گنجور » مولانا » مثنوی معنوی » دفتر دوم » بخش ۹۳ - کرامات ابراهیم ادهم قدس الله سره بر لب دریا

مولانا » مثنوی معنوی » دفتر دوم »

بخش ۹۳ - کرامات ابراهیم ادهم قدس الله سره بر لب دریا

هم ز ابراهیم ادهم آمدست

کو ز راهی بر لب دریا نشست

دلق خود می‌دوخت آن سلطان جان

یک امیری آمد آنجا ناگهان

آن امیر از بندگان شیخ بود

شیخ را بشناخت سجده کرد زود

خیره شد در شیخ و اندر دلق او

شکل دیگر گشته خلق و خلق او

کو رها کرد آنچنان ملکی شگرف

بر گزید آن فقر بس باریک‌حرف

ترک کرد او ملک هفت اقلیم را

می‌زند بر دلق سوزن چون گدا

شیخ واقف گشت از اندیشه‌اش

شیخ چون شیرست و دلها بیشه‌اش

چون رجا و خوف در دلها روان

نیست مخفی بر وی اسرار جهان

دل نگه دارید ای بی حاصلان

در حضور حضرت صاحب‌دلان

پیش اهل تن ادب بر ظاهرست

که خدا زیشان نهان را ساترست

پیش اهل دل ادب بر باطنست

زانک دلشان بر سرایر فاطنست

تو بعکسی پیش کوران بهر جاه

با حضور آیی نشینی پایگاه

پیش بینایان کنی ترک ادب

نار شهوت را از آن گشتی حطب

چون نداری فطنت و نور هدی

بهر کوران روی را می‌زن جلا

پیش بینایان حدث در روی مال

ناز می‌کن با چنین گندیده حال

شیخ سوزن زود در دریا فکند

خواست سوزن را به آواز بلند

صد هزاران ماهی اللهیی

سوزن زر در لب هر ماهیی

سر بر آوردند از دریای حق

که بگیر ای شیخ سوزنهای حق

رو بدو کرد و بگفتش ای امیر

ملک دل به یا چنان ملک حقیر

این نشان ظاهرست این هیچ نیست

تا بباطن در روی بینی تو بیست

سوی شهر از باغ شاخی آورند

باغ و بستان را کجا آنجا برند

خاصه باغی کین فلک یک برگ اوست

بلک آن مغزست و این عالم چو پوست

بر نمی‌داری سوی آن باغ گام

بوی افزون جوی و کن دفع زکام

تا که آن بو جاذب جانت شود

تا که آن بو نور چشمانت شود

گفت یوسف ابن یعقوب نبی

بهر بو القوا علی وجه ابی

بهر این بو گفت احمد در عظات

دائما قرة عینی فی الصلوة

پنج حس با همدگر پیوسته‌اند

رسته این هر پنج از اصلی بلند

قوت یک قوت باقی شود

ما بقی را هر یکی ساقی شود

دیدن دیده فزاید عشق را

عشق در دیده فزاید صدق را

صدق بیداری هر حس می‌شود

حسها را ذوق مونس می‌شود

حاشیه‌ها

با انتخاب متن و لمس متن انتخابی می‌توانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.

وزن:	فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مسدس محذوف یا وزن مثنوی)
قالب شعری:	مثنوی
منبع اولیه:	ویکی‌درج
تعداد ابیات:	۳۰

رونوشت متن رونوشت نشانی نمای مشابه کتابهای چاپی (فقط رایانه)

خلاصه

هوش مصنوعی: ابراهیم ادهم بر لب دریا نشسته و دلق خود را می‌دوزد که ناگهان امیری به نزد او می‌آید و از او شناخت پیدا می‌کند. شیخ با بخشش خود و شناخت عمیقش نسبت به دل‌ها، نشان می‌دهد که دنیای ظاهری و مادی ارزشی ندارد و تنها حقیقت باطنی مهم است. او سوزنی را به دریا می‌اندازد و ماهی‌های الهی آن را به او بازمی‌گردانند، که این نشان از عمق معنویات و حقیقتی است که فراتر از ظاهر زندگی قرار دارد. شیخ به امیر می‌فهماند که رویش باید به باطن متمرکز شود و با توجه به حقایق عمیق‌تر، قدرت و ثروت دنیوی ارزش کمتری دارند. در نهایت، او به پیوند حس‌ها و عشق و صدق اشاره می‌کند، که تمام حس‌ها از یک حقیقت بالا ریشه می‌گیرند.

اخطار: خلاصه‌های تولید شده توسط هوش مصنوعی در بسیاری از موارد نادرستند. اگر این متن به نظرتان نادرست است می‌توانید آن را ویرایش کنید.

برگردان به زبان ساده

# هم ز ابراهیم ادهم آمدست

کو ز راهی بر لب دریا نشست

هوش مصنوعی: ابراهیم ادهم، که از شخصیت‌های معروف صوفی و عارف است، نیز در اینجا به دریا آمده و در کنار آن نشسته است.

اخطار: برگردان‌های تولید شده توسط هوش مصنوعی در بسیاری از موارد نادرستند. اگر این متن به نظرتان نادرست است می‌توانید آن را ویرایش کنید.

# دلق خود می‌دوخت آن سلطان جان

یک امیری آمد آنجا ناگهان

هوش مصنوعی: ابراهیم ادهم، که به او لقب «سلطان جان» داده‌اند، در حال دوختن دلق (لباسی که دلقک‌ها می‌پوشیدند) بود که ناگهان امیری به نزد او آمد.

# آن امیر از بندگان شیخ بود

شیخ را بشناخت سجده کرد زود

هوش مصنوعی: آن امیر، که یکی از پیروان و بندگان شیخ بود، او را شناخت و به سرعت برای احترام و ارادت، در برابرش سجده کرد.

# خیره شد در شیخ و اندر دلق او

شکل دیگر گشته خلق و خلق او

هوش مصنوعی: امیر به شیخ نگاه کرد و در لباس او به شکل و صورتی دیگر دید، به گونه‌ای که احساس کرد مردم و خود شیخ هر دو دچار تغییری شده‌اند.

# کو رها کرد آنچنان ملکی شگرف

بر گزید آن فقر بس باریک‌حرف

هوش مصنوعی: او (ابراهیم ادهم) آنچه را از دنیا و مکنت‌های بزرگ داشت، رها کرد و به انتخاب خودش، به فقر و زندگی ساده‌ای روی آورد که به قول او، حتی نیاز به سخن گفتن ندارد و در آن فقر حقیقتی نهفته است.

# ترک کرد او ملک هفت اقلیم را

می‌زند بر دلق سوزن چون گدا

هوش مصنوعی: ابراهیم ادهم، برای رسیدن به فقر و رهایی، تمام سلطنت هفت‌گانه را رها کرده و اکنون مثل یک گدا، بر آن دلق (ردای ساده) خود با سوزن، ضربه می‌زند.

# شیخ واقف گشت از اندیشه‌اش

شیخ چون شیرست و دلها بیشه‌اش

هوش مصنوعی: شیخ، به دلیل تفکر و اندیشه‌اش، به مقام و درک بالایی رسیده است؛ او مانند شیری قدرتمند است که دل‌های دیگران به مثابه جنگل یا میدان گسترده‌ای برای او هستند.

# چون رجا و خوف در دلها روان

نیست مخفی بر وی اسرار جهان

هوش مصنوعی: اگر امید و ترس در دل‌ها وجود نداشته باشد، اسرار جهان بر او پنهان نمی‌ماند.

# دل نگه دارید ای بی حاصلان

در حضور حضرت صاحب‌دلان

هوش مصنوعی: ای کسانی که بهره‌ای از دنیا ندارید، دل‌هایتان را در برابر حضرت حق (خدا) حفظ کنید و توجه داشته باشید؛ زیرا او صاحب دل‌هاست و حضورش را درک کنید.

# پیش اهل تن ادب بر ظاهرست

که خدا زیشان نهان را ساترست

هوش مصنوعی: در مقابل اهل دنیا و ظاهر، ادب و احترام باید رعایت شود؛ چون خداوند امور نهانی آن‌ها را می‌پوشاند و به دیده نمی‌آورد.

# پیش اهل دل ادب بر باطنست

زانک دلشان بر سرایر فاطنست

هوش مصنوعی: در حضور اهل دل، ادب و نزاکت مربوط به باطن است، زیرا دل آن‌ها در درون معرفت و حقیقت استقرار دارد.

# تو بعکسی پیش کوران بهر جاه

با حضور آیی نشینی پایگاه

هوش مصنوعی: اگر تو به عده‌ای نابینا برای کسب مقام و جاه روی، در کنار آنها با وقار و متانت نشسته‌ای، نشانه ادب و احترام نیست.

# پیش بینایان کنی ترک ادب

نار شهوت را از آن گشتی حطب

هوش مصنوعی: وقتی که در برابر بینایان قرار می‌گیری، باید آداب را ترک کنی و خود را از تمایلات نفسانی دور نگه‌داری، چرا که این کار تو را مثل هیزمِ آتش می‌سازد.

# چون نداری فطنت و نور هدی

بهر کوران روی را می‌زن جلا

هوش مصنوعی: اگر فطرت و روشنی هدایت را نداری، باید روی خود را برای دیگران که نابینا هستند، روشن کنی.

# پیش بینایان حدث در روی مال

ناز می‌کن با چنین گندیده حال

هوش مصنوعی: در حضور بینایان و صاحبان بصیرت، به خاطر حالت زشت و ناپسند خود، به دروغ و تظاهر به خوبی رفتار نکن.

# شیخ سوزن زود در دریا فکند

خواست سوزن را به آواز بلند

هوش مصنوعی: شیخ (ابراهیم ادهم) سوزنی را به سرعت در دریا انداخت و این کار را با صدای بلندی انجام داد.

# صد هزاران ماهی اللهیی

سوزن زر در لب هر ماهیی

هوش مصنوعی: در هر ماهی که وجود دارد، صدها هزار ماهی از نوع خاصی وجود دارند که به خداوند تعلق دارند و مانند سوزن زر در لب این ماهیان هستند.

# سر بر آوردند از دریای حق

که بگیر ای شیخ سوزنهای حق

هوش مصنوعی: از دریای حقیقت، دسته‌ای از موجودات (مانند ماهی‌ها) سر برآورده‌اند و به شیخ می‌گویند که کمالات و کرامات حق را به دست آور.

# رو بدو کرد و بگفتش ای امیر

ملک دل به یا چنان ملک حقیر

هوش مصنوعی: به او (امیر) نگاه کرد و گفت: ای فرمانروا، دل را به درستی به چیزی واگذار کن که در واقع، حکومت روح است و نه قدرت دنیوی و حقیر.

# این نشان ظاهرست این هیچ نیست

تا بباطن در روی بینی تو بیست

هوش مصنوعی: این نشانه‌های ظاهری و ناپایدار هستند و هیچ ارزشی ندارند. تو باید به باطن و عمق معنا نگاه کنی تا حقیقت را دریابی.

# سوی شهر از باغ شاخی آورند

باغ و بستان را کجا آنجا برند

هوش مصنوعی: از باغ، شاخه‌ای را به سوی شهر می‌برند، اما نمی‌دانند که باغ و بستان واقعی کجا قرار دارد و به کجا می‌برند.

# خاصه باغی کین فلک یک برگ اوست

بلک آن مغزست و این عالم چو پوست

هوش مصنوعی: آن باغی که در اینجا به آن اشاره شده، تنها نمایی از فضای بالا (فلک) است، در حالی که حقیقت اصلی و مغز آن باغ در درون این عالم (جهان مادی) نهفته است، مانند پوست که تنها ظاهر چیزی را می‌پوشاند و مغز به آن معنی و جوهر می‌دهد.

# بر نمی‌داری سوی آن باغ گام

بوی افزون جوی و کن دفع زکام

هوش مصنوعی: به سمت آن باغ نرو، چرا که بوی خوشی در آنجا نیست، و سعی کن از زکام و بیماری دوری کنی.

# تا که آن بو جاذب جانت شود

تا که آن بو نور چشمانت شود

هوش مصنوعی: تا زمانی که آن عطر و بوی خوش، جان و روح تو را جذب نکند و تا زمانی که آن عطر، روشنی چشمانت نشود، هیچ چیز نمی‌تواند تو را به سمت خود بکشد.

# گفت یوسف ابن یعقوب نبی

بهر بو القوا علی وجه ابی

هوش مصنوعی: یوسف، فرزند یعقوب نبی، گفت که برای بو به پدرش روی آورد.

# بهر این بو گفت احمد در عظات

دائما قرة عینی فی الصلوة

هوش مصنوعی: به خاطر این بوی خوش، احمد (پیامبر اسلام) در موعظه‌های خود به طور مداوم می‌گوید: «عزت و جلال من در نماز است».

# پنج حس با همدگر پیوسته‌اند

رسته این هر پنج از اصلی بلند

هوش مصنوعی: پنج حس ما به‌طور پیوسته و در کنار یکدیگر درک و ارتباط برقرار می‌کنند، و این پنج حس هر یک منشا و ریشه‌ای عمیق و بلند دارند.

# قوت یک قوت باقی شود

ما بقی را هر یکی ساقی شود

هوش مصنوعی: قوت واحدی وجود دارد که باقی می‌ماند و دیگر عناصر هر یک مانند ساقی به ارائه و توزیع آن می‌پردازند.

# دیدن دیده فزاید عشق را

عشق در دیده فزاید صدق را

هوش مصنوعی: دیدن، چشم را به عشق بیشتر می‌کند و عشق در وجود انسان و در چشمان او، حقیقت و صدق را افزایش می‌دهد.

# صدق بیداری هر حس می‌شود

حسها را ذوق مونس می‌شود

هوش مصنوعی: پی بردن به حقیقت و صداقت باعث بیداری و آگاهی حواس می‌شود و این آگاهی، یک لذت و ذوقی است را به حواس ما هدیه می‌کند که همچون دوستی برای ما می‌ماند.

پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی

راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور

بخش ۹۳ - کرامات ابراهیم ادهم قدس الله سره بر لب دریا به خوانش عندلیب
می‌خواهید شما بخوانید؟ اینجا را ببینید.

فعال یا غیرفعال‌سازی قفل متن روی خوانش من بخوانم

پیشنهاد مشق شعر

معرفی ترانه‌هایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است

مرتب‌سازی حاشیه‌ها: محبوب‌ترین | جدیدترین | قدیمی‌ترین

تا به حال ۳ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...

دکتر صحافیان در ‫۷ سال و ۱ ماه قبل، سه‌شنبه ۹ مهر ۱۳۹۸، ساعت ۰۸:۵۲ نوشته:

ادامه دریافت های دفتر دوم مثننوی19
ابراهیم ادهم و اسرار معحزات و کرامات1
ابراهیم ادهم(پادشاهی که سلطنت را رها کرد و چون بودا ساکن بیابانها شد) در سیر خود به دریایی رسید و مشغول دوختن خرقه اش شد. امیری که قبلا غلام او بود او را دید. در ذهنش گذشت که چرا ابراهیم حکومت را رها کرد و این گونه ژولیده و گمنام گشت.ابراهیم ضمیر او را خواند و سوزنش را داخل دریا انداخت. هزاران ماهی از آب سربرآوردند و در دهان هر کدام سوزنی از طلا بود. ابراهیم به امیر گفت:حکومت بر دلها (ولایت بر هستی از طریق ارتباط با جان جهان)بهتر از حکومت بر تخت هاست.
ملک هفت اقلیم ضایع می کند
چون گدا بر دلق سوزن می زند3215
شیخ واقف گشت از اندیشه اش
شیخ چون شیرست و دل ها بیشه اش
شیخ سوزن زود در دریا فکند
خواست سوزن را به آواز بلند
صدهزاران ماهی اللهیی
سوزن زر در لب هر ماهیی

ادامه دریافت های دفتر دوم مثنوی 20 کرامت های ابراهیم ادهم 2

رو بدو کرد و بگفتش ای امیر
ملک دل به یا چنان ملک حقیر؟3228
ابراهیم ادهم بعد از آنکه باطن امیر را خواند و سوزنش را به دریا انداخت ،هزاران ماهی برایش سورن طلا در دهان گرفتند و ...
این نشان ظاهرست این هیچ نیست
تا به باطن در روی بینی تو بیست
سوی شهر از باغ شاخی آورند
باغ و بستان را کجا آنجا برند؟
خاصه باغی کین فلک یک برگ اوست
بلکه آن مغزست، وین دگر چو پوست
مولانا کرامات و معجزات را نشان ظاهری می داند که امکان داشته از عالم معنا و باطن به این دنیا بیاید. مانند شاخه درختی که از باغ بیاورند در حالی که خود باغ را نمی توان با خود برد
بر نمی داری سوی آن باغ گام
بوی افزون جوی و کن دفع زکام
تا که آن بو جاذب جانت شود
تا که آن بو نور چشمانت شود
مولانا در اینجا به آمیختگی و تاثیر حس های معنوی در یکدیگر می پردازد :
-بوی پیراهن یوسف باعث بینایی پدر شد
-به شوق این بو پیامبر فرمود نور چشمم نماز است.
گوسفندان حواس خود را به چراگاه حس های معنوی بران(سوره اعلی/4) حس های معنوی هدایت کننده دیگر حس ها می شوند و بی زبان با تو راز می گویند( حقیقت محض از دنیای واژه ها و ... دور است فقط دریافت می شود از این رو وقتی به الفاظ در می آید مختلف می شود و جدال آغاز می شود.) مولانا با الهام از آیه 111 سوره توبه می گوید خداوند جان مومنان را می خرد تا این حس ها و دانش های معنوی را بدهد.بهشت این است و ادامه می دهد که پس از آن فرشتگان شاگرد آدم شدند. در تمثیل کسی را که به دانش های ظاهری بسنده کرده است چون موش کوری می داند که راههای خاک را به خوبی می داند.
کانال و وبلاگ آرامش و پرواز روح
arameshsahafian@

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

افسانه چراغی در ‫۱ سال و ۱۱ ماه قبل، دوشنبه ۱۹ آذر ۱۴۰۳، ساعت ۲۲:۴۳ نوشته:

دربارهٔ کو رها کرد آنچنان ملکی شگرف ...

باریک‌حرف: پر قیل و قال

Fateme Zandi در ‫۳ ماه قبل، جمعه ۱۶ مرداد ۱۴۰۵، ساعت ۰۲:۰۲ نوشته:

خلاصه حکایت کرامات ابراهیم ادهم بر لب دریا

ابراهیم اَدهم ضمن سیر و سیاحت به لبِ دریایی رسید و آنجا نشست و به دوختن پاره هایِ خرقه اش مشغول شد . در این اثنا امیری که در سال های پیشین غلامِ او بود از آنجا گذر می کرد . همینکه چشمش به ابراهیم افتاد او را شناخت . ولی با کمالِ تعجب اثری از شاهزادگی و امارت در او نیافت . بلکه او را درویشی بی پیرایه و خاکسار یافت . پیشِ خود گفت : پس کو آن حکومت...

تفسیر

استاد ارجمند جناب کریم‌زمانی

۳۲۱۰

هم ز ابراهیمِ اَدهَم آمده ست / کو ز راهی بر لبِ دریا نشست

در بارۀ ابراهیم ادهم نقل کرده اند که او از راهی رسید و بر لبِ دریا نشست . [ شرح حال ابراهیم ادهم در بیت 929 دفتر دوم ]

بیت 3211

دلقِ خود می دوخت بر ساحل روان / یک امیری آمد آنجا ناگهان

او با آرامش و خیالِ راحت خرقۀ خود را می دوخت که ناگهان امیری سر رسید .

بیت 3212

آن امیر از بندگانِ شیخ بود / شیخ را بشناخت ، سجده کرد زود

آن امیر در سالهای پیش در شمار بندگان زیردستانِ ابراهیم ادهم بود . همینکه او را دید شناخت و به سجده درآمد .

بیت 3213

خیره شد در شیخ و ، اندر دلقِ او / شکلِ دیگر گشته خُلق و خَلقِ او

آن امیر به ابراهیم ادهم و خرقۀ او خیره شد و دید که او ، هم ظاهرش عوض شده و هم خُلق و خُوی اش .

بیت 3214

کو رها کرد آنچنان مُلکِ شِگرف / بَرگزید آن فقرِ بس باریک حرف

او در این امر در شگفت شده بود که ابراهیم آن سلطنت با عظمت را رها کرده و این فقر را بر قیل و قال برگزیده است . [ باریک حرف = مطالب پُر قیل و قال ، سخن پوچ و بی اساس ، نکته دقیق و ظریف ( فرهنگ لغات و تعبیرات مثنوی ، ج 2 ، ص 32 ) ]

بیت 3215

مُلکِ هفت اقلیم ، ضایع می کند / چون گدا بر دلق ، سوزن می زند

عجبا ، او سلطنت بر هفت اقلیمِ جهان را تباه می کند یعنی به چیزی نمی شمرد . و از دست می دهد و مانند بینوایان ، خرقۀ پارۀ خود را می دوزد .

بیت 3216

شیخ ، واقف گشت از اندیشه اش / شیخ چون شیر است و ، دل ها بیشه اش

شیخ یعنی ابراهیم ادهم از فکرِ او آگاه شد . زیرا در مَثَل ، شیخ ، همان شیر است و دل ها همچون بیشه . [ همانسان که جایگاه شیر ، بیشه است ، اولیاء الله نیز در بیشۀ دل های مردم جا دارند و بر آنها واقفند . ]

بیت 3217

چون رجا و خوف در دل ها روان / نیست مخفی بر وَی اسرارِ جهان

ولیِ خدا مانند بیم و امید در دل های مردم جریان دارد . از اینرو اسرارِ نهفتۀ روحی جهان بر آنان پنهان نیست . [ خوف و رجا = شرح بیت 3615 دفتر اوّل ]

بیت 3218

دل نگه دارید ای بی حاصلان / در حضورِ حضرتِ صاحب دلان

ای انسان های عاری از کمال و خالی از معنا ، در برابر عارفانِ صاحبدل ، مراقب دل خود باشید .

بیت 3219

پیشِ اهلِ تن ، ادب بر ظاهرست / که خدا زیشان ، نهان را ساترست

در نزدِ اسیرانِ جسم ، رعایت ادب تنها منحصر به ظواهر نیست . زیرا خداوند ، اسرارِ نهفته را از آنان می پوشاند . [ ادب = شرح بیت 78 دفتر اوّل ]

بیت 3220

پیشِ اهلِ دل ، ادب بر باطن است / ز آنکه دلشان بر سَرایر ، فاطن است

ولی در نزدِ صاحب دلان ، رعایت ادب منوط به ادب باطنی است . زیرا دلِ آنان بر رازهایِ نهفته آگاه است . ( سَرایر = رازها ، نهانی ها ، جمع سریره / فاطن = دانا و زیرک ) [ صوفیه ادب را متضمّنِ تهذیب ظاهر و باطن می دانسته اند . و هر چند تهذیبِ باطن را بیشتر در خورِ اعتنا می یافته اند در عین حال غالباََ تأکید می کرده اند که تا آثارِ محاسن آداب از ظاهرِ شخص پدید نیاید معلوم است که باطنِ وی نیز هنوز تهذیب و تأدب حاصل نکرده است . ادب ظاهر به اعتقادِ آنها امری است که تدریجاََ انسان را به تصفیه باطن هدایت می کند . ( سرّ نی ، ج 2 ، ص 562 ) ولی آنچه که اصل و اساسِ ادب را می سازد . همانا نیّتِ قلبی و ارادۀ باطنی است . و اِلّا صرف انجامِ رسوم و تشریفاتِ ظاهری ادب ، اعتباری ندارد . ]

بیت 3221

تو به عکسی پیشِ کوران بهرِ جاه / با حضور آیی نشینی پایگاه

لیکن تو ای عاری از کمال ، کارت برعکس است . یعنی نزدِ نابینایان ، ادب را رعایت می کنی و برای اظهارِ تواضع در آستانۀ مجلسی می نشینی تا به جاه و مقامِ ظاهری دست یازی . [ در این بیت منظور از «کوران» افرادی هستند که از کمالاتِ روحی و بصیرت معنوی محروم باشند ( شرح کفافی ، ج 2 ، ص 562 ) معادلِ دنیا پرستان و صورت گرایان ، بنابراین تو اگر ادب را رعایت می کنی برای این است که وقتی با دنیا پرستان روبرو شوی از آنان جاه و مالی تکدّی نمایی . ]

بیت 3222

پیشِ بینایان ، کُنی تَرکِ ادب / نارِ شهوت را از آن گشتی حَطَب

امّا تو در نزدِ اهل بصیرت ، ادب را فرو می گذاری . از اینرو به هیزمِ آتشِ شهوت مبدّل می شوی . ( حَطَب = هیزم ) [ در این بیت «بینایان» اشاره دارد به عارفان و صاحبانِ بصیرتِ باطنی ]

بیت 3223

چون نداری فِطنَت و ، نورِ هُدا / بهرِ کوران ، روی را می زن جَلا

وقتی که تو فاقدِ زیرکی و روشنایی هدایت باشی . ناگزیر باید چهرۀ خود را برای نابینایان آرایش دهی . ( فِطنَت = زیرکی ، باهوشی ) [ هر گاه آدمی از نورِ هدایت و معرفتِ حق محروم باشد . ناگزیر در صدد جلب رضایت و خوشایندِ کوردلان گمراه برمی آید . ]

بیت 3224

پیشِ بینایان ، حَدَث در روی مال / ناز می کُن با چنین گندیده حال

وقتی که فاقدِ بینشِ باطنی باشی ، ناگزیر نجاسات را بر چهرۀ خود می مالی و نزدِ اهلِ بصیرت می نشینی . یعنی نسبت به صاحب دلان خاکسار تکبّر می ورزی . تازه با این سر و وضع کثیف و مُتُعفّن ناز هم می فروشی . [ حَدَث = مدفوع ، ادرار ]

بیت 3225

شیخ ، سوزن زود در دریا فکند / خواست سوزن را به آوازِ بلند

ادامه حکایت : شیخ (ابراهیم ادهم) زود سوزنِ خود را در دریا انداخت و سپس با صدای بلند سوزن را صدا کرد .

بیت 3226

صد هزاران ماهیِ اَلّهیی / سوزنِ زَر در لبِ هر ماهیی

بیدرنگ صدها هزار ماهی که مأمورانِ مشیّتِ خداوندی بودند . هر کدام سوزنی از طلا به لب داشتند . [ ادامه معنا در بیت بعد ]

بیت 3227

سَر برآوردند از دریایِ حق / که بگیر ای شیخ ، سوزن هایِ حق

این ماهی ها سَرِ خود را از دریای حق بیرون آوردند و به ابراهیم ادهم گفتند : ای شیخ ، سوزن های خداوند را بگیر .

بیت 3228

رُو بدو کرد و ، بگفتش : ای امیر / مُلکِ دل بِه ، یا چنان مُلکِ حقیر ؟

ابراهیم ادهم به آن امیر رُو کرد و گفت : ای امیر ، سلطنت بر دل ها بهتر است یا این سلطنتِ ناچیزِ مادّی تو ؟

بیت 3229

این نشانِ ظاهرست ، این هیچ نیست / تا به باطن در روی ، بینی تو بیست

این کرامت را که اینک دیدی ، کرامت و آیتی ظاهری است . در واقع چیزی به حساب نمی آید . اندکی تأمل کن تا ببینی که در عالَمِ باطن ، چه اسرار و حقایقی نهفته است . [ کرامت = کارهای خارق العاده ای است که از اولیاء الله سر می زند ( کشاف اصطلاحات الفنون ، ج 2 ، ص 1266 ) ابن عربی در باب 184 فتوحات مکّیّه می گوید : کرامت بر دو نوع است : یکی کرامت حسّی و دیگری کرامت معنوی . عوام الناس فقط می توانند کراماتِ حسّی اولیا را مشاهده کنند نظیر راه رفتن روی آب و طی الارض و … ولی کرامات معنوی را فقط خواص ، متوجّه می شوند و آن عبارت است از پیشی گرفتن در امور خیر و دوری از صفاتِ ذمیمه نظیر حقد و حسد و توجه به مراقبه و محاسبه و … ( شرح مثنوی ولی محمد اکبرآبادی ، دفتر دوم ، ص 225 ) .

بنابراین حضرت مولانا از قولِ ابراهیم ادهم می فرماید : اینکه سوزنی به قعرِ دریا رفت و بلافاصله هزاران ماهی هر کدام با سوزنی زرین سر از آب بیرون آوردند ، کرامتی ظاهری است و این کرامت در برابرِ کراماتِ معنوی چیزی به حساب نمی آید . استاد همایی می نویسد : ظهورِ کرامات و خُرقِ عادت از اولیاء الله ، به مثابۀ گُلی است که از گلستانی پُر گُل و وسیع آورده باشند . بوی و دیدار همین گُل ما را به وجودِ گلستان دلالت و راهنمایی می کند . درونِ اولیاء گلستانِ فیض نامحدود و باغِ رحمت بی منتهای الهی است . گاهی از آن باغِ انبوه ، تحفۀ گُلی به ما می رسد تا ما را بدان سوی جذب کند . ( مولوی نامه ، ج 1 ، ص 295 و 296 ) ]

بیت 3230

سویِ شهر از باغ ، شاخی آورند / باغ و بستان را کجا آنجا برند ؟

برای مثال ، از باغ شاخه ای به عنوانِ نمونه نزدِ مردمِ شهر می برند . و اِلّا باغ و بوستان را چگونه ممکن است بدانجا ببرند ؟

بیت 3231

خاصه باغی کین فلک یک برگِ اوست / بلکه آن مغزست ، وین دیگر ، چو پوست

بویژه باغی که سپهر گردون با همۀ عظمت یک برگِ آن حساب می شود . بلکه می توان گفت که آن باغ معنا به منزلۀ مغز است و سپهر گردون به مثابۀ پوست . [ باغ در این بیت کنایه از عالَمِ روح است ( شرح کفافی ، ج 2 ، ص 562 ) ]

بیت 3232

برنمی داری سویِ آن باغ گام / بوی افزون جوی و ، کُن دفعِ زُکام

اگر به سویِ آن باغ ( عالَمِ روح و معنا ) گامی برنمی داری . دست کم بوی گُل را استشمام کن و زکام را از خود بران . [ زُکام = عارضه ای است که علامتِ آن ریزشِ آبِ رقیق و سوزشِ مُخاطِ بینی است ( خُفّی علانی ، ص 166 ) ولی در اینجا منظور بیماری های اخلاقی و روحی و تعلّقاتِ دنیوی است که مانع از استشمامِ بوی حقیقت می شود ( شرح اسرار ، ص 171 ) همانگونه که زکامِ جسمی ، سبب اختلال در حسِ بویایی می شود و بیمار بوی چیزی را نمی تواند احساس کند . زکامِ روحی نیز سبب اختلال در شناخت و استشمامِ بوی حقیقت می گردد . بنابراین اگر تو نمی توانی در بوستانِ عالَم معنا سلوک کنی . رایحۀ خوشِ معنویت را از گل های آن بوستان (اولیاء الله) استشمام کن و از معنویت آنان بهره مند شو . اکبر آبادی می گوید : می توان گفت که مراد از «بو» علم الیقین باشد که چون به کمال رسد به عین الیقین مبدّل شود ( شرح مثنوی ولی محمداکبرآبادی ، دفتر دوم ، ص 225 ) در ابیات 672 تا 674 دفتر اوّل مضامینی قریب با این بیت آمده است ]

بیت 3233

تا که آن بو جاذبِ جانت شود / تا که آن بو نورِ چشمانت شود

تا اینکه آن بویِ عطرآگین ( معنویت و روحانیت اولیاء الله ) تو را به سوی خود جذب کند . و مایۀ بینایی و بصیرت چشم دل تو گردد .

بیت 3234

گفت یوسف اِبنِ یعقوبِ نبی / بهرِ بو ، اَلقُوا عَلی وَجهِ اَبی

حضرت یوسف (ع) ، فرزند حضرت یعقوب نبی (ع) به سبب همین بو گفت که : پیراهنم را روی صورت پدرم بیفکنید . [ مصراع دوم اشاره دارد به آیه 93 سورۀ یوسف « این پیراهنم را ببرید و روی رخسار پدرم افکنید تا دیده اش بینا شود و آنگاه او را همراهِ خویشانِ خود نزد من آرید » ]

بیت 3235

بهرِ این بُو گفت احمد در عِظات / دایماََ قُرّةُ عَینی فِی الصّلوة

به خاطر همین بو بود که پیامبر (ص) در اندرزهای خود همیشه می فرمود : روشنی چشم من در نماز است . ( عِظات = جمع عِظة به معنی پند و اندرز ) [ اشاره است به حدیثِ « در نزد من سه چیز محبوب است : زنان و بوی خوش ، ولی مایۀ روشنی چشمانم در نماز است » ( احادیث مثنوی ، ص 68 ) ملاهادی سبزواری گوید : روشنی چشمانم در نماز است . چون موجبِ نفحاتِ ربانیّه و وارداتِ قلبیه شود که بوهای خوش که بوهای خوشِ حدیقۀ ربانی اند ( شرح اسرار ، ص 171 ) .

تلقی مولانا از نماز یادآور قولِ بعضی از مشایخ است که نماز را اِعراض از ماسوی الله و در بحر شهود مستغرق شدن دانسته اند ( لب لباب مثنوی ، ص 47 ) ]

بیت 3236

پنج حِس با همدگر پیوسته اند / ز آنکه این هر پنج ، ز اصلی رُسته اند

پنج حِس با یکدیگر پیوسته و متصل اند ، زیرا این حواسِ پنجگانه از اصلِ واحدی پدید آمده اند . [ استعدادها و قوای جان که مترادف با حواسِ خمسه جسمانی است از روحِ کُل سرچشمه گرفته ، صفاتِ الهی را آشکار می نماید . بطوریکه آنها از یکدیگر جدا و مشخص نیستند . بلکه در یکدیگر مجذوب و مستلزم هم اند . ]

بیت 3237

قوّتِ یک ، قوّتِ باقی شود / مابقی را هر یکی ساقی شود

بنابراین نیرومند شدن یکی از آن حواس ، سبب نیرومندی دیگر حواس می شود . هر یک از آن حواس ، دیگری را سیراب می کند .

بیت 3238

دیدنِ دیده ، فزاید نُطق را / نطق در دیده ، فزاید صِدق را

دیدن چشم ، سبب افزایش نیروی کلام می شود و کلام ، صداقت چشم را افزایش می دهد . [ شهودِ حق تعالی به دیدۀ دل بصیرت می دهد و بصیرت باطن ، کلام را متین و استوار کند . و کلام حق نیز به نوبۀ خود ، بصیرت را افزایش دهد .

بیت 3239

صدق ، بیداریِ هر حِس می شود / حسّ ها را ذوق ، مُونِس می شود

صداقت موجبِ بیداری همۀ حواس می شود . از اینرو ذوق با حواس انیس و همدم می شود . [ ذوق = وجدان لذّت و قوۀ تمیز بین آنچه مطلوب و مایۀ التذاذ هست از آنچه نیست … همچنین لذّتی که از این تجربه و از این وجدان حاصل می شود ذوق و ذوق حضور نام دارد ( سرّ نی ، ج 1 ، ص 194 )

برای حاشیه‌گذاری باید در گنجور نام‌نویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.

	غیرفعال و فعال کردن دوبارهٔ حالت چسبانی نوار ابزار به بالای صفحات
	راهنمای نوار ابزار
	پیشخان کاربر
	اشعار و ابیات نشان‌شدهٔ کاربر
	اعلان‌های کاربر
	ادامهٔ مطالعه (تاریخچه)
	خروج از حساب کاربری گنجور
	لغزش به پایین صفحه
	لغزش به بالای صفحه
	لغزش به بخش اطلاعات شعر
	فعال یا غیرفعال کردن لغزش خودکار به خط مرتبط با محل فعلی خوانش
	فعال یا غیرفعال کردن شماره‌گذاری خطوط
	کپی نشانی شعر جاری در گنجور
	کپی متن شعر جاری در گنجور
	همرسانی متن شعر جاری در گنجور
	نشان کردن شعر جاری
	ویرایش شعر جاری
	ویرایش خلاصه یا برگردان نثر سادهٔ ابیات شعر جاری
	شعر یا بخش قبلی
	شعر یا بخش بعدی

ورود به گنجور

بخش ۹۳ - کرامات ابراهیم ادهم قدس الله سره بر لب دریا

تازه‌های نرم‌افزار گنجور