گنجور » مولانا » مثنوی معنوی » دفتر اول » بخش ۱۲۰ - تسلیم کردن مرد خود را به آنچ التماس زن بود از طلب معیشت و آن اعتراضِ زن را اشارات حق دانستن. به نزد عقلِ هر داننده ای هست، که با گردنده گرداننده ای هست

وزن:	فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مسدس محذوف یا وزن مثنوی)
قالب شعری:	مثنوی
منبع اولیه:	ویکی‌درج
تعداد ابیات:	۹

رونوشت متن رونوشت نشانی نمای مشابه کتابهای چاپی (فقط رایانه)

خلاصه

هوش مصنوعی: شعر در مورد تسلیم مرد به خواسته‌های زن و ارتباطات میان آنهاست. مرد ابتدا از سخنان زن خجالت‌زده و پیشمان می‌شود و به خطاهای خود اعتراف می‌کند. او از زن می‌خواهد که به خاطر عشق و رحمت خداوند، به او رحم کند و او را ببخشد. در این میان، مولانا به این نکته اشاره می‌کند که رحمت الهی شامل حال عاشقان می‌شود و کفر و ایمان در عشق به خداوند به یکدیگر راه پیدا می‌کنند. در نهایت، عشق به خداوند را با کیمیاگر و طلا و نقره تشبیه می‌کند که وجود و عدم را در بر می‌گیرد.

اخطار: خلاصه‌های تولید شده توسط هوش مصنوعی در بسیاری از موارد نادرستند. اگر این متن به نظرتان نادرست است می‌توانید آن را ویرایش کنید.

برگردان به زبان ساده

# مرد زان گفتن پیشمان شد چنان

کز عوانی ساعت مردن عوان

هوش مصنوعی: مرد به خاطر آنچه گفته، بدجوری پشیمان شد، مانند کسی که در آستانهٔ مرگ به گنگی و بی‌حالی دچار است.

اخطار: برگردان‌های تولید شده توسط هوش مصنوعی در بسیاری از موارد نادرستند. اگر این متن به نظرتان نادرست است می‌توانید آن را ویرایش کنید.

# گفت خصم جانِ جان چون آمدم

بر سر جان من لگدها چون زدم

هوش مصنوعی: خصم جان که به معنی دشمن روح است، می‌گوید وقتی به قرب جان (عشق و حقیقت) می‌رسید، من چنان بر سر این جان می‌آیم که با لگد بر آن حمله می‌کنم.

# چون قضا آید فرو پوشد بصر

تا نداند عقل ما پا را ز سر

هوش مصنوعی: زمانی که سرنوشت (قضا) فرا برسد، چشم‌ها پوشیده می‌شود و انسان نمی‌تواند بداند که عقل او (در مقام تفکر) پایش را از سرش (ادراکاتش) جدا کرده است. یعنی در آن لحظه درک درست و روشن از واقعیت‌ها ندارد.

# چون قضا بگذشت خود را می‌خورد

پرده بدریده گریبان می‌درد

هوش مصنوعی: وقتی قضا و سرنوشت بگذرد، آدمی خود را مورد آزار قرار می‌دهد و با درد و رنج، خود را می‌خورد و آشفته می‌شود.

# مرد گفت ای زن پیشمان می‌شوم

گر بدم کافر مسلمان می‌شوم

هوش مصنوعی: مرد به زن می‌گوید که اگر به آنچه که او می‌خواهد دست نیابد، به شدت ناراحت و پشیمان خواهد شد، حتی به حدی که برای جلب رضایت او ممکن است از باورهای دینی‌اش نیز چشم‌پوشی کند.

# من گنه‌کار توم رحمی بکن

بر مکن یکبارگیم از بیخ و بن

هوش مصنوعی: من انسان گناهکاری هستم، بر من رحم کن و یک‌باره مرا از ریشه و اساس نابود نکن.

# کافر پیر ار پشیمان می‌شود

چونک عذر آرد مسلمان می‌شود

هوش مصنوعی: اگر فرد کافر سالخورده‌ای توبه کند و از کارهای گذشته‌اش پشیمان شود، در این صورت عذر او پذیرفته می‌شود و او به جمع مسلمانان باز می‌گردد.

# حضرت پر رحمتست و پر کرم

عاشق او هم وجود و هم عدم

هوش مصنوعی: پروردگار رحمت و بخشش فراوان است و عاشقان او، چه در حال وجود و چه در حال عدم، به او عشق می‌ورزند.

# کفر و ایمان عاشق آن کبریا

مس و نقره بندهٔ آن کیمیا

هوش مصنوعی: عاشق خداوند (کبریا) نه به حقایق دینی مانند کفر و ایمان و نه به چیزهای مادی مانند مس و نقره توجه دارد، بلکه او تنها بندهٔ (دست‌ساختهٔ) کیمیا (الاهیات) است که در عشق و محبت به خداوند مس و نقره برایش بی‌ارزش است.

بخش ۱۲۰ - تسلیم کردن مرد خود را به آنچ التماس زن بود از طلب معیشت و آن اعتراضِ زن را اشارات حق دانستن. به نزد عقلِ هر داننده ای هست، که با گردنده گرداننده ای هست به خوانش عندلیب
می‌خواهید شما بخوانید؟ اینجا را ببینید.

فعال یا غیرفعال‌سازی قفل متن روی خوانش من بخوانم

پیشنهاد مشق شعر

معرفی ترانه‌هایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است

مرتب‌سازی حاشیه‌ها: محبوب‌ترین | جدیدترین | قدیمی‌ترین

تا به حال ۸ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...

مصطفی در ‫۱۴ سال و ۸ ماه قبل، یکشنبه ۳۰ بهمن ۱۳۹۰، ساعت ۰۸:۳۹ نوشته:

تیتر شعر:
تسلیم کردن مرد خود را به آنچه التماس زن بود
از طلب معیشت و این اعتراض زن را اشارت حق
دانستن
به نزد عقل هر داننده ای هست
که با گردنده گرداننده ای هست

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

زیبا روز در ‫۸ سال و ۱۱ ماه قبل، یکشنبه ۱۴ آبان ۱۳۹۶، ساعت ۲۲:۰۳ نوشته:

کافر پیر از پشیمان می شود ... با توجه به مفاد ابیات بعدی منظور مولانا فرعون است . می دانیم فرعون در قرآن از اهل جهنم است اما در عرفان می گویند چون پیش از مرگ تن در همان لخظه استغفار نمود بخشیده شد

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

حامد کهن دل در ‫۸ سال و ۱۱ ماه قبل، چهارشنبه ۸ آذر ۱۳۹۶، ساعت ۱۱:۰۲ نوشته:

جناب محمد بینش
گرجه شاید اینجا محل مناسبی برای اینگونه مباحث نباشد، اما لازم دانستم مطالبی را به عرض برسانم.
طبق آیات قرآن، فرعون در هنگام غرق شدن پیش از آنکه بمیرد می گوید که ایمان آوردم و تسلیم شدم. و خدا به او می گوید: الان؟! (چه فایده؟!) در حالی که پیش از این عصیان کردی و از مفسدان بودی...
(ولی به پاس همین ایمان و تسلیم لفظی) بدن تو را حفظ می کنیم (مومیایی فرعون هنوز هم در موزه نگهداری می شود) تا نشانه و عبرتی برای دیگران باشد.
آیات مربوطه: سوره یونس، آیات 90:92
وَجَاوَزْنَا بِبَنِی إِسْرَائِیلَ الْبَحْرَ فَأَتْبَعَهُمْ فِرْعَوْنُ وَجُنُودُهُ بَغْیًا وَعَدْوًا حَتَّی إِذَا أَدْرَکَهُ الْغَرَقُ قَالَ آمَنْتُ أَنَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا الَّذِی آمَنَتْ بِهِ بَنُو إِسْرَائِیلَ وَأَنَا مِنَ الْمُسْلِمِینَ ﴿90﴾
و فرزندان اسرائیل را از دریا گذراندیم پس فرعون و سپاهیانش از روی ستم و تجاوز آنان را دنبال کردند تا وقتی که در شرف غرق شدن قرار گرفت گفت: "ایمان آوردم که هیچ معبودی جز آنکه فرزندان اسرائیل به او گرویده‏ اند نیست و من از تسلیم ‏شدگانم" (90)
آلْآنَ وَقَدْ عَصَیْتَ قَبْلُ وَکُنْتَ مِنَ الْمُفْسِدِینَ ﴿91﴾
اکنون؟! در حالی که پیش از این نافرمانی میکردی و از تباهکاران بودی (91)
فَالْیَوْمَ نُنَجِّیکَ بِبَدَنِکَ لِتَکُونَ لِمَنْ خَلْفَکَ آیَةً وَإِنَّ کَثِیرًا مِنَ النَّاسِ عَنْ آیَاتِنَا لَغَافِلُونَ ﴿92﴾
پس امروز تو را با زره [زرین] خودت به بلندی [ساحل] می‏ افکنیم تا برای کسانی که از پی تو می ‏آیند عبرتی باشد و بی‏ گمان بسیاری از مردم از نشانه‏ های ما غافلند (92)
**********
همچنین در جای دیگری قرآن می گوید که توبه برای کسانی که بدی می کنند و وقتی مرگ فرا می رسد می گویند الان توبه کردم، نیست.
آیات مربوطه: سوره نساء، آیات 17:18
إِنَّمَا التَّوْبَةُ عَلَی اللَّهِ لِلَّذِینَ یَعْمَلُونَ السُّوءَ بِجَهَالَةٍ ثُمَّ یَتُوبُونَ مِنْ قَرِیبٍ فَأُولَئِکَ یَتُوبُ اللَّهُ عَلَیْهِمْ وَکَانَ اللَّهُ عَلِیمًا حَکِیمًا ﴿17﴾
توبه نزد خداوند تنها برای کسانی است که از روی نادانی مرتکب گناه می ‏شوند سپس به زودی توبه می کنند اینانند که خدا توبه‏ شان را می ‏پذیرد و خداوند دانای حکیم است (17)
وَلَیْسَتِ التَّوْبَةُ لِلَّذِینَ یَعْمَلُونَ السَّیِّئَاتِ حَتَّی إِذَا حَضَرَ أَحَدَهُمُ الْمَوْتُ قَالَ إِنِّی تُبْتُ الْآنَ وَلَا الَّذِینَ یَمُوتُونَ وَهُمْ کُفَّارٌ أُولَئِکَ أَعْتَدْنَا لَهُمْ عَذَابًا أَلِیمًا ﴿18﴾
و توبه کسانی که گناه می کنند تا وقتی که مرگ یکی از ایشان دررسد می‏ گوید اکنون توبه کردم پذیرفته نیست و [نیز توبه] کسانی که در حال کفر می‏ میرند پذیرفته نخواهد بود آنانند که برایشان عذابی دردناک آماده کرده‏ ایم (18)

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

حامد کهن دل در ‫۸ سال و ۱۱ ماه قبل، چهارشنبه ۸ آذر ۱۳۹۶، ساعت ۱۱:۰۶ نوشته:

من گنه‌کار توم رحمی بکن
بر مکن یکبارگیم از بیخ و بن
"توم" بهتر است به صورت "توام" نوشته شود.
لطفا اصلاح بفرمایید.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

حامد کهن دل در ‫۸ سال و ۱۱ ماه قبل، چهارشنبه ۸ آذر ۱۳۹۶، ساعت ۱۱:۰۹ نوشته:

مرد زان گفتن پیشمان شد چنان
کز عوانی ساعت مردن عوان
یعنی مرد مانند زورگویی که در هنگام مرگ از زورگفتن پشیمان می شود، آن چنان از گفتن پشیمان شد.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

حسین در ‫۸ سال و ۱۱ ماه قبل، چهارشنبه ۸ آذر ۱۳۹۶، ساعت ۱۱:۱۸ نوشته:

حیف عمر که صرف چنین لاطائلات می شود

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

مرتضی کبیری در ‫۲ سال قبل، سه‌شنبه ۱۷ مهر ۱۴۰۳، ساعت ۱۶:۰۶ نوشته:

آقای مهدی کاظمی لطفاً به فعالیت خود ادامه دهید.دست شما را می‌بوسم .برگرد

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

Fateme Zandi در ‫۲ ماه قبل، یکشنبه ۲۵ مرداد ۱۴۰۵، ساعت ۰۵:۳۰ نوشته:

با تشکر از استاد ارجمند و

گرامی جناب کریم زمانی

شرح و تفسیر بیت ۲۴۳۸

مرد زآن گفتن پشیمان شد چنان

کز عَوانی ساعتِ مردن ، عوان

مرد اعرابی از گفته خود چنان پشیمان شد که می توان حالت او را به حالت پشیمانی دیوانیان به هنگام فرا رسیدن مرگ تشبیه کرد . [ عَوان = با فتح عین به معنی چنگ گیرنده و نگاه دارنده و سرهنگ و محصّلِ دیوان است و نیز به معنی مامور اجرا و عامل اوامر شرطه که غالبا با ظلم و زور و خشونت ماموریت خود را انجام می دادند ]

شرح و تفسیر بیت ۲۴۳۹

گفت : خصمِ جانِ جان من چون شدم ؟

بر سرِ جانم لگدها چون زدم ؟

اعرابی با خود گفت : من چرا دشمن جانِ جانم شدم و چرا بر سر جانم لگدها زدم ؟

شرح و تفسیر بیت ۲۴۴۰

چون قضا آید ، فرو پوشد بَصَر

تا نداند عقل ما ، پا را ز سر

وقتی که قضای الهی در رسد . چشم را از دیدن واقعیات ناکام می سازد به حدی که عقل ما سرگشته می شود و سر از پای خود نمی شناسد . [ مسئله قضا و قدر از پُردامنه ترین مباحث فرقه ها و نحله های گوناگون فکری است . قضا در لغت به معنی حکم و قطع و فیصله دادن است . قاضی را از این جهت قاضی می گویند که میان متخاصمین ، حکم می کند و به کار آنها فیصله می دهد . و قَدَر نیز لفظاََ به معنی اندازه و تعیین است و منظور این است که نظام کائنات و جهان هستی بر مبنای قوانین و سنت های تغییر ناپذیر بر پا شده و مشیت و اراده الهی ، مافوق اختیار بشر است . چنانکه در قرآن می خوانیم . « هرگاه خدا اراده امری کند . همینکه به او گوید باش ، می شود » مولانا به قضا و قدر الهی معتقد است و

می گوید :چون قضا آید شود دانش به خواب

مه سیه گردد بگیرد آفتاب

ولی در عین حال مولانا ، کوشش و سعی بشری را نیز لازم شمرده است . یعنی انسان با وجود حاکمیت قضا و قدر الهی نباید دست از تلاش کشد .بل قضا حق است و جهد بنده حق / هین مباش اعور چو ابلیس خَلَقامیر مومنان علی (ع) در پاسخ به اینکه قضا و قدر چیست فرمودند : « راهی است بس تاریک ، پس در آن گام مسپارید و دریایی است ژرف ، پس بدان در نیابید » ( نهج البلاغه فیض الاسلام ، حکمت شماره 279 )

شرح و تفسیر بیت ۲۴۴۱

چو قضا بگذشت ، خود را می خورد

پرده بدریده گریبان می درد

چونکه حکم و قضا بر امری تعلق یابد . آدمی همه توش و توان فکری و عقلی خود را بکار می گیرد و شتابان به سوی آن می تازد و گمان بر سود و منفعت آن امر دارد . خیال می کند آن مطلوب ، یکسره نفع و سود است . غافل از اینکه ممکن است . نیل بدان ، چیزی جز تلخکامی و حرمان نباشد . در گرماگرم شتافتن شخص به سوی خواسته های مقدر ، عقل از داوری و حاکمیت فرو می ماند و تنها میل و خواهش است که بر او حکم می راند و چون مطلوب مقدّر ، حاصل می شود و معلوم می شود که چیزی جز حرمان نبوده است . شخص به ندامت و پشیمانی و اندوه گرفتار می آید و آشکارا گریبان خود می درد . ( خود خوردن = در اندیشه اندوهبار فرو رفتن و دم برنیاوردن )

شرح و تفسیر بیت ۲۴۴۲

مرد گفت : ای زن ، پشیمان می شوم

گر بُدم کافر ، مسلمان می شوم

اعرابی به زن گفت : من از آن مخالفتی که در آغاز با تو داشتم و از حرفی که از روی خطا و نادانی زدم پشیمانم . اگر قبلا کافر بودم و تو را انکار می کردم . این مسلمان می شوم . یعنی نسبت به تو فرمانبردار و منقاد می گردم و دست از مخالفت و ستیز با خواسته های تو می کشم ._ همانگونه که پیشتر هم گفته شد . مراد از مرد عقل است و مراد از زن نَفس . وقتی که نفسِ اماره بنابر مقتضای خویش حرکت بکند و با عقل مخالفت ورزد . عقل نیز با نفس می ستیزد و سرانجام ، نفس را مورد عتاب قرار می دهد و تادیبش می کند و تدریجا به مرتبه نفس مطمئنه و راضیه می رساند . وقتی نفس از حالت آمادگی خلاص گشت و به مرتبه مطمئنه رسید . اصلا با مقتضای عقل ، مخالفت نمی کند و کاملا تابع و مطیع عقل می شود و عقل که این حُسن خُلق نفس را نسبت به خود می بیند و میل و محبت آن را در حق خود مشاهده می کند . شروع می کند به عذرخواهی از آن ستم ها که در ابتدا در حقش روا داشته بود . پس اینگونه سخنان معذرت آمیز می گوید و با زبان عقلی ، این معانی مذکور را خطاب بر نفس خویش ادا می کند . ( شرح کبیر انقروی ، ج 3 ، ص 941 ) .

در سه بیت بعدی مولانا خطاب به حق تعالی سخنانی بیان می دارد و این از شیوه اوست که ضمن توصیف مظهر و یا مخلوق ناگهان روی سخن را متوجه خالق می کند و به اصطلاح گریزی می زند

.شرح و تفسیر بیت ۲۴۴۳

من گُنه کارِ تواَم ، رحمی بکُن

/ بر مَکَن یکبارگیم از بیخ و بُن

خدایا من در بربر تو گناه کرده ام و گناهکارم . رحمی بفرما و یکباره مرا از بیخ و بن برمینداز .

شرح و تفسیر بیت ۲۴۴۴

کافرِ پیر ار پشیمان می شود

چونکه عذر آرَد ، مسلمان می شود

اگر پیری کافر که عُمری را در کفر سرکرده ناگهان پشیمان شود و از تقصیر پیشین خود عذر بخواهد . در اِعداد یکتا پرستان جای می گیرد . و توبه اش مقبول درگاه تو می شود .

شرح و تفسیر بیت ۲۴۴۵

حضرتِ پُر رحمت است و پُر کَرم

عاشق او هم ، وجود و هم عدم

خداوندا حضرت و آستان شریف تو ، رحمتش بسیار و کرمش بی انتهاست وجود و عدم ، عاشق اوست .

شرح و تفسیر بیت ۲۴۴۶

کفر و ایمان ، عاشق آن کبریا

مِس و نقره ، بنده آن کیمیا

کفر و ایمان عاشق آن ذات عظیم است و مس و نقره ، بنده آن کیمیاست . [ پس همه موجودات از پست ترین تا برترین آنها عاشق اوست . و این عشق و شوق جاری است در همه موجودات . ( الشواهدالربوبیة ، ص 147 و 148 ) . بنابراین کیمیای عشق الهی ، مس و نقره وجود آدمیان را به طلای ناب معنا تبدیل می کند . ( توضیح در باره کیمیا در شرح بیت 516 همین دفتر آمده است ) ]

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

برای حاشیه‌گذاری باید در گنجور نام‌نویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.

	غیرفعال و فعال کردن دوبارهٔ حالت چسبانی نوار ابزار به بالای صفحات
	راهنمای نوار ابزار
	پیشخان کاربر
	اشعار و ابیات نشان‌شدهٔ کاربر
	اعلان‌های کاربر
	ادامهٔ مطالعه (تاریخچه)
	خروج از حساب کاربری گنجور
	لغزش به پایین صفحه
	لغزش به بالای صفحه
	لغزش به بخش اطلاعات شعر
	فعال یا غیرفعال کردن لغزش خودکار به خط مرتبط با محل فعلی خوانش
	فعال یا غیرفعال کردن شماره‌گذاری خطوط
	کپی نشانی شعر جاری در گنجور
	کپی متن شعر جاری در گنجور
	همرسانی متن شعر جاری در گنجور
	نشان کردن شعر جاری
	ویرایش شعر جاری
	ویرایش خلاصه یا برگردان نثر سادهٔ ابیات شعر جاری
	شعر یا بخش قبلی
	شعر یا بخش بعدی

ورود به گنجور

بخش ۱۲۰ - تسلیم کردن مرد خود را به آنچ التماس زن بود از طلب معیشت و آن اعتراضِ زن را اشارات حق دانستن. به نزد عقلِ هر داننده ای هست، که با گردنده گرداننده ای هست

تازه‌های نرم‌افزار گنجور