گرفتارش
نیک بنگر که کجا میبردت گیتی
چون همی تازی بر مرکب رهوارش
از تو هموار همی دزدد عمرت را
چرخ بیدادگر و گشتن هموارش
پارش امسال فسانه است به پیش ما
هم فسانه شود امسالش چون پارش
نیست دشوار جهان بدتر از آسانش
چون همی بگذرد آسانش و دشوارش
زو مبین نیک و بد و زشت و نکو هرگز
بل ز سازندهٔ او بین و ز سالارش
چون همی بر من زنهار خورد دنیا
خویشتن چون دهی، ای پور، به زنهارش؟
هر که را چرخ ستمگار برد بر گاه
بفگند باز خود از گاه نگونسارش
تا به پیکار بود، صلح طمع میدار
چون به صلح آمد میترس ز پیکارش
چاره کن، خوش خوش ازو دست بکش، زیرا
یله بایدت همی کرد به ناچارش
این جهان پیرزنی سخت فریبندهاست
نشود مرد خردمند خریدارش
پیش ازان کز تو ببرد تو طلاقش ده
مگر آزاد شود گردنت از عارش
سخن حجت مرغی است که بر دانا
پند بارد همه از پرش و منقارش
گر به پند اندر رغبت کنی، ای خواجه،
پند نامه است تو را دفتر و اشعارش



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: این شعر ناصرخسرو به بررسی فریبندگی و زودگذری دنیا میپردازد. شاعر به یادآوری میآورد که انسان باید از تعلق به بدن که زودگذر است دوری کند و بر ارزشهای واقعی و جاودانی تأکید نماید. او هشدار میدهد که دوستی با افراد بدخُلق و فریبنده، انسان را به هلاکت میکشاند و از همبستگی با آنها پرهیز کند. همچنین، ناصرخسرو به این نکته اشاره میکند که ظاهر زیبا بدون سیرت نیکو ارزشی ندارد و انسانها باید در انتخاب دوستان و مَنشهای خود دقت کنند. در نهایت، او توصیه میکند که انسان باید از دنیا بیاموزد و به علم و خرد خود اهمیت دهد تا از ناپایداریهای آن در امان بماند.
هوش مصنوعی: چه چیزی مرد را خوار و بیارزش میکند؟ تنِ خوشخوراک و تنپرور او. وقتی این تن تو را خوار میکند، چرا تو آن را خوار و رام نمیکنی؟
هوش مصنوعی: کسی که در پی اندوه و رنج توست، چرا بیهوده غم او را میخوری و به او میرسی؟ مقصود تن است که مایهٔ رنج آدمی است.
هوش مصنوعی: تن همان خاکِ سنگین و تیره است، حتی اگر پیراهن و شلوارش را از پارچهٔ زربفت بسازی.
هوش مصنوعی: تن خدمتکار جانِ گرانبهای توست؛ پس آن را در جایگاه خدمتکار جان نگه دار.
هوش مصنوعی: اگر نمیخواهی تن تو را خوار و زبون کند، آن را بالاتر از ارزش و اندازهاش قرار نده.
هوش مصنوعی: تن مانند درخت است و خرد میوهٔ آن، و دروغ و نیرنگ خس و خارِ آن؛ از این خس و خار پرهیز کن.
هوش مصنوعی: خس و خار را از این درختِ ارجمند دور بریز، زیرا از خار جز خلیدن و آزار چیزی نصیبت نمیشود.
هوش مصنوعی: خار همراهِ درخت خرماست و همراهی بسیار بدی است؛ یار بد همیشه مایهٔ ننگ و سرشکستگی یارِ خود است.
هوش مصنوعی: ای پسر، یار بد برای تو همچون خار است؛ از او دوری کن و او را جز خار مشمار.
هوش مصنوعی: یارِ بد مانند خار زود تو را میآزارد؛ اگر نمیخواهی آزار ببینی، با او درنیفت و او را نیازار.
هوش مصنوعی: ای فرزند، با هر کس که میخواهی همنشین شوی، نخست راه و رفتار او را بسنج.
هوش مصنوعی: باید در مردم خوی و منش نیک را جست؛ اگرچه کسی زیباروست، فریفتهٔ ظاهرش مشو.
هوش مصنوعی: نقشهای زیبای بسیاری بر در و درگاه و خانه و دیوار هست که هیچ سودی ندارد.
هوش مصنوعی: درخت خرما سبز است، اما درختان سبز بسیاری هستند که خرما نمیدهند؛ پس سبزی و ظاهر نشانهٔ بار و ثمر نیست.
هوش مصنوعی: هر کس خوشچهره است ولی خوی نیک ندارد، او را جز همچون نقشی بر دیوار به شمار نیاور.
هوش مصنوعی: با سخن خود بدکار را در کار بد یاری مکن، زیرا سرزنشِ کار او به تو هم بازمیگردد.
هوش مصنوعی: نوک پیکان در سپر و زره فرو نمیرود مگر آنکه پر و سوفار پشت آن باشد؛ یعنی یاریدهنده هم در کار بد شریک است.
هوش مصنوعی: همنشینی با نادان را برمگزین، زیرا یاوهگویی بسیار او همان سود اندکش را هم تباه میکند.
هوش مصنوعی: وقتی میوهٔ درختی اندک باشد، در میان انبوه برگهایش بیمزه و بیارزش میماند.
هوش مصنوعی: راه و روش ستمگر یکسره زشت است؛ ای خردمند، به راه و روش او مرو.
هوش مصنوعی: هر کس به دنبال کفتار برود، بیگمان راه کفتار او را به سوی مردار میبرد؛ پیروِ بدان به پلیدی میرسد.
هوش مصنوعی: اگر کار و پیشهٔ مردی جز ستم و آزار نباشد، او را انسان مدان، بلکه مار بشمار؛ او در نظر ما مار است.
هوش مصنوعی: مارِ درون آدمی نیت بد در دل اوست، و این مار جگر خودِ بدنیت را زخمی و دردمند میکند.
هوش مصنوعی: هر کس گفتارش با کردارش راست نیست، او را به درِ دوستی خود راه مده.
هوش مصنوعی: چنین کسی با سخنان بیمعنی تو را خسته و بیزار میکند، به این امید که شکم گرسنهاش را سیر کنی؛ یعنی چاپلوسیاش برای نان است.
هوش مصنوعی: با چنین کسی همانگونه رفتار کن که با تو رفتار کرده است؛ از همان کیسهای که به تو داده به او بپرداز و سکهٔ خودش را به بازار خودش ببر.
هوش مصنوعی: اگر با تو فریبکاری کرد، تو نیز در برابرش زیرکی و نیرنگ به کار ببر؛ با او برابر باش و به همان اندازه که او میکند رفتار کن.
هوش مصنوعی: اگر چنین کسی تو را غافل و خفته میپندارد، خود اوست که در خواب غفلت است؛ او را در همان غفلت رها کن و بیهوده برای بیدار کردنش نکوش.
هوش مصنوعی: سخن را از مردم دیندار بشنو و به کسی که دین ندارد، هرچند ثروتمند باشد، اعتنا مکن و به مالش چشم مدوز.
هوش مصنوعی: دل بیدین زنگار گرفته است و من میترسم که از همنشینی با او دل تو نیز به آن زنگار آلوده شود.
هوش مصنوعی: سرِ بیمغز او جای سخن نیست و دلِ تیره و سیاه چون قیرش جایگاه خرد نیست.
هوش مصنوعی: خاک وجود او با آب هنر و فضیلت آمیخته نشده و تار هستیاش با پود خرد بافته نشده است؛ یعنی بیهنر و بیخرد است.
هوش مصنوعی: بهتر است برای او رنج نکشی، زیرا همانگونه که تو از سخن او آزرده میشوی، او نیز از سخن تو آزرده است.
هوش مصنوعی: خود را برای او به زحمت نینداز، چون میدانی که دربارهٔ کردار او از تو بازخواست نخواهند کرد.
هوش مصنوعی: چرا فریب راه و روش او را میخوری، در حالی که میبینی خود او فریبخوردهٔ فلک گردان است؟
هوش مصنوعی: او مانند خار است؛ اگر به او آسیب بزنی، خارش تو را زخمی میکند و خودت آزرده میشوی.
هوش مصنوعی: هوشیار باش، مبادا در کوشش برای گرفتن و چیره شدن بر او، او را به دست نیاوری و خودت گرفتار او شوی.
هوش مصنوعی: خوب بنگر که دنیا تو را به کجا میبرد، در حالی که سوار بر مرکب راهوار آن پیش میتازی.
هوش مصنوعی: آسمان ستمگر با گردش یکنواخت و پیوستهاش، آرامآرام عمر تو را میدزدد.
هوش مصنوعی: سال گذشتهٔ دنیا امروز برای ما افسانهای بیش نیست و امسالش نیز مانند پارسال افسانه خواهد شد.
هوش مصنوعی: سختیهای جهان از آسانیهایش بدتر نیست، چون هم آسانی و هم سختیاش میگذرد.
هوش مصنوعی: هرگز نیک و بد و زشت و زیبا را از خود جهان مدان، بلکه آن را از سازنده و فرمانروای جهان ببین.
هوش مصنوعی: ای فرزند، وقتی دنیا با من پیمانشکنی میکند، تو چگونه خود را به امان و پناه آن میسپاری؟
هوش مصنوعی: فلک ستمکار هر کس را به تخت و مقام برساند، دوباره او را سرنگون از آن جایگاه به زیر میافکند.
هوش مصنوعی: تا وقتی دنیا با تو در جنگ است امید آشتی داشته باش، و چون با تو آشتی کرد از جنگ دوبارهاش بترس.
هوش مصنوعی: چارهای بیندیش و آرامآرام از دنیا دست بکش، زیرا سرانجام به ناچار باید آن را رها کنی.
هوش مصنوعی: این جهان پیرزنی بسیار فریبکار است و مرد خردمند خواهان و خریدار او نمیشود.
هوش مصنوعی: پیش از آنکه دنیا از تو جدا شود، تو او را طلاق بده تا شاید گردنت از ننگ پیوند با او آزاد شود.
هوش مصنوعی: سخن حجت (تخلص شاعر) مانند پرندهای است که از پر و منقارش بر سر دانا پند میبارد.
هوش مصنوعی: ای سرور، اگر به پند گرفتن رغبت داری، دفتر و شعرهای حجت برایت پندنامه است.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
مرتبسازی حاشیهها: محبوبترین | جدیدترین | قدیمیترین
تا به حال ۲ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.