کلیله گفت: این مثل بدان آوردم تا بدانی که این محنت تو بخود کشیدی و از نتایج عاقبت آن غافل بودی. دمنه گفت: چنین است و این کار من کردم. اکنون تدبیر خلاص من چگونه میبینی؟ کلیله گفت: تو چه اندیشیده ای؟
گفت: میاندیشم که بلطایف حیل و بدایع تمویهات گرد این غرض درآیم وبهروجه که ممکن گردد بکوشم تا او را درگردانم، که اهمال و تقصیر را در مذهب حمیت رخصت نبینم و اگر غفلتی روا دارم بنزدیک اصحاب مروت معذور نباشم. و نیز منزلتی نو نمیجویم و در طلب زیادتی قدم نمیگزارم که بحرص و گرم شکمی منسوب شوم. و سه غرض است که عاقلان روا دارند در تحصیل آن انواع فکرت و دقایق حیلت بجای آوردن و جدنمودن: در طلب نفع سابق تا بمنزلت و خیر سابق برسد و از مضرت آزموده بپرهیزد؛ و نگاه داشتن منفعت حال و بیرون آوردن نفس از آفت وقت؛ و تیمار داشت مستقبل در احراز خیر و دفع شر. و من چون امیدوار میباشم بمنزلت خود بازرسم و جمال حال من تازه شود طریق آنست که بحیلت در پی گاو ایستم تا پشت زمین را وداع کند و در دل خاک منزلی آبادان گرداند، که فراغ دل و صلاح کار شیر درانست، چه در ایثار او افراط کرده است و به رکت رای منسوب گشته.
کلیله گفت که: در اصطناع گاو و افراشتن منزلت وی شیر را عاری نمی شناسم. دمنه گفت: در تقریب او مبالغتی رفت و بدیگر ناصحان استخفاف روا داشت تا مستزید گشتند، و منافع خدمت ایشان ازو و فواید قربت او ازیشان منقطع شد. و گویند که آفت ملک شش چیز است: حرمان و فتنه و هوا و خلاف روزگار و تنگ خویی و نادانی. حرمان آنست که نیک خواهان را ا زخود محروم گردند و اهل رای و تجربت را نومید فروگذارد؛ و فتنه آنکه جنگهای ناپیوسان و کارهای نااندیشیده حادث گردد و شمشیرهای مخالف از نیام براید؛ و هوا مولع بودن بزنان و شکار و سماع و شراب و امثال آن؛ و خلاف روزگار وبا و قحط و غرق و حرق و آنچه بدین ماند؛ و تنگ خویی افراط خشم و کراهیت و غلو در عقوبت و سیاست؛ و نادانی تقدیم نمودن ملاطفت در مواضع مخاصمت و بکار داشتن مناقشت بجای مجاملت.
کلیله گفت: دانستم. لکن چگونه در هلاک گاو سعی توانی پیوست و او را قوت از تو زیادت است و یار و معین بیش دارد؟ دمنه گفت: بدین معانی نشاید نگریست، که بنای کارهای بقوت ذات و استیلای اعوان نیست، و گفته اند:
و آنچه به رای و حیلت توان کرد بزور و قوت دست ندهد. و بتو نرسیده ست که زاغی بحیلت مار را هلاک کرد؟ گفت: چگونه؟
گفت:



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: در این بخش، کلیله پس از آوردن مثلی به دمنه یادآوری میکند که گرفتاریاش را خود پدید آورده است و دمنه از نقشهاش برای از میان بردن گاو (شنزبه) سخن میگوید و آن را به سود شیر جلوه میدهد. او با برشمردن شش آفت پادشاهی، زیادهروی شیر در نزدیک کردن گاو و خوار داشتن دیگر خیرخواهان را نکوهش میکند. چون کلیله نیرومندی گاو را یادآوری میکند، دمنه میگوید تدبیر و حیله از زور کارسازتر است و برای اثبات آن داستان زاغی را که ماری را با حیله کشت آغاز میکند.
هوش مصنوعی: کلیله میگوید این داستان را آوردم تا بدانی این گرفتاری را خودت برای خودت پیش آوردی و از پیامد کارت غافل بودی. دمنه میپذیرد که کار خودش بوده و میپرسد راه نجاتش چیست. کلیله از او میپرسد خودش چه فکری کرده است.
هوش مصنوعی: دمنه میگوید قصد دارد با نیرنگهای ظریف و فریبهای تازه به هدفش برسد و شیر را از گاو برگرداند، چون سستی را خلاف غیرت میداند. او میگوید مقام تازهای نمیخواهد که به آزمندی متهم شود و فقط میخواهد جایگاه پیشینش را بازیابد. خردمندان برای سه چیز چارهاندیشی را روا میدانند: رسیدن به سود و دوری از زیان آزموده، نگه داشتن سود کنونی و رهایی از آفت روز، و تدبیر آینده برای به دست آوردن خیر و دور کردن شر. پس راهش این است که با حیله گاو را از میان بردارد و به زیر خاک بفرستد، زیرا آسودگی و صلاح کار شیر در این است؛ چون شیر در بخشش و نزدیک کردن گاو زیادهروی کرده و به سستی رای منسوب شده است.
هوش مصنوعی: کلیله میگوید پروردن گاو و بالا بردن مقامش را برای شیر ننگی نمیبیند. دمنه پاسخ میدهد که شیر در نزدیک کردن گاو زیادهروی کرد و دیگر خیرخواهان را خوار داشت تا رنجیده شدند و سود خدمتشان از شیر و سود نزدیکی شیر از آنان بریده شد. سپس شش آفت پادشاهی را برمیشمارد: محروم کردن خیرخواهان و صاحبنظران، فتنه یعنی جنگها و کارهای نسنجیده و شورش دشمنان، هوس یعنی دلبستگی به زنان و شکار و موسیقی و شراب، ناسازگاری روزگار یعنی وبا و قحطی و سیل و آتشسوزی، تندخویی یعنی خشم و زیادهروی در کیفر، و نادانی یعنی نرمی کردن جای دشمنی و سختگیری جای مدارا.
هوش مصنوعی: کلیله میگوید فهمیدم، اما چگونه میتوانی گاو را نابود کنی در حالی که او از تو نیرومندتر است و یاران بیشتری دارد؟ دمنه میگوید نباید به اینها نگاه کرد، زیرا پایهٔ کارها بر نیروی تن و فراوانی یاران نیست، و در این باره سخنی گفتهاند.
هوش مصنوعی: دمنه میگوید کاری که با اندیشه و چارهگری میشود کرد با زور و نیرو به دست نمیآید، و میپرسد آیا نشنیدهای که زاغی با حیله ماری را کشت؟ کلیله میپرسد: چگونه؟
هوش مصنوعی: دمنه آغاز به گفتن داستان زاغ و مار میکند.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال یک حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.