ای بس فراز و شیب که کردم طلب گری
گه لوح دل بخواندم و گه نقش کافری
گه در زمین خدمت چون خاک ره شدم
بر چرخ روح گاه دویدم باختری
گم گشته از خود و دل و دلبر هزار بار
گه سر دل بجسته و گه سر دلبری
بر کوه طور طالب ارنی کلیم وار
وز خلق دررمیده به عالم چو سامری
در وادیی رسیدم کان جا نبرد بوی
نی معجز و کرامت و نی مکر و ساحری
وادی ز بوی دوست مرا رهبری شده
کان بو نه مشک دارد نی زلف عنبری
آن جا نتان دویدن ای دوست بر قدم
پر نیز می‌بسوزد گر ز آنک می‌پری
کز گرم و سرد و خشک و تر است این نهاد حس
وین چار مرغ هست از این باغ عنصری
آن جا بپر دوست که روید ز بوی دوست
پری و گر نه زرد درافتی به شش دری
ای کامل کمال کز این سو تو کاملی
زان سو که سوی نیست حذر کن که قاصری
آن مرغ خاکیی که به خشکی کمال داشت
در بحر عاجز آمد و رسوا شد از تری
با آنک بر و بحر یکی جنس و یک فنند
هر یک به حس درآید چونشان درآوری
صد بر و بحر و چرخ و فلک در فضای غیب
در پا فتاده باشد چون نقش سرسری
زین بر و بحر آن رسد آن سو که او ز عشق
گردد هزار بار از این هر دو او بری
حقا به ذات پاک خداوند هر کی هست
از تیغ غیب سر نبرد گر برد سری
در آتش خلیل کجا آید آن خسی
کو خشک شد ز عشق دلارام آزری
جان خلیل عشق به شادی و خرمی
در آتش آ چو زر که ز هر غش طاهری
گر محو می‌نمایی در دودمان حس
در عشق آتشین دلارام ظاهری
این عشق همچو آتش بر جمله قاهر است
تو بس عجایبی که بر آتش تو قادری
هر چند کوشد آتش تا تو سیه شوی
بر رغم او لطیف و شریفی و احمری
دانم که پرتو نظری داری از شهی
چشم و چراغ غیب به شاهی و سروری
بر خار خشک گر نظری افکند ز لطف
پیدا شود ز خار دو صد گونه عبهری
نی خود اگر به محو و عدم غمزه‌ای کند
ظاهر شود ز نیست دل و دیده پروری
در لطف و در نوازش آن شه نگاه کن
ای تیغ هجر چند زنی زخم خنجری
نی نی خود از نوازش او تند شد فراق
کز یک نهاله آمد این لطف و قاهری
گر خوگری به لطف نباشد دل مرا
او کی فراق داند در دور دایری
حنجر غذا خورد ز غذا رست حنجرش
پس او غذا دهد به غذا رسم حنجری
این جمله من بگفتم و القاب شمس دین
از رشک کرده در غم تبریز ساتری
آن است اصل و قصد و غرض زین همه حدیث
لیکن مزاد نیست که من رام یشتری
با انتخاب متن و لمس متن انتخابی می‌توانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر در این غزل به تجربه‌های روحانی و جستجوی حقیقت می‌پردازد. او از فراز و نشیب‌های راه معرفت و دلتنگی‌هایش می‌گوید، و به گم‌گشتگی و بی‌خودی اشاره می‌کند. در این مسیر، وجه الهی و عشق را درک می‌کند که از آنجا دیگر نشانه‌ای از دنیا و مکر نیست، و تنها بوی دوست راهنمای او می‌شود. عشق را همچون آتش قهری می‌بیند که بر تمامی حالتها غلبه دارد و از آن می‌فهمد که درونی‌ترین احساسات و ارتباطات در وجود او با عشق و زیبایی هم‌خوانی دارد. در نهایت، شاعر از مقام و عظمت شمس‌الدین تبریزی سخن می‌گوید، و این تجربه‌های عمیق را برای به اشتراک گذاشتن با دیگران بیان می‌کند.
هوش مصنوعی: در سفر معنوی و جستجوی حقیقت بارها اوج و سقوط را تجربه کرده‌ام؛ گاهی دل را به یاد خدا مشغول می‌کنم و گاهی به یاد کفر و گمراهی.
هوش مصنوعی: گاه در زمین به مقام خدمت، مانند خاکی که در راه است، قرار گرفتم و گاه آن‌قدر پرواز کردم که با روح به آسمان رفتم و به جایی رسیدم که شبیه غربت و دوری از وطن بودم.
هوش مصنوعی: من بارها از خود و دل و محبوبم گم شده‌ام؛ گاهی به شور و شوق دل را یافته‌ام و گاهی در آغوش محبوب به سر برده‌ام.
هوش مصنوعی: بر کوه طور، مانند موسی (کلیم) که درخواست دیدن خداوند را داشت، می‌خواهم تو را ببینم و از میان مردم دور شده، مانند سامری که به دنیای دیگری رفته است، به عالم روحانی واقع شوم.
هوش مصنوعی: در وادی‌ای رسیدم که بوی نی و عطر آنجا از معجزه و کرامت و نه از مکر و جادوگری نیست.
هوش مصنوعی: در این وادی، بوی دوست به من راهنمایی می‌دهد و این بوی خوش نه از مشک است و نه از زلف‌های معطر، بلکه با معانی عمیق انسانی و روحانی مرتبط است.
هوش مصنوعی: در آن مکان، ای دوست، تو نمی‌توانی به راحتی بچرخی، زیرا پاهایت دچار مانع خواهند شد و پاورچین رفتن تو نیز به گناه می‌سوزد، اگر از آن مکان پرواز کنی.
هوش مصنوعی: حس‌های انسان (بشماری از احساسات و عواطف) تحت تأثیر شرایط و تغییرات مختلف (گرما و سرما، رطوبت و خشکی) شکل می‌گیرند و این چهار نوع عنصر (عناصر چهارگانه) به مانند مرغانی هستند که در باغ جسم و طبیعت وجود دارند.
هوش مصنوعی: به آن جایی برو که بوی دوست به مشام می‌رسد، زیرا اگر به آنجا نروی، مانند موجود بی‌روح و زرد رنگ به در می‌افتی که تجلی عشق و محبت را ندارد.
هوش مصنوعی: ای کامل و بی‌نقص، تو که از این طرف کامل هستی، از طرف دیگر که هیچ وجودی ندارد دوری کن، زیرا آنجا کمالی نیست و نقصان وجود دارد.
هوش مصنوعی: مرغ خاکی که در دنیای مادی و ظاهری خود کاملاً رشد کرده و کمال پیدا کرده بود، در مواجهه با دنیای روحانی و عمیق‌تر (در بحر) احساس ناتوانی و شکست کرد و در برابر حقیقت‌ها عریان و رسوا شد.
هوش مصنوعی: هرچند که زمین و دریا یک نوع و یک مظهر هستند، اما هر کدام به حس و تجربه‌ی ما به گونه‌ای متفاوت ظهور میکنند.
هوش مصنوعی: در عالم غیب، حتی صدها زمین و دریا و آسمان و گردونه‌ی فلک، بی‌اهمیت و کم‌ارزش هستند و مانند نقش‌هایی گذرا و سطحی به نظر می‌رسند.
هوش مصنوعی: از بر و بحر (محبت و عشق) چیزی فراتر از این دو به او می‌رسد، چرا که او به واسطهٔ عشق، بارها و بارها از این دو مقام (بر و بحر) جدا می‌شود و فراتر می‌رود.
هوش مصنوعی: در واقع، اگر کسی به ذات مقدس خداوند متصل شود و از حقیقت او بهره‌مند گردد، نمی‌تواند در برابر مشکلات و سختی‌ها تسلیم شود، حتی اگر سرش به تیغ غیبی نیز برود، زیرا او روح و حقیقتی دارد که بالاتر از این مسائل است.
هوش مصنوعی: خلیل، اشاره به ابراهیم (ع)، که در آتش نمرود گرفتار شد و در آن آتش به خاطر عشق و ایمانش بر حق، بی‌گناهی را نشان داد. در اینجا شاعر می‌گوید کسی که عشق واقعی را نمی‌شناسد و در مقابل عشق دلربا و دلنشین خشک و بی‌روح شده است، نمی‌تواند به مقام و حالتی که خلیل در آتش داشت، نزدیک شود.
هوش مصنوعی: عشق خلیل (ابراهیم) باعث شادی و خوشی او شده است، مانند طلا که در آتش خالص و ناب می‌شود و از هر ناخالصی پاک می‌گردد.
هوش مصنوعی: اگر در خانوادهٔ حس، محو و ناپیدا به نظر می‌رسید، در عشق آتشین محبوبی، ظاهری و زیبا به نظر میرسی.
هوش مصنوعی: این عشق مانند آتش بر همه چیز تسلط و قدرت دارد. تو توانایی‌های شگفت‌انگیزی داری که می‌توانی بر این آتش غلبه کنی.
هوش مصنوعی: هرچند که آتش تلاش کند تا تو را تیره و سیاه کند، اما برخلاف آن، تو لطیف و با شخصیت با ارزشی باقی می‌مانی.
هوش مصنوعی: من می‌دانم که تو نوری داری که از نگاه تو به دنیای نامرئی و پادشاهی و برتری تعلق دارد.
هوش مصنوعی: اگر چشمت با لطف به خار خشک (یعنی چیزهای بی‌ارزش) بکند، از آن خار دو صد نوع جمال و زیبایی جلوه‌گر می‌شود.
هوش مصنوعی: اگر خود (محبوب) با ناز و عشوه‌ای بمیرد، نمایان می‌شود از عدم و نبود، دل و چشم را پرورش می‌دهد.
هوش مصنوعی: به زیبایی و محبت آن محبوب (که به او «شه» گفته شده) توجه کن؛ ای تیر جدایی که با هر زخم خنجری که به قلب زدی، درد و رنج بیشتری را ایجاد می‌کنی.
هوش مصنوعی: نه، نه، من از نوازش و محبت او به اندازه‌ای زخم خورده‌ام که فراق و جدایی تند و شدید شده است، زیرا این لطف و شدت دلیری که می‌بینم، از یک نهال کوچک نشأت می‌گیرد.
هوش مصنوعی: اگر کسی به لطف و مهربانی نپردازد، دل من چه کسی را خواهد شناخت که فراق (جدایی) را در دایره‌ای از دوری درک کند؟
هوش مصنوعی: حنجره (حلق یا گلوی انسان) از غذا سیر شد و دیگر نیازی به غذا ندارد، بنابراین او (حنجره) خود نیز غذا می‌دهد و به دیگران یاد می‌دهد که چگونه غذا بخورند.
هوش مصنوعی: من این جمله را گفتم و لقب‌های شمس‌الدین (مانند شمس تبریزی) را از حسی نسبت به زیبایی او بر زبان آوردم.
هوش مصنوعی: اصل و هدف من از این همه سخن همین است، اما چیزی وجود ندارد که مرا به حیرت و شگفتی بیندازد.
در حال بارگذاری آرایه‌های ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
می‌خواهید شما بخوانید؟ اینجا را ببینید.
زلفین برشکسته و قد صنوبری
زیر دو زلف جعدش دو خط عنبری
دو لب عقیق و زیر عقیقش دو رسته در
نرگس دو چشم و زیر دو نرگس گل طری
چشم و دو زلف و دو رخ، جمله مشعبدند
[...]
ای اَبر بهمنی که به چشم من اندری
تن زن زمانکی و بیاسای و کم گری
این روز و شب گریستن زاروار چیست
نه چون منی غریب و غم عشق برسری
بر حال من گری که بباید گریستن
[...]
برگ گل سپید به مانند عبقری
برگ گل دو رنگ به کردار جعفری
برگ گل مُوَرَّدِ بشکفتهٔ طری
چون روی دلربای من، آن ماه سعتری
پوشیده مشگ ز ابر سیه چرخ چنبری
کافور بر گرفت ز که باد عنبری
از گل زمین شده چو تذروان هندوی
وز ابر آسمان چو پلنگان بربری
از سنگ خاره گشت گلاب و عرق روان
[...]
ای فال گیر کودک فالم ز روی تو
با روشنایی مه و با سعد مشتری
هستت زنخ، بلور گُویّ و در آن بلور
پیدا خیال حسن لطیفی و دلبری
دارند صورت پری اندر بلور و تو
[...]
معرفی ترانه‌هایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
مرتب‌سازی حاشیه‌ها: محبوب‌ترین | جدیدترین | قدیمی‌ترین
تا به حال ۲ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیه‌گذاری باید در گنجور نام‌نویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.