گنجور » مولانا » مثنوی معنوی » دفتر ششم » بخش ۱۳۶ - کرامات شیخ شیبان راعی قدس الله روحه العزیز

مولانا » مثنوی معنوی » دفتر ششم »

بخش ۱۳۶ - کرامات شیخ شیبان راعی قدس الله روحه العزیز

هم‌چو آن شیبان که از گرگ عنید

وقت جمعه بر رعا خط می‌کشید

تا برون ناید از آن خط گوسفند

نه در آید گرگ و دزد با گزند

بر مثال دایرهٔ تعویذ هود

که اندر آن صرصر امان آل بود

هشت روزی اندرین خط تن زنید

وز برون مثله تماشا می‌کنید

بر هوا بردی فکندی بر حجر

تا دریدی لحم و عظم از هم‌دگر

یک گره را بر هوا درهم زدی

تا چو خشخاش استخوان ریزان شدی

آن سیاست را که لرزید آسمان

مثنوی اندر نگنجد شرح آن

گر به طبع این می‌کنی ای باد سرد

گرد خط و دایرهٔ آن هود گرد

ای طبیعی فوق طبع این ملک بین

یا بیا و محو کن از مصحف این

مقریان را منع کن بندی بنه

یا معلم را به مال و سهم ده

عاجزی و خیره کن عجز از کجاست

عجز تو تابی از آن روز جزاست

عجزها داری تو در پیش ای لجوج

وقت شد پنهانیان را نک خروج

خرم آن کین عجز و حیرت قوت اوست

در دو عالم خفته اندر ظل دوست

هم در آخر عجز خود را او بدید

مرده شد دین عجایز را گزید

چون زلیخا یوسفش بر وی بتافت

از عجوزی در جوانی راه یافت

زندگی در مردن و در محنتست

آب حیوان در درون ظلمتست

حاشیه‌ها

با انتخاب متن و لمس متن انتخابی می‌توانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.

وزن:	فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مسدس محذوف یا وزن مثنوی)
قالب شعری:	مثنوی
منبع اولیه:	ویکی‌درج
تعداد ابیات:	۱۶

رونوشت متن رونوشت نشانی نمای مشابه کتابهای چاپی (فقط رایانه)

خلاصه

هوش مصنوعی: شعر به کرامات شیخ شیبان، یک عارف بزرگ، می‌پردازد که با قدرت و حکمت خود از خطرات و آفات محافظت می‌کند. او مانند دایره‌ای است که از گزند باد و بلاها در امان می‌ماند و رفتار او نمادی از راهنمایی و تدبیر درست است. شیخ با اعمال خود نشان می‌دهد که عجز و حیرت نوعی قدرت است و زندگی حقیقی در جست‌وجو و تحمل مصائب نهفته است. همچنین، با اشاره به داستان زلیخا و یوسف، به ما یادآوری می‌کند که حتی در شرایط دشوار، می‌توان به جوانی و زندگی جدید دست یافت. کل مضمون این شعر به عمق عرفانی و قدرت روحی در مواجهه با چالش‌ها مربوط می‌شود.

اخطار: خلاصه‌های تولید شده توسط هوش مصنوعی در بسیاری از موارد نادرستند. اگر این متن به نظرتان نادرست است می‌توانید آن را ویرایش کنید.

برگردان به زبان ساده

# هم‌چو آن شیبان که از گرگ عنید

وقت جمعه بر رعا خط می‌کشید

هوش مصنوعی: شیخ شیبان، که به خاطر پرهیزگاری‌اش معروف بود، مانند این مثال است که در روزهای جمعه دور گوسفندها خط می‌کشید تا از گرگ و دزدها محافظت کند.

اخطار: برگردان‌های تولید شده توسط هوش مصنوعی در بسیاری از موارد نادرستند. اگر این متن به نظرتان نادرست است می‌توانید آن را ویرایش کنید.

# تا برون ناید از آن خط گوسفند

نه در آید گرگ و دزد با گزند

هوش مصنوعی: این بیت می‌گوید برای اینکه گوسفندها از خطی که شیبان رسم کرده‌اند خارج نشوند، باید آنها را در امنیت نگه داشت؛ در غیر این صورت، گرگ و دزد به آنها آسیب خواهند زد.

# بر مثال دایرهٔ تعویذ هود

که اندر آن صرصر امان آل بود

هوش مصنوعی: در این بیت، به شباهت یک دایرهٔ حفاظت اشاره شده که در آن، طوفان (صرصر) و آسیب از آل (نسل) محفوظ می‌مانند. این دایره نمادی از امنیت و حفاظت است.

# هشت روزی اندرین خط تن زنید

وز برون مثله تماشا می‌کنید

هوش مصنوعی: هشت روز در این خط (مسیر) تن زندگی کردید و آنچه درون این مسیر است (وجود انسان) را از بیرون مشاهده می‌کنید.

# بر هوا بردی فکندی بر حجر

تا دریدی لحم و عظم از هم‌دگر

هوش مصنوعی: به هوای بالا پرتاب کردی و بر سنگی انداختی تا گوشت و استخوان را از یکدیگر جدا کنی.

# یک گره را بر هوا درهم زدی

تا چو خشخاش استخوان ریزان شدی

هوش مصنوعی: یعنی تو یک گره را بر هوا به هم زدی و آن‌چنان شدی که مثل دانه‌های خشخاش، استخوان‌های تو ریخته و پراکنده شد.

# آن سیاست را که لرزید آسمان

مثنوی اندر نگنجد شرح آن

هوش مصنوعی: این سیاستی که آسمان را به لرزه واداشته، آن‌قدر عظیم و پر significado است که نمی‌توان آن را در مثنوی توضیح داد.

# گر به طبع این می‌کنی ای باد سرد

گرد خط و دایرهٔ آن هود گرد

هوش مصنوعی: اگر می‌خواهی، ای باد سرد، بر طبق طبیعت‌ات عمل کنی، به دور خط و دایرهٔ آن بیفکن.

# ای طبیعی فوق طبع این ملک بین

یا بیا و محو کن از مصحف این

هوش مصنوعی: ای طبیعت، تو فراتر از صفات طبیعی این عالم را بنگر یا بیا و این نوشته (مصحف) را از بین ببر.

# مقریان را منع کن بندی بنه

یا معلم را به مال و سهم ده

هوش مصنوعی: به مقریان (کسانی که آواز می‌خوانند) دستور بده تا از کار خود باز بایستند و آنها را محدود کن، یا به معلم (مدرس) پاداش و حق‌الزحمه بده تا بتواند به درستی مسئولیت خود را انجام دهد.

# عاجزی و خیره کن عجز از کجاست

عجز تو تابی از آن روز جزاست

هوش مصنوعی: عجز و ناتوانی تو از کجا نشأت گرفته است؟ عجز تو نتیجهٔ تاب و سرگردانی تو در همان روزی است که به آن اشاره می‌شود.

# عجزها داری تو در پیش ای لجوج

وقت شد پنهانیان را نک خروج

هوش مصنوعی: ای لجوج، تو در برابر خداوند عجز و ناتوانی‌های زیادی داری، اکنون زمان آن رسیده است که پنهانی‌ها را از پس پرده بیرون بیاوری.

# خرم آن کین عجز و حیرت قوت اوست

در دو عالم خفته اندر ظل دوست

هوش مصنوعی: خوشحالی از این است که عجز و حیرت ما قدرت و قوت او (خدا) است و در دو جهان، ما تحت سایهٔ دوست (خدا) آرام گرفته‌ایم.

# هم در آخر عجز خود را او بدید

مرده شد دین عجایز را گزید

هوش مصنوعی: او (انسان) در آخرین لحظات ضعف و ناتوانی خود را دید و در این حال، مثل کسی که از شگفتی و حیرت می‌میرد، دین‌های عجیب و غریب را پذیرفت.

# چون زلیخا یوسفش بر وی بتافت

از عجوزی در جوانی راه یافت

هوش مصنوعی: زلیخا، که سال‌ها به خاطر عشقش به یوسف دچار رنج و از دست رفتن جوانی‌اش شده بود، به طرز معجزه‌آسا و در اوج پیری دوباره به جوانی و زیبایی خود دست می‌یابد.

# زندگی در مردن و در محنتست

آب حیوان در درون ظلمتست

هوش مصنوعی: زندگی در واقع در مردن و سختی‌ها نهفته است و حقیقت زندگی مانند آب حیات، در عمق تاریکی‌ها و مشکلات قرار دارد.

پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی

راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور

بخش ۱۳۶ - کرامات شیخ شیبان راعی قدس الله روحه العزیز به خوانش فاطمه زندی
می‌خواهید شما بخوانید؟ اینجا را ببینید.

فعال یا غیرفعال‌سازی قفل متن روی خوانش من بخوانم

پیشنهاد مشق شعر

معرفی ترانه‌هایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است

مرتب‌سازی حاشیه‌ها: محبوب‌ترین | جدیدترین | قدیمی‌ترین

تا به حال ۵ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...

رضاکریمی در ‫۷ سال و ۲ ماه قبل، دوشنبه ۴ شهریور ۱۳۹۸، ساعت ۱۱:۲۱ نوشته:

تفسیر عرفانی دین عجائز را عبدالکریم سروش انکار می کند او گرچه بسیار از مولوی می گوید اما این مسئله مهم را نمی تواند بپذیرد. در حالی که این تفسیر با مواجهه رسول خدا با پیرزن منافاتی ندارد و بلکه در اسناد دینی مانند مناجات العارفین، تسلیم و عجز از معرفت، تنها راه معرفت است؛ وَ لَمْ تَجْعَلْ لِلْخَلْقِ طَرِیقاً إِلَی مَعْرِفَتِکَ إِلّا بِالْعَجْزِ عَنْ مَعْرِفَتِکَ. منظور از دین عجایز رسیدن به مقام عجز است و بین عجز و عجوزه از این جهت تناسب کاملی وجود دارد نه اینکه این تأویل خلاف ظاهر باشد. شهید مطهری هم بیان کرده است که مولوی از حدیث دین العجائز تسلیم بودن را برداشت کرده است البته او در حدیث بودن این ماجرا را مسلم نمی داند. اگر داستان آن پیرزن را نپذیریم باید گفت بازهم از این نمونه ها وجود دارد. مشهورترین پیرزن تاریخ که از راه دین عجائز به مقصود رسید زلیخا بود. او ابتدا عشقش به یوسف متکبرانه بود و می گفت: وَ لَئنِ لَّمْ یَفْعَلْ مَا ءَامُرُهُ لَیُسْجَنَنَّ وَ لَیَکُونًا مِّنَ الصَّغِرِینَ(یوسف32) او در ابتدا از فرمان خود و تحقیر کردن یوسف می گفت. اما در هنگام عجوزگی به عجز رسید و گفت: وَ مَا أُبَرِّئُ نَفْسیِ إِنَّ النَّفْسَ لَأَمَّارَةُ بِالسُّوءِ إِلَّا مَا رَحِمَ رَبی‏(یوسف/53)
با هم عجزنامه مولوی در دفتر ششم مثنوی را بخوانیم

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

کوروش در ‫۱۱ ماه قبل، جمعه ۳۰ آبان ۱۴۰۴، ساعت ۰۵:۵۰ نوشته:

مقریان را منع کن بندی بنه

یا معلم را به مال و سهم ده

یعنی چه ؟

کوروش در ‫۱۱ ماه قبل، جمعه ۳۰ آبان ۱۴۰۴، ساعت ۰۵:۵۲ نوشته:

عجزها داری تو در پیش ای لجوج

وقت شد پنهانیان را نک خروج

یعنی چه ؟

کوروش در ‫۱۱ ماه قبل، جمعه ۳۰ آبان ۱۴۰۴، ساعت ۱۵:۳۷ نوشته:

عاجزی و خیره کن عجز از کجاست

عجز تو تابی از آن روز جزاست

یعنی چه ؟

Fateme Zandi در ‫۲ ماه قبل، جمعه ۳۰ مرداد ۱۴۰۵، ساعت ۰۳:۰۹ نوشته:

تفسیر و شرح ابیات

استاد ارجمند جناب کریم زمانی

4815بیت

همچو شَیبان راعی از گُرگِ عنید

وقتِ جمعه بر رِعا خط می کشید

مانند شیبان راعی (چوپان) که وقتی برای نماز جمعه می رفت گِردِ گلّۀ گوسفندانش خطّی می کشید تا گُرگ معاند بدانان حمله نیاورد . ( عَنید = معاند ، ستیزه گر / رِعا = گلّه گاو و گوسفند و جز آن ) [ در ابیات قبل چون سخن از حفاظت الهی رفت . به عنوان نمونه تاریخی ماجرای شیبان راعی را مثال می آورد . ابن عربی شیبان راعی را مانند فضیل عیاض و ذوالنون مصری صاحب علم لدُّنی دانسته است ( الفتوحات المکیّه ، ج 2 ، ص 361 ) ]

– شیبان راعی با کنیه ابو محمد یکی از زهاد و پارسایان راستین و صاحب کرامت قرن سوم هجری بود که بر کوههای لبنان چوپانی می کرد بدین مناسبت بدو راعی می گفتند . وی اهل دمشق بود و از یاران سفیان نوری . کرامت مشهور او که مولانا نیز در این ابیات بدان اشاره کرده است این بود که هر گاه برای اقامه نماز جمعه به شهر می رفت . گرد گوسفندانش خطی می گشید به گونه ای که نه گوسفندان از آن خط خارج می شدند و نه گرگ و سایر درندگان می توانستند داخل خط شوند و بر گوسفندان یورش آورند . مولانا با اشاره به این روایت ، می خواهد بگوید که اهل الله هم در امور تکوینی تصرف دارند و هم در امور روحی و اخلاقی . بطوریکه هرگاه کسی تحت تربیت آنان قرار گیرد از جمیع گزندهای روحی و اخلاقی مصون ماند .

بیت 4816

تا برون نآید از آن خط ، گوسفند

نه درآید گرگ و دزدِ با گزند

تا نه گوسفندی از آن خط خارج شود و نه گرگ و دزد زیان زننده ای به درونِ آن خط درآید .

بیت 4817

بر مثالِ دایرۀ تعویذِ هود

کاندر آن ، صرصر امانِ آل بود

درست مانند دایرۀ حِرزِ هود نبی (ع) که خاندانش و یارانش در حریم آن از گزند باد صرصر ایمن بودند . ( تَعویذ = پناه دادن ، دعا نمودن ) [ هود پیامبر ، پیرامون مومنان خطی می کشید و همین که باد سرکش (صرصر) بدانجا می رسید سست و آرام می شد و به مؤمنان گزند و آسیبی نمی رسید .

– هود (ع) بر قبیله عاد مبعوث شد . نام این پیامبر بارها در قرآن کریم ذکر شده است . یازدهمین سوره قرآنی نیز به نام اوست . عرفا و صوفیه ، هود را مظهر توحید ذاتی و اسمایی می دانند . ]

بیت 4818

هشت روزی اندرین خط تن زنید

وز برون ، مُثلَه تماشا می کنید

هود به پیروان خود گفت : هشت روز در داخل این خط ساکت و آرام بمانید و ببینید که بیرون این خط ، عذاب الهی چه ها می کند . [ مُثلَه = در اینجا به معنی عذاب سخت و قطعه قطعه شدن اندام ها از گزند باد صرصر است . ]

بیت 4819

بر هوا بُردی ، فگندی بر حَجَر

تا دریدی لَحم و عَظم از همدگر

باد صرصر معاندان را بر هوا بلند می کرد و بر سنگ ها می کوفت . چنانکه گوشت و استخوان آنان از هم جدا می شد . [ لَحم = گوشت / عَظم = استخوان ]

بیت 4820

یک گُرُه را بر هوا در هم زدی

تا چو خشخاش استخوان ریزان شدی

جمعی را به هوا می برد و محکم بر هم می کوفت بطوری که استخوانهاشان مانند خشخاش ریز ریز می شد .

بیت 4821

آن سیاست را که لرزید آسمان

مثنوی اندر نگنجد شرحِ آن

شرح آن کیفر الهی که آسمان از هیبت آن بر خود لرزید در مثنوی درنمی گنجد . [ بس که عظیم و خطیر است . ]

بیت 4822

گر به طبع این می کنی ، ای بادِ سرد

گِردِ خط و دایرۀ آن هود گَرد

ای بادِ سرد ، اگر این عذابی که بر قوم عاد نازل می کنی بر وفقِ طبیعت و سرشتِ مادّی توست . پس پیرامون خطِّ حرزِ هود نبی (ع) نیز وزان شو . [ امّا چرا همینکه به نزدیکی آن خط می رسی از حرکت باز می مانی ؟ پس معلوم می شود که که باد و همۀ نیروهای طبیعت مأموران الهی هستند . به امر او کار می کنند و نه به طبع خود . مولاما می گوید : هر آنچه که به خواص و طبایع پدیده ها نسبت داده می شود تماماََ مستند به قادر ذوالجلال است . این بیت در نقد طبیعیّون مذهبی و لامذهب است که همۀ آثار و احوال موجودات را به طبع آنان اِسناد می دهند . ]

بیت 4823

ای طبیعی فوقِ طبع ، این مُلک بین

یا بیآ و محو کن از مُصحَف این

ای طبیعی مشرب ، یا بیا سیطرۀ مشیّت الله را بر طبایع موجودات ببین . یا بیا قصص قرآنی را که در اثبات قهّاریتِ مشیّت الله وارد شده تماماََ محو کن . [ نظیر نسوختن ابراهیم (ع) در آتش ، شکافته شدن دریا توسط عصای موسی (ع) ، بی پدر زاده شدن عیسی (ع) و نطق او در گهواره و … ]

بیت 4824

مُقرِیان را منع کن ، بندی بِنِه

یا معلّم را بمال و سهم دِه

و اگر نمی توانی آن قصص از قرآن کریم محو کنی لااقل قاریان قرآن را از قرائت آن بازدار . و معلّمان قرآن را گوشمالی ده و تهدیدشان کن . [ مُقرِی = قاری قرآن ، معلّم قرآن / مالیدن =گوشمالی دادن / سهم دادن = ترساندن ، تهدید کردن ]

بیت 4825

عاجزی و ، خیره کین عجز از کجاست ؟

عجزِ تو ، تابی از آن روزِ جزاست

تو درمانده و سرگشته مانده ای که این ناتوانی از کجا پدید آمده است . یعنی عزم می کنی که بسیاری از کاره از جمله محو قصص مذکور را از قرآن انجام دهی . ولی نمی توانی . این عِجزها جلوه ای از ناتوانی های تو در روز قیامت است .

بیت 4826

عجزها داری تو در پیش ، ای لجوج

وقت شد پنهانیان را نَک خروج

ای لجباز ، تو ناتوانی هایی در پیش روی داری . اینک وقت ظهور امور پنهانی فرا رسیده است .

بیت 4827

خرّم آن کین عجز و حیرت قُوتِ اوست

در دو عالم خفته اندر ظِلِّ دوست

خوشا به حال کسی که این ناتوانی ها و سرگشتگی ها رزق و روزی اوست . و در هر دو جهان در سایۀ حضرت دوست غنوده باشد . [ در اینجا «عجز» و «حیرت» هر دو جنبۀ مثبت دارد . این «عجز» از شناخت قادر متعال حاصل می شود و آن «حیرت» مافوق معرفت است نه مادون معرفت . ]

بیت 4828

هم در آن آخُر ، هم در آخِر عجز دید

مُرده شد ، دینِ عجایز را گُزید

چنین کسی هم در دنیا و هم در آخرت عجز خود را ببیند . و از نفسانیّات خود بمیرد و دین پیرزنان را برگزیند . [ دینِ عجایز = دین عجوزگان ، مراد دین فطری و بی قیل و قال است ، دین صدق و صفا و تسلیم ]

بیت 4829

چون زلیخا ، یوسفش بر وی بتافت

از عجوزی در جوانی راه یافت

مانند زلیخا که چون نور یوسف بر او تابیدن گرفت از پیری به جوانی بازگشت . [ در کتب قصص آمده است که وقتی زلیخا به گناه خود اعتراف کرد . عزیز مصر (شوهر زلیخا) او را طلاق داد و زآن پس بزرگان مصر به خواستگاری او رفتند ولی نپذیرفت و همچنان بر عشق یوسف باقی ماند . او به مدّت هیجده سال بر فراق یوسف می گریست تا آنکه دو چشمش کور شد و پشتش خمیده و موهایش سفید گشت و پیری و ضعف او را چنان فرو گرفت که همۀ دوستان و خویشان از او دور شدند . روزی یوسف به شکار می رفت که با گوژپشتی کلانسال روبرو شد . و چون سخنانی میان آن دو مبادله شد . یوسف وی را شناخت و به او گفت اینک چه می خواهی ؟ گفت هنوز عشق تو در دل دارم و کاش چشمانم بینا می بود و می توانستم روی تو را ببینم . یوسف دست به دعا برداشت که هم چشمان او بینا شود و هم جوانی اش بدو بازگردد و چنین شد و آن دو به وصال یکدیگر رسیدند ( قصص الانبیا (ابن خلف نیشابوری) ، ص 145 تا 147 )

بیت 4830

زندگی در مُردن و در محنت است

آبِ حیوان در درونِ ظلمت است

زندگی حقیقی در مُردن از امور نفسانی و رنج کشیدن در طریق کفّ نَفس است . چنانکه مثلا معروف است که اب حیات خضر ، در درون تاریکی هاست .

منابع و مراجع :

شرح جامع مثنوی معنوی – دفتر ششم – تالیف کریم زمانی – انتشارات اطلاعات

برای حاشیه‌گذاری باید در گنجور نام‌نویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.

	غیرفعال و فعال کردن دوبارهٔ حالت چسبانی نوار ابزار به بالای صفحات
	راهنمای نوار ابزار
	پیشخان کاربر
	اشعار و ابیات نشان‌شدهٔ کاربر
	اعلان‌های کاربر
	ادامهٔ مطالعه (تاریخچه)
	خروج از حساب کاربری گنجور
	لغزش به پایین صفحه
	لغزش به بالای صفحه
	لغزش به بخش اطلاعات شعر
	فعال یا غیرفعال کردن لغزش خودکار به خط مرتبط با محل فعلی خوانش
	فعال یا غیرفعال کردن شماره‌گذاری خطوط
	کپی نشانی شعر جاری در گنجور
	کپی متن شعر جاری در گنجور
	همرسانی متن شعر جاری در گنجور
	نشان کردن شعر جاری
	ویرایش شعر جاری
	ویرایش خلاصه یا برگردان نثر سادهٔ ابیات شعر جاری
	شعر یا بخش قبلی
	شعر یا بخش بعدی

ورود به گنجور

بخش ۱۳۶ - کرامات شیخ شیبان راعی قدس الله روحه العزیز

تازه‌های نرم‌افزار گنجور