گفتیم آرزو شد او را که شما را ببیند و میگفت که میخواهم که خداوندگار را بدیدمی. خداوندگار فرمود که خداوندگار را این ساعت نبیند به حقیقت. زیرا آنچ او آرزو میبرد که خداوندگار را ببینم، آن نقاب خداوندگار بود. خداوندگار را این ساعت بینقاب نبیند؛ و همچنین همه آرزوها و مهرها و محبتها و شفقتها که خلق دارند بر انواع چیزها به پدر و مادر و دوستان و آسمانها و زمینها و باغها و ایوانها و علمها و عملها و طعامها و شرابها؛ همه آرزوی حق دارند و آن چیزها جمله نقابهاست. چون ازین عالم بگذرند و آن شاه را بی این نقابها ببینند، بدانند که آن همه، نقابها و روپوشها بود. مطلوبشان در حقیقت آن یک چیز بود. همه مشکلها حلّ شود و همه سؤالها و اشکالها را که در دل داشتند جواب بشنوند و همه عیان گردد. و جواب حق چنان نباشد که هر مشکل را علیالانفراد جدا جواب باید گفتن؛ به یک جواب همه سؤالها به یکباره معلوم شود و مشکل حلّ گردد؛ همچنانک در زمستان هر کسی در جامه و در پوستینی و تنوری در غار گرمی از سرما خزیده باشند و پناه گرفته و همچنین جمله نبات از درخت و گیاه و غیره از زهر سرما بیبرگ و بر مانده و رختها را در باطن برده و پنهان کرده تا آسیب سرما برو نرسد؛ چون بهار جوابِ ایشان به تجلّی بفرماید جمله سؤالهای مختلف ایشان از احیا و نبات و موات به یکبار حل گردد و آن سببها برخیزد و جمله سر برون کنند و بدانند که موجب آن بلا چه بود. حق تعالی این نقابها را برای مصلحت آفریدهاست که اگر جمال حق بینقاب روی نماید ما طاقت آن نداریم و بهرهمند نشویم؛ بواسطهی این نقابها مدد و منفعت میگیریم. این آفتاب را میبینی که در نور او میرویم و میبینیم و نیک را از بد تمییز میکنیم و درو گرم میشویم و درختان و باغها مثمر میشوند و میوههای خام و ترش و تلخ در حرارت او پخته و شیرین میگردد؛ معادن زر و نقره و لعل و یاقوت از تأثیر او ظاهر میشوند، اگر این آفتاب که چندین منفعت میدهد به وسایط، اگر نزدیکتر آید هیچ منفعت ندهد بلک جملهی عالم و خلقان بسوزند و نمانند. حق تعالی چون بر کوه به حجاب تجلّی میکند او نیز پر درخت و پرگل و سبز آراسته میگردد و چون بیحجاب تجلّی میکند او را زیر و زبر و ذرّه ذرّه میگرداند فَلَّمَا تَجَلّی رَبُّهُ لِلْجَبَلِ جَعَلَهُ دَکاًّ. سایلی سؤال کرد که «آخر در زمستان نیز همان آفتاب هست!» گفت «ما را غرض اینجا مثال است امّا آنجا نه جمل است و نه حمل، مثل دیگر است و مثال دیگر هرچند که عقل آن چیز را به جهد ادراک نکند اما عقل جهد خود را کی رها کند؟ و اگر (عقل) جهد خود را رها کند آن عقل نباشد، عقل آن است که همواره شب و روز مضطرب و بیقرار باشد از فکر و جهد و اجتهاد نمودن در ادراک باری، اگرچه او مدرک نشود و قابل ادراک نیست. عقل همچون پروانه است و معشوق چون شمع هر چند که پروانه خود را بر شمع زند بسوزد و هلاک شود امّا پروانه آن است که هرچند برو آسیب آن سوختگی و الم میرسد از شمع نشکیبد و اگر حیوانی باشد مانند پروانه که از نور شمع نشکیبد و خود را بر آن نور بزند او خود پروانه باشد و اگر پروانه خود را بر نور شمع میزند و پروانه نسوزد آن نیز شمع نباشد. پس آدمی که از حق بشکیبد و اجتهاد ننماید او آدمی نباشد و اگر تواند حق را ادراک کردن آن هم حق نباشد. پس آدمی آن است که از اجتهاد خالی نیست و گِرد نور جلال حق میگردد بیآرام و بیقرار و حق آن است که آدمی را بسوزد و نیست گرداند و مدرک هیچ عقلی نگردد.



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: این فصل با آرزوی کسی برای دیدار مولانا آغاز میشود و مولانا از آن نتیجه میگیرد که صورتها و همهٔ محبوبهای این جهان پردههای حقاند و خواستهٔ راستین همه خداست. با مثال بهار و خورشید و تجلی خدا بر کوه نشان میدهد که این پردهها برای بقا و بهرهمندی ما لازم است. در پایان، عقل را به پروانه و حق را به شمع مانند میکند: انسان باید بیوقفه در طلب حق بکوشد، هرچند حق در عقل نمیگنجد و طالب را میسوزاند.
هوش مصنوعی: به مولانا گفتند فلانی آرزو دارد او را ببیند؛ مولانا گفت آنچه او میخواهد ببیند صورت و نقاب من است و حقیقت مرا اکنون بینقاب نمیبیند. همهٔ مهرها و آرزوهای مردم به پدر و مادر و دوست و باغ و علم و خوراک و مانند آن در حقیقت آرزوی خداست و این چیزها پردهاند. چون از این جهان بگذرند و خدا را بیپرده ببینند، درمییابند که خواستهٔ اصلیشان همان یک حقیقت بود. آنگاه همهٔ پرسشها با یک پاسخ حل میشود، چنانکه در زمستان جانداران و گیاهان از سرما پناه گرفتهاند و با آمدن بهار همه یکباره سر برمیآورند و سبب رنج را درمییابند. خدا این پردهها را به مصلحت آفرید، زیرا ما تاب دیدن جمال بیپردهٔ او را نداریم. مانند خورشید که از دور روشنی و گرما و پختگی میوه و پیدایی کانیها میبخشد، ولی اگر نزدیکتر آید همه را میسوزاند؛ و چون خدا با پرده بر کوه جلوه کند کوه سرسبز میشود و چون بیپرده جلوه کند آن را ذرهذره میکند، چنانکه قرآن گوید چون پروردگارش بر کوه تجلی کرد آن را خرد و هموار ساخت. کسی پرسید که خورشید در زمستان هم هست؛ مولانا گفت این تنها مثال است و آنجا حساب برجها و فصلها در کار نیست. عقل هرچند حق را درنمییابد، از کوشش دست نمیکشد و عقل واقعی همواره بیقرار در پی شناخت خداست. عقل مانند پروانه و معشوق مانند شمع است؛ پروانهٔ راستین با وجود سوختن از شمع جدا نمیشود و شمع راستین آن است که پروانه را بسوزاند. پس انسانی که از حق دوری کند و نکوشد انسان نیست، و اگر حق با عقل دریافتنی بود حق نبود؛ انسان همیشه بیقرار گرد نور جلال حق میگردد و حق او را میسوزاند و نیست میکند و در هیچ عقلی نمیگنجد.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
مرتبسازی حاشیهها: محبوبترین | جدیدترین | قدیمیترین
تا به حال ۵ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۱ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۱ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.