آوردهاند که زاغی در کوه بر بالای درختی خانه داشت، و در آن حوالی سوراخ ماری بود، هرگاه که زاغ بچه بیرون آوردی مار بخوردی. چون از حد بگذشت و زاغ درماند شکایت بر آن شگال که دوست وی بود بکرد و گفت: «میاندیشم که خود را از بلای این ظالم جان شکر باز رهانم.» شگال پرسید که « بچه طریق قدم در این کار خواهی نهاد؟» گفت: «میخواهم که چون مار در خواب شود ناگاه چشمهای جهان بینش برکنم، تا در مستقبل نور دیده و مطوه دل من از قصد او ایمن گردد.» شگال گفت: «این تدبیر بابت خردمندان نیست، چه خردمند قصد دشمن بر وجهی کند که دران خطر نباشد. و زینهار تا چون ماهیخوار نکنی که در هلاک پنجپایک سعی پیوست، جان عزیز بباد داد.» زاغ گفت: «چگونه؟» گفت: ««آوردهاند که ماهیخواری بر لب آبی وطن ساخته بود، و به قدر حاجت ماهی میگرفتی و روزگاری در خصب و نعمت میگذاشت. چون ضعف پیری بدو راه یافت از شکار باز ماند. با خود گفت: «دریغا عمر که عناد گشاده رفت و از وی جز تجربت و ممارست عوضی بدست نیامد که در وقت پیری پایمردی یا دستگیری تواند بود. امروز بنای کار خود، چون از قوت بازمانده ام، بر حیلت باید نهاد و اسباب قوت که قوام معیشت است از این وجه باید ساخت.»
پس چون اندوهناکی (؟اندوهناک) بر کنار آب بنشست. پنجپایک از دور او را بدید، پیشتر آمد و گفت: «تو را غمناک میبینم.» گفت: «چگونه غمناک نباشم، که مادت معیشت من آن بود که هر روز یگان دوگان ماهی میگرفتمی و بدان روزگار کرانه میکرد، و مرا بدان سد رمقی حاصل میبود و در ماهی نقصان بیشتر نمیافتاد و امروز دو صیاد از اینجا میگذشتند و با یک دیگر میگفت که: «در این آبگیر ماهی بسیار است، تدبیر ایشان بباید کرد. »
یکی از ایشان گفت: «فلان جای بیشتر است چون ازیشان بپردازیم روی بدینها آریم. » و اگر حال بر این جمله باشد مرا دل از جان برباید داشت و بر رنج گرسنگی بل تلخی مرگ دل بنهاد.»
پنج پایک برفت و ماهیان را خبر کرد و جمله نزدیک او آمدند و او را گفتند: «المستشار موتمن، و ما با تو مشورت میکنیم و خردمند در مشورت اگر چه ازو دشمن چیزی پرسد شرط نصیحت فرو نگذارد خاصه در کاری که نفع آن بدو بازگردد. و بقای ذات تو بدوام تناسل ما متعلق است. در کار ما چه صواب بینی؟» ماهی خوار گفت: «با صیاد مقاومت صورت نبندد، و من دران اشارتی نتوانم کرد. لکن در این نزدیکی آبگیری میدانم که آبش به صفا پردهدرتر از گریه عاشق است و غمازتر از صبح صادق، دانه ریگ در قعر آن بتوان شمرد و بیضه ماهی از فراز آن بتوان دید.
اگر بدان تحویل توانید کرد در امن و راحت و خصب و فراغت افتید.» گفتند: «نیکو رایی است. لکن نقل بیمعونت و مظاهرت تو ممکن نیست.» گفت: «دریغ ندارم مدت گیرد و ساعت تا ساعت صیادان بیایند و فرصت فایت شود.» بسیار تضرع نمودند و منتها تحمل کردند تا بر آن قرارداد که هر روز چند ماهی ببردی و بر بالایی که در آن حوالی بود بخوردی. و دیگران در آن تحویل تعجیل و مسارعت مینمودند و با یک دیگر پیشدستی و مسابقت میکردند، و خود به چشم عبرت در سهو و غفلت ایشان مینگریست و به زبان عظت میگفت که: « هر که به لاوه دشمن فریفته شود و بر لئیم ظفر و بدگوهر اعتماد روا دارد سزای او اینست.»
چون روزها بر آن گذشت پنجپایک هم خواست که تحویل کند. ماهیخوار او را بر پشت گرفت و روی بدان بالا نهاد که خوابگاه ماهیان بود. چون پنجپایک از دور استخوان ماهی دید بسیار، دانست که حال چیست. اندیشید که «خردمند چون دشمن را در مقام خطر بدید و قصد او در جان خود مشاهدت کرد اگر کوشش فروگذارد در خون خویش سعی کرده باشد؛ و چون بکوشید اگر پیروز آید نام گیرد، و اگر بخلاف آن کاری اتفاقافتد باری کرم و حمیت و مردانگی و شهامت او مطعون نگردد، و با سعادتِ شهادت او را ثواب مجاهدت فراهم آید.» پس خویشتن بر گردن ماهیخوار افگند و حلق او محکم بیفشرد چنانکه بیهوش از هوا درآمد و یکسر به زیارت مالک رفت.
پنجپایک سر خویش گرفت و پای در راه نهاد تا به نزدیک بقیت ماهیان آمد، و تعزیت یاران گذشته و تهنیت حیات ایشان بگفت و از صورت حال اعلام داد. همگان شاد گشتند و وفات ماهیخوار را عمر تازه شمردند.
مرا شربتی از پس بد سگال
بود خوشتر از عمر هفتاد سال
و این مثل بدان آوردم که بسیار کس به کید و حیلت، خویشتن را هلاک کرده است. لکن من ترا وجهی نمایم که اگر بر آن کار توانا گردی سبب بقای تو و موجب هلاک مار باشد.»» زاغ گفت: «از اشارت دوستان نتوان گذشت و رای خردمند را خلاف نتوان کرد.» شگال گفت: « صواب آن مینمایم که در اوج هوا پرواز کنی و در بامها و صحراها چشم میاندازی تا نظر بر پیرایهای گشاده افگنی که ربودن آن میسر باشد. فرود آیی و آن را برداری و هموارتر میروی چنانکه از چشم مردمان غایب نگردی. چون نزدیک مار رسی بر وی اندازی تا مردمان که در طلب پیرایه آمده باشند نخست ترا باز رهانند آنگاه پیرایه بردارند.»
زاغ روی به آبادانی نهاد زنی را دید پیرایه بر گوشه بام نهاده و خود به طهارت مشغول گشته؛ در ربود و بر آن ترتیب که گفته بود بر مار انداخت. مردمان که در پی زاغ بودند در حال سر مار بکوفتند و زاغ باز رست.



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: زاغی که ماری جوجههایش را میخورد قصد دارد چشمان مار را درآورد، اما شغال او را از چارهای که به خودش آسیب بزند برحذر میدارد و داستان ماهیخوار پیری را میگوید که با دروغ کوچ دادن ماهیان آنها را یکییکی میخورد تا اینکه خرچنگ نیرنگش را میفهمد و گلویش را میفشارد و او را میکشد. نتیجهٔ داستان این است که نیرنگباز گاهی در دام نیرنگ خود هلاک میشود. سپس شغال تدبیری بیخطر پیش مینهد: زاغ زیوری میرباید و بر مار میاندازد تا مردم برای پس گرفتن زیور مار را بکشند، و زاغ رهایی مییابد.
هوش مصنوعی: زاغی بر درختی در کوه لانه داشت و ماری هر بار جوجههایش را میخورد. زاغ به دوستش شغال شکایت کرد و گفت میخواهد وقتی مار خواب است چشمانش را درآورد. شغال گفت این کار خطرناک است و خردمند به گونهای با دشمن درمیافتد که خود به خطر نیفتد، و هشدار داد که مانند ماهیخوار نشود که در نابودی خرچنگ کوشید و جانش را از دست داد. سپس داستان ماهیخواری را آغاز کرد که در پیری از شکار ناتوان شد و با خود گفت عمرش بیهوده گذشته و اکنون که توانی ندارد باید روزی خود را با نیرنگ به دست آورد.
هوش مصنوعی: ماهیخوار اندوهگین کنار آب نشست. خرچنگ او را دید و علت غمش را پرسید. ماهیخوار گفت روزی من این بود که هر روز یکی دو ماهی میگرفتم و از ماهیان چندان کم نمیشد، اما امروز دو صیاد از اینجا میگذشتند و میگفتند در این آبگیر ماهی بسیار است و باید آنها را صید کنیم.
هوش مصنوعی: یکی از صیادان گفت در فلان جا ماهی بیشتر است؛ اول آنجا را صید میکنیم و بعد به سراغ اینها میآییم. ماهیخوار افزود که اگر چنین شود باید از جان دل بکنم و به رنج گرسنگی و بلکه تلخی مرگ تن دهم.
هوش مصنوعی: خرچنگ ماهیان را خبر کرد و همه نزد ماهیخوار آمدند و گفتند: کسی که با او مشورت میکنند امانتدار است، و خردمند حتی اگر دشمن از او مشورت بخواهد خیرخواهی را رها نمیکند، بهویژه وقتی سود کار به خود او برگردد، و زندگی تو هم به بقای نسل ما وابسته است؛ چه صلاح میدانی؟ ماهیخوار گفت با صیاد نمیتوان مقابله کرد، اما آبگیری در همین نزدیکی میشناسم که آبش چنان زلال است که ریگهای ته آن را میتوان شمرد و تخم ماهی را از بالا میتوان دید.
هوش مصنوعی: گفت اگر به آنجا بروید در امنیت و آسایش و فراوانی خواهید بود. ماهیان گفتند این رای خوبی است اما بییاری تو رفتن ممکن نیست. گفت دریغ نمیکنم ولی کار طول میکشد و هر لحظه ممکن است صیادان برسند. ماهیان بسیار التماس کردند تا پذیرفت؛ هر روز چند ماهی را میبرد و بر تپهای در آن نزدیکی میخورد، و ماهیان دیگر برای رفتن بر هم پیشی میگرفتند. او به غفلتشان مینگریست و با خود میگفت: هر که فریب سخن چرب دشمن را بخورد و به فرومایهٔ بدگوهر اعتماد کند، سزایش همین است.
هوش مصنوعی: پس از چند روز خرچنگ هم خواست برود. ماهیخوار او را بر پشت گرفت و به سوی همان تپه رفت. خرچنگ از دور استخوانهای بسیار ماهی دید و حقیقت را فهمید و اندیشید که اگر خردمند در برابر قصد جان دشمن کوشش نکند، خود در ریختن خونش کوشیده است؛ اگر بکوشد و پیروز شود نام نیک مییابد و اگر نشود دستکم مردانگیاش سرزنش نمیشود و ثواب جهاد و سعادت شهادت مییابد. پس خود را بر گردن ماهیخوار انداخت و گلویش را چنان فشرد که بیهوش از هوا افتاد و مرد و یکسره به دوزخ رفت.
هوش مصنوعی: خرچنگ سالم راه خود را گرفت و نزد باقی ماهیان برگشت؛ برای یاران از دست رفته تسلیت گفت و زنده ماندن آنان را تبریک گفت و ماجرا را بازگو کرد. همه شاد شدند و مرگ ماهیخوار را زندگی تازهای برای خود شمردند.
هوش مصنوعی: نوشیدن یک جرعه پس از مرگ دشمن بدخواه برای من از هفتاد سال زندگی خوشایندتر است.
هوش مصنوعی: شغال گفت این داستان را آوردم تا بدانی بسیاری با نیرنگ خود را نابود کردهاند، اما راهی نشانت میدهم که هم جانت را نگه دارد و هم مار را نابود کند. زاغ پذیرفت که از رای دوست خردمند سر نمیپیچد. شغال گفت در آسمان پرواز کن و بر بامها و دشتها بنگر تا زیوری بینگهبان ببینی که بتوان ربود؛ آن را بردار و آهسته پرواز کن تا مردم تو را گم نکنند، و چون به مار رسیدی زیور را بر او بینداز تا مردمی که دنبال زیور آمدهاند نخست کار مار را بسازند و سپس زیور را بردارند.
هوش مصنوعی: زاغ به سوی آبادی رفت و زنی را دید که زیورش را گوشهٔ بام گذاشته و به شستوشو مشغول است. زیور را ربود و همانگونه که شغال گفته بود بر مار انداخت. مردمی که دنبالش آمده بودند بیدرنگ سر مار را کوبیدند و زاغ از شر او رهایی یافت.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
مرتبسازی حاشیهها: محبوبترین | جدیدترین | قدیمیترین
تا به حال ۵ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.