بعد از آن در سِرّ موسی حق نهفت
رازهایی گفت کان ناید به گفت
بر دل موسی سخنها ریختند
دیدن و گفتن به هم آمیختند
چند بیخود گشت و چند آمد به خوَد
چند پَرّید از ازل سوی ابد
بعد از این گر شرح گویم ابلهیست
زانک شرح این ورای آگهیست
ور بگویم عقلها را برکَند
ور نویسم بس قلمها بشکند
چون که موسی این عتاب از حق شنید
در بیابان در پی چوپان دوید
بر نشان پای آن سرگشته راند
گرد از پرّهٔ بیابان برفشاند
گام پای مردم شوریده خوَد
هم ز گام دیگران پیدا بوَد
یک قدم چون رخ ز بالا تا نشیب
یک قدم چون پیل رفته بر وریب
گاه چون موجی بر افرازان عَلَم
گاه چون ماهی روانه بر شکم
گاه بر خاکی نبشته حال خْوَد
همچو رمالی که رملی بر زند
عاقبت دریافت او را و بدید
گفت مژده ده که دستوری رسید
هیچ آدابی و ترتیبی مجو
هرچه میخواهد دل تنگت بگو
کفر تو دین است و دینت نور جان
آمنی وز تو جهانی در امان
ای معاف یفعل الله ما یشا
بیمحابا رو زبان را برگشا
گفت ای موسی از آن بگذشتهام
من کنون در خون دل آغشتهام
من ز سدرهٔ منتهی بگذشتهام
صد هزاران ساله زان سو رفتهام
تازیانه بر زدی اسپم بگشت
گنبدی کرد و ز گردون بر گذشت
محرم ناسوت ما لاهوت باد
آفرین بر دست و بر بازوت باد
حال من اکنون برون از گفتن است
اینچ میگویم نه احوال من است
نقش میبینی که در آیینهایست
نقش توست آن نقش آن آیینه نیست
دم که مرد نایی اندر نای کرد
درخور نایست نه درخورد مرد
هان و هان گر حمد گویی گر سپاس
همچو نافرجام آن چوپان شناس
حمد تو نسبت بدان گر بهترست
لیک آن نسبت به حق هم ابترست
چند گویی چون غطا برداشتند
کاین نبودهست آنک میپنداشتند
این قبول ذکر تو از رحمت است
چون نماز مستحاضه رخصت است
با نماز او بیالودهست خون
ذکر تو آلودهٔ تشبیه و چون
خون پلید است و به آبی میرود
لیک باطن را نجاستها بود
کان به غیر آب لطف کردگار
کم نگردد از درون مرد کار
در سجودت کاش روگردانیی
معنی سبحان ربی دانیی
کای سجودم چون وجودم ناسزا
مر بدی را تو نکویی ده جزا
این زمین از حلمِ حق دارد اثر
تا نجاست بُرد و گلها داد بَر
تا بپوشد او پلیدیهای ما
در عوض بر روید از وی غنچهها
پس چو کافر دید کاو در داد و جود
کمتر و بیمایهتر از خاک بود
از وجود او گل و میوه نَرُست
جز فساد جمله پاکیها نجُست
گفت واپس رفتهام من در ذهاب
حَسْرَتا، یا لَیْتَنی کُنْتُ تُراب
کاش از خاکی سفر نگزیدمی
همچو خاکی دانهای میچیدمی
چون سفر کردم، مرا راه آزمود
زین سفرکردن رهآوردم چه بود؟
زان همه میلش سوی خاک است کو
در سفر سودی نبیند پیش رو
روی واپس کردنش آن حرص و آز
روی در ره کردنش صدق و نیاز
هر گیا را کش بود میلِ عُلا
در مَزید است و حیات و در نُما
چونک گردانید سر سوی زمین
در کمی و خشکی و نقص و غبین
میل روحت چون سوی بالا بود
در تَزایُد مرجعت آنجا بود
ور نگوساری سرت سوی زمین
آفِلی، حَق لا یُحِبُّ الْآفِلین



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شعر درباره ارتباط موسی علیهالسلام با خداوند و وحیهایی است که به او میشود. در این داستان، موسی در پی چوپانی میدود که به انسانهایی که در حال تقلا و سرگشتگی هستند، عذری آورده است. او به دریافت وحی از خداوند میپردازد و دستوری میگیرد که آنچه در دلش میگذرد، بدون هیچ قید و بندی بیان کند. چوپان در غم و اندوهی عمیق به قصهاش میپردازد و حسرت میخورد که ای کاش به زمین بازمیگشت و از خاک زندگی میکرد. شعر به تضاد بین دنیا و آخرت، و بین خواستههای بشر و پیوند او با حق میپردازد و نشان میدهد که انسان در سفر زندگیاش، در جستجوی حقیقت است.
هوش مصنوعی: پس از آن، در راز موسی، حضور حق پنهان شده و ذهن و زبان توان بیان آن رازها را ندارند.
هوش مصنوعی: بر دل موسی رازهایی را آشکار کردند، به طوری که دیدن و گفتن برای او با هم در هم آمیخت و یکی شد.
هوش مصنوعی: موسی چند بار بیخود و در حالت جنون شد و چند بار به خود آمد. چند بار از ابتداییترین مراحل وجود به سمت جاودانگی و ابدیت پرواز کرد.
هوش مصنوعی: اگر بعد از این بخواهم توضیح دهم، نادانی است، زیرا شرح این موضوع فراتر از دانش بشر است.
هوش مصنوعی: اگر بخواهم این موضوع را بیان کنم، عقلها از تعجب شکسته میشوند و اگر بنویسم، قلمها از قدرت نوشتن ناتوان میگردند.
هوش مصنوعی: موسی، وقتی این سرزنش از طرف خداوند را شنید، در بیابان به دنبال چوپان رفت.
هوش مصنوعی: موسی که در جستجوی چوپان است، با مشاهدهٔ رد پای او در بیابان، حس شگفتانگیزی پیدا میکند و گرد و غبار بیابان را از روی آن ردپا میزند.
هوش مصنوعی: گامهای مردم مجنون و دیوانه، همانطور که از گامهای دیگران مشخص است، نشانهای از وضعیت آنهاست.
هوش مصنوعی: یک قدم مانند صورت که از بالا به پایین میآید و یک قدم دیگر مانند فیل سنگین که به آرامی حرکت میکند.
هوش مصنوعی: گاه انسان به مانند موجی است که بر افراشته شدن علم، قوی و پرقدرت میجوشد و گاه به مانند ماهی است که در آب به آرامی در حال حرکت است. در این دو تصویر، اشاره به تغییر حال و رفتار انسانها دارد؛ از قدرت و عظمت تا نرمی و آرامش.
هوش مصنوعی: گاهی او بر روی خاک، حال خودش را مینویسد مانند رمالی که پیشگوئیهایی در رمل (خطوط یا نشانههای روی زمین) انجام میدهد.
هوش مصنوعی: موسی (علیهالسلام) در نهایت دریافت وحی را احساس کرد و گفت به مردم مژده بده که دستوری از جانب خداوند رسیده است.
هوش مصنوعی: هرگونه آداب و ترتیبات خاصی را جستجو نکن و آنچه در دل تنگت میگذرد، بدون هیچ واهمهای بیان کن.
هوش مصنوعی: کفر تو در حقیقت، همان دین است و دین تو، نوری برای جان و روح تو محسوب میشود. به خاطر تو، جهانی در امنیت و حفظ قرار دارد.
هوش مصنوعی: ای کسی که خدا هر چه بخواهد، بدون ترس انجام میدهد، زبانت را باز کن و صحبت کن.
هوش مصنوعی: خداوند به موسی میگوید که من از همهی محدودیتها و موانع گذشتهام و حالا در وضعیت سختی قرار دارم که دلم پر از درد و رنج است.
هوش مصنوعی: من از درخت سدرهٔ منتهی، که در بهشت قرار دارد، عبور کردهام و سالهاست که از آن طرف رفتهام.
هوش مصنوعی: موسی علیهالسلام با تازیانهای که به اسبش زده است، به پیش میرود و انگار گنبد آسمان را به گردش درمیآورد و از گردونهٔ عالم بالا عبور میکند.
هوش مصنوعی: ای کسانی که به عالم ناسوت (عالم مادی) تعلق دارید، شما را به عالم لاهوت (عالم معنوی) و فراق از مادیات میخوانم. درود بر دست و قوت شما که به این هدف میرسید.
هوش مصنوعی: موسی در این بیت میگوید که حال و وضعیت او فراتر از بیان کلامی است و آنچه میگوید به هیچ وجه وضعیت واقعی او را توصیف نمیکند.
هوش مصنوعی: تصویری که در آینه میبینی، در واقع تصویر خود توست و آن تصویر متعلق به آینه نیست.
هوش مصنوعی: زمانی که انسانی در یک نای (شاید نایاب یا ساز) دم میزند، او به قدری سازگار و شایستهٔ نای نیست که آن نای را به خوبی پر کند؛ بلکه باید شخصیتی در خور آن نای باشد تا بتواند صدای زیبایی از آن خارج کند.
هوش مصنوعی: اگر تو هم بخواهی حمد و سپاس بگویی، باید بدان که این کار به اندازهٔ حمد آن چوپان ناکام ارزش ندارد.
هوش مصنوعی: هرچند حمد و ستایش تو نسبت به آن چوپان بهتر است، ولی آن نسبت به خداوند هم ناقص و مهجور است.
هوش مصنوعی: چرا اینقدر میگویی و تکرار میکنی؟ چون پردهها (از حقایق) کنار زده شده است و فهمیدهاند که آنچه فکر میکردند، حقیقت نداشته است.
هوش مصنوعی: قبول ذکر تو بر اساس رحمت خداوند است، همانطور که نماز مستحاضه به خاطر عذر و رخصت، جایز است.
هوش مصنوعی: نماز او (موسی علیهالسلام) پاک و بیآلایش است، ولی ذکر تو (شبان) به تشبیه و قیاسها آلوده شده است.
هوش مصنوعی: خون، به عنوان یک چیز ناپاک، به آب راه مییابد، اما حقیقت درونی فرد، آلوده به آلودگیها و نجاستها است.
هوش مصنوعی: لطف و رحمت خداوند به انسان تنها به وسیله آب نمیرسد و انسان باید از درون خود کار کند تا به او چیزی اضافه نشود.
هوش مصنوعی: ای کاش وقتی در حال سجود هستی، روگردانی نداشته باشی و معنای "سبحان ربی" را بفهمی و درک کنی.
هوش مصنوعی: با توجه به سجود و خضوع من، آنچه در درونم وجود دارد ناپسند است. پس ای حق، جزا و پاداش بدیهای من را با نیکی بده.
هوش مصنوعی: این زمین به خاطر بردباری خداوند تاثیر دارد، تا کثافتها را از بین ببرد و گلها را به وجود آورد.
هوش مصنوعی: خداوند پلیدیهای ما را میپوشاند تا به جای آن غنچهها و زیباییها از ما ظهور کند.
مولانا در این بیت میگوید: وقتی انسان (کافر، یعنی کسی که ناسپاس است) میبیند که در عین بخشش و سخاوتِ دیگران، خودش پایینتر و بیارزشتر از خاک است، تازه به حقارت خود پی میبرد.
هوش مصنوعی: از وجود آن کافر که نمیتواند به دیگران کمک کند، هیچ چیز خوبی به وجود نمیآید و همه پاکیها در او فاسد و ناپاک است.
مصرع دوم اشاره به آیهٔ ۴۰ سوره نبا: «... يَقُولُ ٱلْکَافِرُ يَٰا لَيْتَنِي کُنتُ تُرَٰابًا، یعنی: کافر میگويد: ای کاش خاک بودم » دارد.
هوش مصنوعی: ای کاش از خاک جدا نمیشدم و مثل دانهای که از خاک برمیخیزد، میتوانستم در آنجا بمانم و زندگی کنم.
هوش مصنوعی: زمانی که سفر کردم، راه را تجربه کردم و حالا میپرسم از این سفر، چه نتیجهای بدست آوردم؟
هوش مصنوعی: تمامی تمایل او به سوی زمین و خاک است، زیرا در این سفر، هیچ سودی را در پیشرو نبیند.
هوش مصنوعی: حرص و آز انسان باعث میشود که او به زمین و مادیات روی آورد، در حالی که اگر صدق و نیاز را در پیش گیرد، میتواند مسیر درست و معنوی را انتخاب کند.
هوش مصنوعی: هر گیاهی که تمایل به رشد و تعالی دارد، در بیشتری و حیات و نما باید تلاش کند و به سمت عالیتر شدن برود.
هوش مصنوعی: زمانی که سر خود را به سوی زمین میچرخاند، به خاطر کمی و خشکی و نقص و عیبهایی که وجود دارد، دچار تردید و نگرانی میشود.
هوش مصنوعی: میلی که روح تو به سوی بالاست، در حال افزایش و ترقی، بازگشت آنجا (به عالم بالا) قرار دارد.
در مصرع دوم: لا یحب الآفلین یعنی «نابودشوندگان (/ناپدیدشوندگان) را دوست نمیدارد» (اقتباس از آیهٔ ۷۶ سورهٔ انعام)
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
میخواهید شما بخوانید؟ اینجا را ببینید.
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
مرتبسازی حاشیهها: محبوبترین | جدیدترین | قدیمیترین
تا به حال ۵ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.