مرد را خوار چه دارد؟ تن خوش خوارش
چون تو را خوار کند چون نکنی خوارش ؟
هر که او انده و تیمار تو را کوشد
تو بخیره چه خوری انده و تیمارش؟
تن همان خاک گران سیه است ار چند
شاره زربفت کنی قرطه و شلوارش
تن تو خادم این جان گرانمایه است
خادم جان گرانمایه همی دارش
گر نخواهی که تو را خوار و زبون گیرد
برتر از قدرش و مقدارش مگذارش
تن درخت است و خرد بار و، دروغ و مکر
خس و خار است، حذر کن ز خس و خارش
خار و خس بفگن از این شهره درخت ایرا
کز خس و خار نیابی مزه جز خارش
یار خرماست یکی خار، بتر یاری
یار بد عار بود دایم بر یارش
یار بد خار توست، ای پسر، از یارت
دور باش و به جز از خار مپندارش
یار چون خار تو را زود بیازارد
گر نخواهی که بیازاری مازارش
هر که با اوت همی صحبت رای آید
بر رس، ای پور، نخست از ره و رفتارش
سیرت خوب طلب باید کرد از مرد
گرچه خوب است مشو غره به دیدارش
صورت خوب بسی باشد بی حاصل
بر در و درگه و بر خانه و دیوارش
گرچه خرما بن سبز است، درخت سبز
هست بسیار که خرما نبود بارش
هرکه بیسیرت خوب است و نکو صورت
جز همان صورت دیوار مینگارش
بد کنش را به سخن دست مده بر بد
که به تو باز رسد سرزنش از کارش
سر پیکان نشود در سپر و جوشن
تا نباشد سپس اندر پر و سوفارش
صحبت نادان مگزین که تبه دارد
اندکی فایده را یاوهٔ بسیارش
میوه چون اندک باشد به درختی بر
بیمزه ماند در برگ به خروارش
ره و هنجار ستمگار همه زشت است
ای خردمند مرو بر ره و هنجارش
هرکه او بر ره کفتار رود، بیشک
سوی مردار نماید ره کفتارش
مرد را چون نبود جز که جفا، پیشه
مارش انگار نه مردم، سوی ما مارش
مار مردم نیت بد بود اندر دل
بد نیت را جگر افگار کند مارش
هر که را قولش با فعل نباشد راست
در در دوستی خویش مده بارش
سیر گرداندت از گفتن بیمعنی
تا مگر سیر کنی معدهٔ ناهارش
هم از آن کیسه دهش نقد که او دادت
نقد او باید بردنت به بازارش
زرق پیش آر چو رزاق شود با تو
سر به سر باش و همی باش به مقدارش
گر همی خفته گمانیت برد خفته است
خفته بگذار و مکن بیهده بیدارش
سخن از مردم دیندار شنو، وان را
که ندارد دین، منگر سوی دینارش
زنگ دارد دل بد دین، من ازان ترسم،
که بیالاید زو دلت به زنگارش
نه مکان است سخن را سر بیمغزش
نه مقر است خرد را دل چون قارش
نیست آمیخته با آب هنر خاکش
نیست آویخته در پود خرد تارش
نبری رنج برو بهتر، چون رنجه است
او ز گفتار تو، همچون تو ز گفتارش
خویشتن رنجه مکن نیز چو میدانی
که نخواهندت پرسید ز کردارش
چه شوی غره به راهش چو همی بینی
که همی غره کند گنبد دوارش؟
رنجه و افگار شوی زو که چو خار است او
خارت افگار کند چون کنی افگارش
به حذر باش، نباید که چو میکوشی
خود نگیریش و، بمانی تو گرفتارش
نیک بنگر که کجا میبردت گیتی
چون همی تازی بر مرکب رهوارش
از تو هموار همی دزدد عمرت را
چرخ بیدادگر و گشتن هموارش
پارش امسال فسانه است به پیش ما
هم فسانه شود امسالش چون پارش
نیست دشوار جهان بدتر از آسانش
چون همی بگذرد آسانش و دشوارش
زو مبین نیک و بد و زشت و نکو هرگز
بل ز سازندهٔ او بین و ز سالارش
چون همی بر من زنهار خورد دنیا
خویشتن چون دهی، ای پور، به زنهارش؟
هر که را چرخ ستمگار برد بر گاه
بفگند باز خود از گاه نگونسارش
تا به پیکار بود، صلح طمع میدار
چون به صلح آمد میترس ز پیکارش
چاره کن، خوش خوش ازو دست بکش، زیرا
یله بایدت همی کرد به ناچارش
این جهان پیرزنی سخت فریبندهاست
نشود مرد خردمند خریدارش
پیش ازان کز تو ببرد تو طلاقش ده
مگر آزاد شود گردنت از عارش
سخن حجت مرغی است که بر دانا
پند بارد همه از پرش و منقارش
گر به پند اندر رغبت کنی، ای خواجه،
پند نامه است تو را دفتر و اشعارش



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: این شعر ناصرخسرو به بررسی فریبندگی و زودگذری دنیا میپردازد. شاعر به یادآوری میآورد که انسان باید از تعلق به بدن که زودگذر است دوری کند و بر ارزشهای واقعی و جاودانی تأکید نماید. او هشدار میدهد که دوستی با افراد بدخُلق و فریبنده، انسان را به هلاکت میکشاند و از همبستگی با آنها پرهیز کند. همچنین، ناصرخسرو به این نکته اشاره میکند که ظاهر زیبا بدون سیرت نیکو ارزشی ندارد و انسانها باید در انتخاب دوستان و مَنشهای خود دقت کنند. در نهایت، او توصیه میکند که انسان باید از دنیا بیاموزد و به علم و خرد خود اهمیت دهد تا از ناپایداریهای آن در امان بماند.
هوش مصنوعی: مرد از چه چیزی باید احساس خوار بودن کند؟ اگر تن او را خوار کند و تو او را خوار نکنید، پس چرا او باید احساس خوار بودن کند؟
هوش مصنوعی: هر کسی که برای دلتنگی و درد تو تلاش کند، تو چرا در مقابل درد و غم او بیتوجهی کنی و به فکر خودت باشی؟
هوش مصنوعی: بدن انسان همان خاک تیره و بیارزش است، هرچند که با زرق و برق و زربافت (نساجی خوب و گرانقیمت) پوشانده شود و لباسهایی از جمله شلوار و قرطه (لباس مردانه) بر تن کرده باشد.
هوش مصنوعی: بدن تو خدمتگزار این جان باارزش است و بنابراین باید همواره آن را در خدمت این جان باارزش نگهداری.
هوش مصنوعی: اگر نمیخواهی دیگران تو را خوار و حقیر کنند، بهتر است که از حد و مقام خود فراتر نروی و خود را بزرگتر از آنچه هستی، نشان ندهی.
هوش مصنوعی: در این بیت، درخت نماد انسان و تن اوست که باید خرد و دانش داشته باشد. در حالی که خس و خار نمایانگر دروغ و مکر هستند؛ بنابراین، باید از خس و خار دوری کرد و به فریبندگیهای آنها توجه نکرد.
هوش مصنوعی: از این درخت، خار و خس را بردار ای اهل این شهر، زیرا از خس و خار هیچ طعمی جز تلخی و زحمت نخواهی چشید.
هوش مصنوعی: دوست خوب مانند خرماست، اما اگر دوست بدی مانند خار باشد، بهتر است به دوستی با او ادامه ندهی، زیرا عار و ننگ در هر حال بر دوش او خواهد بود.
هوش مصنوعی: یار تو بد مانند خاری است، ای پسر، از او دوری کن و او را جز به عنوان خاری نشناس.
هوش مصنوعی: اگر یارت مانند خار تو را به سرعت آزار دهد، بهتر است او را به زحمت نیندازی و خود را از آزارش دور نگهداری.
هوش مصنوعی: هر کس که با او (یار) صحبت میکند، مانند تو به او علاقه پیدا میکند؛ ای پسر، ابتدا آنچه که او بیان میکند و رفتارش را در نظر بگیر.
هوش مصنوعی: باید از شخصیت و باطن خوب افراد یاد بگیریم و روی آن تمرکز کنیم، زیرا هر چند ظاهر فرد ممکن است زیبا باشد، نباید فریب آن را بخوریم.
هوش مصنوعی: ظاهر زیبا و جذاب بسیار میتواند به تنهایی وجود داشته باشد، اما در واقع آن زیبایی به تنهایی فاقد ارزش است و در در و دیوار و مکانها به چشم میآید، بدون اینکه ارزش واقعی داشته باشد.
هوش مصنوعی: هرچند که درخت خرما به رنگ سبز است و درختان سبز دیگری نیز وجود دارند، اما این درختان بار خرما را ندارند و فقط ظاهر مشابهی دارند.
هوش مصنوعی: هر کس که از نظر اخلاقی نیکو نیست ولی فقط ظاهر زیبا دارد، همچون دیواری است که فقط نقاشیاش خوب است و چیزی درونش ندارد.
هوش مصنوعی: بدرفتاری و کردار ناپسند را با کلام خوب و دلنشین فراموش نکن، زیرا اگر از عملکرد بد او چیزی بگویی، خودت نیز مورد سرزنش قرار میگیری.
هوش مصنوعی: سر تیری که در سپر و زره نمینشیند، تا زمانی که در پر و نوک آن نباشد، به درد نمیخورد. به عبارت دیگر، هر چیزی باید در جای خود و با تمام اجزای لازم خود وجود داشته باشد تا مفید واقع شود.
هوش مصنوعی: با نادان در گفتگو مپرداز که او تنها کمی سود دارد و سخنان بیمحتوایش بسیار است.
هوش مصنوعی: اگر میوهٔ درختی کم باشد، آن درخت به بیمزه بودن خود ادامه میدهد و بر روی برگهایش تنها خروار خروار میماند. به عبارت دیگر، کمبود محصول به عدم کیفیت و ناپختگی درخت اشاره دارد.
هوش مصنوعی: همهٔ راهها و روشهای ستمکاران زشت و ناپسند است، ای خردمند، به این راه و روشها نرو.
هوش مصنوعی: هر کسی که در مسیر کفتار (ستمکار) حرکت کند، بیشک به سوی مردار (هلاکت) خواهد رفت.
هوش مصنوعی: وقتی که مردی جز بد کردن چیزی ندارد، مانند ماری است که به جای انسانها در نظر میآید و آن مار به ما هم آسیب خواهد رساند.
هوش مصنوعی: انسان بدذات و بد نیت، در دل خود افکار پلیدی دارد که همانطور که مار میتواند خطرناک باشد، او نیز با نیتهای زشتش میتواند به دیگران آسیب برساند.
هوش مصنوعی: هر کسی که سخن او با کردار و عملش همخوانی نداشته باشد، نباید در دوستیاش به او اعتماد کنی و بار مشکلات خود را بر دوش او بگذاری.
هوش مصنوعی: شما را از گفتن حرفهای بیمحتوا دور میکند تا بلکه بتوانید معدهتان را با غذا پر کنید.
هوش مصنوعی: تنوع و بهینهخواهی را از همان کیسهای که بخشنده به تو داده است، باید به گونهای تنظیم کنی که تو را به بازار بکشاند و به نیازهایت پاسخ دهد.
هوش مصنوعی: پیش کسی مانند رزاق (خداوند) رفتار کن و به مقدار (نیکی و خوبی) او با دیگران در ارتباط باش.
هوش مصنوعی: اگر فکر میکنی کسی که خوابیده، در خواب گمانهای تو را به خود میگیرد، او را بگذار و بیدلیل بیدارش نکن.
هوش مصنوعی: سخن را دربارهٔ مردم با ایمان بشنو و به کسانی که ایمان ندارند، نگاه نکن، زیرا آنها ارزش دینی ندارند.
هوش مصنوعی: دل افراد بددین گرفتار زنگار و کدر شدن است و من از این موضوع میترسم که به خاطر این کدورت، دل تو هم زنگار بگیرد.
هوش مصنوعی: این بیت بیان میکند که هرگز نمیتوان یک جای معین را برای سخن بیمعنا و پوچ در نظر گرفت، و همچنین دل نمیتواند دقیقا جایگاه عقل باشد، زیرا دل گاهی گمراه و بیفایده است.
هوش مصنوعی: هنر واقعی با آب و خاک ترکیب نشده و در تار و پود خرد به هم نرفته است.
هوش مصنوعی: بهتر است از رنج و زحمت خودداری کنی، زیرا او از سخنان تو رنجیده است، همانطور که تو از سخنان او رنجیدهای.
هوش مصنوعی: خودت را هم زحمت نده، چون میدانی که او به خاطر کارهایش از تو نمیخواهد که دربارهاش بپرسی.
هوش مصنوعی: چرا به خاطر راه او فریب خود را میخوری، وقتی میبینی که گنبد آسمان نیز به او فریب میدهد؟
هوش مصنوعی: اگر به دنبال او بروی، از درد و رنج و آزارش به زحمت میافتی، زیرا او مانند خاری است که وجودت را زخمی میکند و هر زمان که سعی کنی به او نزدیک شوی، بیشتر در آزار و کشمکش میافتی.
هوش مصنوعی: هوشیار باش، نباید وقتی که خیلی سعی میکنی، خودت به دام او بیفتی و در نهایت به مشکل دچار شوی.
هوش مصنوعی: به دقت نگاه کن که زندگی (گیتی) تو را به کجا میبرد، زیرا مثل اسبی که سوارکاری تازی (شجاع و بیرحم) بر آن سوار است، تو نیز در حال حرکت به سمتی هستی که خودت کنترلش را نداری.
هوش مصنوعی: زمانهای که بیرحم و نابرابر است، به آرامی عمر تو را میبرد و این دوران سرزنشگر به سادگی میگذرد.
هوش مصنوعی: حوادث و داستانهای امسال فقط روایتی زودگذر و دروغین هستند و اگر سال آینده نیز بگذرد، باز هم این داستانها صرفاً همانند وقایع گذشته خواهند بود.
هوش مصنوعی: هیچ چیزی در جهان سختتر از چیز آسان نیست، زیرا وقتی که آسانی و سختی میگذرد، در واقع همۀ آنها به یکسان پیش میروند.
هوش مصنوعی: به زیبایی و زشتی و خوبی و بدی دنیا نگاه نکن، بلکه به خالق و پروردگار آن توجه کن، چرا که اوست که دنیا را به وجود آورده و بر آن حکم میرانَد.
هوش مصنوعی: وقتی دنیا به من هشدار میدهد و به من میگوید که از آن بپرهیز، تو که فرزند هستی، چرا به این هشدار توجه نمیکنی؟
هوش مصنوعی: هر کسی که چرخ زمانه، او را به دچار سختی و مصیبت بیندازد، خود را همواره در حالتی از ناامیدی و بدبختی میبیند.
هوش مصنوعی: زمانی که در جنگ و درگیری هست، انتظار صلح و آرامش را دارد، اما وقتی به صلح میرسد، از همان جنگ و نبرد میترسد.
هوش مصنوعی: چارهای بیندیش و از او دور شو، چون او باعث میشود که تو به بیهودگی و بیخود بودن بیفتی و بدون هدف زندگی کنی.
هوش مصنوعی: این دنیا مانند زن پیر و فریبی است که انسانهای نادان را به خود میکشد، اما فرد حکیم و خردمند هرگز فریباش را نخواهد خورد و ارزشش را نمیخرد.
هوش مصنوعی: پیش از آنکه او به تو بگوید که از هم جدا شو، طلاقت را بده تا گردن تو از شر و ننگ او رها شود.
هوش مصنوعی: سخن مناسب و درست، همچون پر و منقار مرغی است که بر انسان عاقل و دانا مشاوره و نصیحت میکند.
هوش مصنوعی: اگر بخواهی به پند و نصیحت توجه کنی، ای آقا، پس این پندنامه و اشعار آن، کتابی است برای تو.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
مرتبسازی حاشیهها: محبوبترین | جدیدترین | قدیمیترین
تا به حال ۲ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.