تا نقش ناتوانی من چرخ زد بر آب
شد چون حباب خانهٔ جمعیتم خراب
از کاو کاو تیشه پیکر خراش درد
بنیاد من رساند سپهر نگون به آب
جسمم ز تاب درد سراسیمه کشتی است
لنگر گسل ز جنبش دریای اضطراب
زآنسان که گرگ در غنم افتد غنیم‌وار
در لشکر حواس من افکنده انقلاب
دهرم به حالِ مرگ نشانده‌ست در حیات
دورم شرابِ شیب چشانده است در شباب
پیوند تن نمی‌گسلد جان که تا رهم
با آن که چرخ می‌دهدش صد هزار تاب
مرغیست بختِ سوخته من که آمده
هم پیشهٔ سمندر و هم کسوت غُراب
افسرده‌ام چنان که اگر آه سرد من
بر دوزخ افکند گذر اندازدش ز تاب
اما خوشم که اخگر خس‌پوش دل ز غیب
می‌آید از خجسته نسیمی به التهاب
بوی بهشت می‌شنوم از ریاض لطف
گوئی خلاص می‌شوم از دوزخ عذاب
از درگهی که هست سگش آهوی حرم
در گردنم به یک کشش افکنده صد طناب
لیکن چو نیست پای تردد چه سان شوم
بهر شرف ز سجده آن سُدّه بهره یاب
یک ذره‌ام توان چو نمانده‌است چون کنم
خورشیدوار ناصیه‌سائی بر آن جناب
برخیز ای صبا که ازین پس نمی‌شود
شوق سبک عنان به تحمل گران رکاب
از من دعا و از تو شدن حاملش چنان
کارام را وداع کند عزمت از شتاب
از من ثنا و از تو رساندن دوان دوان
جائی که قطره، بحر شود ذره، آفتاب
یعنی جناب عالی بلقیس روزگار
یعنی حریم حرمت نواب مستطاب
شهزادهٔ زمان و زمین شمسهٔ جهان
زهرای زهره حاجبهٔ مریم احتجاب
شاه پری و انس پریخان که گر بدی
بلقیس پادشاهی از او کردی اکتساب
خیرالنساء عهد که دوران جز او نداد
عز مشارکت احدی را به این خطاب
معصومهٔ زمان که بنات زمانه‌اند
از احتساب عصمت او عصمت‌احتساب
هودج کشان شخص عفافش نمی‌کشند
بر دیدهٔ ملک ز ورع دامن ثیاب
گردیده دایم‌الحرکت از عبادتش
دست فرشتگان ز رقم کردن ثواب
می‌سنجدش به زهد و طهارت خرد مدام
با طاهرات حجره زهرا و بوتراب
از بهر پادشاهی نسوان قضا نکرد
فردی ز کاینات به این خوبی انتخاب
مهر فلک کنیزک خورشیدنام اوست
کاندر پس سه پرده نشسته است از حجاب
وز شرم کس نکرده نگه در رخش درست
از بس که دارد از نظر مردم اجتناب
در خواب نیز تا نتواند نظر فکند
نامحرمی بر آن مه خورشید احتجاب
نبود عجب اگر کند از دیده ذکور
معمار کارخانه احساس منع خواب
خود هم به عکس صورت خود گر کند نظر
ترسم که عصمتش کند اعراض از عتاب
فرمان دهد که عکس پذیری به عهد او
بیرون برد قضا هم از آئینه هم ز آب
آن مریم زمان که به عزلت‌سرای او
بوی بشر نبرده نسیمی به هیچ باب
از عصمتش بدیع مدان کز کمال شرم
دارد جمال خود ز ملک نیز در نقاب
گر خاکروبه حرم او که می‌برند
از بهر کحل دیده، ملایک به صد شتاب
در دامن سحاب فتد ذره‌ای از آن
تا دامن ابد دمد از خاک مشک ناب
بر بام قصر اگر شبِ مهتاب پا نهد
گردون به چشم ماه کشد میلی از شهاب
می‌بود مهر اگر چو کنیزان دیگرش
هرگز نمی‌فکند ز رخ برقع سحاب
در جنبِ فرِّ معجزِ ادنی کنیز او
آرد شکوهِ افسرِ قیصر که در حساب؟
هست از غرور صیغه تانیث، صعوه را
در عهد او نظر به حقارت سوی عقاب
گر بگذرد بر آب نسیم حمایتش
دستِ صبا دگر ندرد پردهٔ حباب
ناهید همچو عود در آتش فکنده چنگ
تقویش ساز کرده چو قانون احتساب
چون گشته شخص شوکت او مایل رکوب
گردون رکاب داری او کرده ارتکاب
سرلشگران عسکر او صاحب الرؤس
گردن کشان لشگر او مالک الرقاب
هردم کند ظفر ز پی زیب دولتش
دست عروس ملک به خون عدو خضاب
از باد حملهٔ سپه او سپاه خصم
بر هم خورد چنان که ز صرصر صف ذباب
چون خُلق در مقام سبک روحی آردش
در زیر پای او نبود مور در عذاب
اما نهد به هیبت اگر پای بر زمین
بیرون برد مهابت او جنبش از دواب
بر درگهش گدای کَمین مملکت مدار
در خدمتش غلام کِهین، سلطنت ایاب
ای سجدهٔ درت همه را مقصد و مرام
وی خاک درگهت همه را مرجع و مآب
ای قدرت تو چشمه‌گشاینده از رخام
وی حکمت تو تشنه‌نوازنده از سراب
رای تو در امور، کلیدِ درِ صلاح
فکر تو در مهام، دلیلِ رهِ صواب
محتاج یک حدیث توام در مهم خویش
ای هر حدیث از تو برابر به صد کتاب
سی‌سال شد که طبع من از گوهر سخن
گردیده گوشواره کش گوش شیخ و شباب
از معنی لباب کلام است نظم من
توحید و نعت و منقبتم لُبِّ آن لباب
چون سینهٔ صدف، صدف سینه‌ها تمام
در عهد من گران شده از گوهر مذاب
سرتاسر جهان ز دُرِ نظمِ من پر است
الا خزانهِ دلِ نواب کامیاب
من در زمانِ این مَلِکِ مشتری غلام
با این همه دُرَر چو محیطم در اضطراب
یک در به بیع طبع همایون خود رسان
تا وارهم ز فاقه من خان و مان خراب
بر جان من ترحمی ای ابر مرحمت
کز تاب آفتاب حوادث شدم کباب
از کاینات رو به تو آورده محتشم
ای قبلهٔ مراد ازو روی بر متاب
کاندر ستایش تو ز دُرهای مخزنی
داده است دقت نظرش دادِ انتخاب
وقت دعا رسید دعائی که از مجیب
بر اوج لامکان به «سمعنا» شود مجاب
تا در دعا تضرع و الحاح سائلان
در جنبش آورد به اجابت لب جواب
بهر تو در دعا که کند در دلی گذر
از دل گذر نکرده به لب باد مستجاب
با انتخاب متن و لمس متن انتخابی می‌توانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر در این قصیده به مدح پریخان خان خانم، زن با فضیلت و باعظمت، می‌پردازد و او را همچون بلقیس زمانه معرفی می‌کند. وی با بیانی عاطفی و شاعرانه از عظمت شان پریخان سخن می‌گوید و او را ستایش می‌کند که در میان زنان برتری دارد. شاعر اشاره می‌کند که وجودش به نوعی گره‌خورده به عفت و پاکی اوست و به او دعا می‌کند تا بدین وسیله دردها و غصه‌هایش کاهش یابد. در پایان، او از خداوند تقاضا می‌کند که دعوت‌هایش را بشنود و دعایش در حق پریخان خانم مورد قبول قرار گیرد.
هوش مصنوعی: وقتی که ناتوانی من در زندگی مثل یک حباب در سطح آب به هم خورد، زندگی‌ام و جمع و جور بودنم به هم ریخت و ویران شد.
هوش مصنوعی: درد و رنجی که از روزگار سخت بر من وارد شده، به اندازه‌ای است که مانند خراش‌هایی بر جسمم حس می‌کنم و این درد به من القا کرده که زندگی بر اساس سرنوشت نازک و شکننده‌ای که دارم، به بیهودگی می‌انجامد.
هوش مصنوعی: جسم من به خاطر درد و ناراحتی مثل کشتی‌ای است که در حال نوسان و بی‌ثباتی به سر می‌برد و لنگر آن به خاطر حرکت‌های پرتنش در دریای اضطراب از جایش کنده شده است.
هوش مصنوعی: چنان که گرگ در میان گوسفندها بی‌هراس و غنیمت به آنها حمله‌ور می‌شود، حواس من در حالتی طوفانی و به هم ریخته دچار شورش و اضطراب است.
هوش مصنوعی: خدای زمانه به من حالتی نزدیک به مرگ داده است، در حالی که هنوز زنده‌ام و در جوانی‌ام شراب تلخی را به من چشانده است.
هوش مصنوعی: جان انسان هیچ‌گاه از پیوند با تنش جدا نمی‌شود، حتی اگر چرخ روزگار با هزاران پیچ و تاب او را به چالش بکشد.
هوش مصنوعی: بخت من همانند پرنده‌ای است که به طور همزمان صفات سمندر (پرنده‌ای افسانه‌ای که به آتش نمی‌سوزد) و غُراب (پرنده‌ای بدشگون) را دارد، به این معنا که در عین داشتن امیدواری، دچار مشکلات و ناکامی‌ها نیز هستم.
هوش مصنوعی: من به‌قدری ناراحت و غمگین هستم که اگر آهم را به دوزخ بیندازند، آنجا را از شدت گرما به‌هم می‌زند و تحمل نمی‌آورد.
هوش مصنوعی: خوشحالم که گرمای عشق و محبت در دل من از دنیای غیب به واسطهٔ یک نسیم خوشبو و خجسته به وجود می‌آید و این باعث التهاب و شوق در من می‌شود.
هوش مصنوعی: از طراوت و خوبی‌های بهشت بوی خوشی به مشامم می‌رسد و به نظر می‌رسد که با این احساس، از عذاب دوزخ رهایی می‌یابم.
هوش مصنوعی: درگاه پر مقام و شرفی را وصف می‌کند که در آن، وجود سگ (که نماد نگهبانی و حفاظت است) به‌عنوان اهلی و خاص، آهو (نمادی از لطافت و زیبایی) را در حرم (مکان مقدس) گرافته است. این اشاره به شدت ارتباط و محبت عمیق را می‌رساند که مانند صد طناب در گردن گوینده آویخته شده است، نشان از وابستگی و عشق او به آن جایگاه دارد.
هوش مصنوعی: اما چون پای تردد به آنجا نمی‌رسد، چگونه می‌توانم از سجده آن بزرگوار بهره‌مند شوم و برای شرافت خود چیزی به دست آورم؟
هوش مصنوعی: من فقط یک ذره توان دارم و حالا که چیزی از توانم باقی نمانده است، چگونه می‌توانم سر بر خاکِ آن مقام بلند (جناب) به‌گونه‌ای که خورشید سر به خاک می‌گذارد، بسایم؟
هوش مصنوعی: ای نسیم صبحگاهی، برخیز و حرکت کن، زیرا از این به بعد شوق (دوست داشتن و عشق) به زحمت و تحمل (مشکلات و سختی‌ها) نخواهد بود.
هوش مصنوعی: من از تو دعا می‌کنم و تو آن را به من می‌رسانی، به‌گونه‌ای که کارهای من به آرامش برسند و از شتاب و اضطراب دور شوم.
هوش مصنوعی: من از تو ستایش می‌کنم و تو چنان به سرعت این ستایش را به جایی می‌رسانی که قطره به دریا تبدیل می‌شود و ذره به آفتاب بدل می‌گردد.
هوش مصنوعی: شما، بلقیس زمان هستید، یعنی همان ملکه‌ای که از احترام و منزلت بالایی برخوردارید و حریم شما، حریم مقدس و محترم بزرگ‌مردان و زنان است.
هوش مصنوعی: تو به عنوان بهترین و والا مقامِ زمان و زمین، مانند خورشیدی در آسمان می‌درخشی و زهره (یار یا معشوقه) که حجاب مریم (مریم مقدس) است، در پرده‌ای از احتجاب و عفاف قرار داری.
هوش مصنوعی: پریخان که شبیه پری و انسان است، اگر بد باشد، در سلطنت بلقیس، به‌واسطهٔ او به سلطنت دست پیدا کرده‌اید.
هوش مصنوعی: بهترین زنان زمان، جز او هیچ‌کس را در این دوران به چنین مقام و عنوانی نمی‌توان یافت که به خاطر او از ویژگی‌های خوب و مشارکت در امور برخوردار باشد.
هوش مصنوعی: معصومهٔ زمان، یعنی بانویی که در این دوران نظیر ندارد، به قدری پاکدامن و بی‌گناه است که دیگر زنان زمانه نیز به خاطر وجود او به عنوان عفیف و پاکدامن شناخته می‌شوند.
هوش مصنوعی: حجاب و عفت او به قدری زیاد است که فرشتگان نمی‌توانند او را به چشم ببینند و از نظر پاکدامنی، دامنش را در نظر نمی‌گیرند.
هوش مصنوعی: این فرد (پریخان خان خانم) به قدری در عبادت و بندگی پر تلاش است که فرشتگان دائما مشغول نوشتن ثواب اعمال او هستند و دیگر نمی‌توانند لحظه‌ای از این کار دست بردارند.
هوش مصنوعی: خرد همیشه پاکی و زاهدی او را با پاکی‌های حجرهٔ حضرت فاطمه (زهرا) و حضرت علی (بوتراب) مقایسه می‌کند.
هوش مصنوعی: برای پادشاهی زنان، کسی به اندازهٔ او از میان موجودات به این زیبایی انتخاب نشده است.
هوش مصنوعی: خداوند مهر و ماه، کنیزکی به نام خورشید دارد که در پشت سه حجاب، پنهان نشسته است.
هوش مصنوعی: او به قدری از نگاه دیگران شرم دارد که هیچ کس تاکنون نتوانسته به چهره‌اش مستقیم نگاه کند، زیرا او به طور مداوم از نظر مردم دوری می‌کند.
هوش مصنوعی: او حتی در خواب نیز نمی‌تواند به کسی نامحرم نگاه کند و از این رو خود را از دید دیگران پنهان می‌سازد، مانند خورشید که به هنگام غروب یا در پنهانی اش، نورش را می‌پوشاند.
هوش مصنوعی: تعجبی ندارد اگر معمار عشق، که او را به نیکویی می‌شناسند، از سوی مردان و به دلیل زیبایی‌اش مورد حسادت قرار بگیرد و مانع خواب آنها شود.
هوش مصنوعی: اگر خود او (پریخان خان خانم) هم به تصویر خود نگاه کند، می‌ترسم که پاکی‌اش باعث شود از سرزنش (عذاب وجدان) دوری کند.
هوش مصنوعی: او (پریخان خان خانم) فرمان می‌دهد که سرنوشت، تصویری از او را هم از آینه و هم از آب بگیرد و بیرون ببرد. این عمل نشان‌دهندهٔ زیبایی و شکوه اوست که حتی قضا و سرنوشت هم نمی‌تواند از جلوهٔ او کم کند.
هوش مصنوعی: مریم زمان، یعنی حضرت مریم (مادر عیسی)، در جایگاهی دور از دنیای مادی و از هر نوع آلودگی و بوی انسان‌ها به دور است. این شعر به عزلت و پاکی او اشاره دارد و بیان می‌کند که هیچ نسیمی از دنیای عادی به او نزدیک نشده است.
هوش مصنوعی: از پاکی و عفت او غافل نشو، زیرا به خاطر زیبایی‌اش، خود او از خجالت جمالش حتی از ملک هم در پرده و پنهان است.
هوش مصنوعی: اگر خاکروبهٔ حرم او را که به‌عنوان مواد باطل و دورریختنی می‌برند برای کحل چشم، فرشتگان با عجله جمع‌آوری کنند، ارزش آن بسیار بالاتر از چیزهای باارزش دیگر است.
هوش مصنوعی: اگر ذره‌ای از خاک خوشبو و خوش‌عطر مشک (که به نوعی نماد زیبایی و جذابیت است) در دامن ابر بیفتد، آن عطر و بوی خوش تا ابد در دنیا پخش خواهد شد.
هوش مصنوعی: اگر شب مهتاب بر بام کاخ پا بگذارد، آسمان به چشم ماه می‌نگرد و از نور شهاب (شهاب‌سنگ) خوشنود می‌شود.
هوش مصنوعی: اگر مهر (خورشید) مانند دیگر کنیزها بود، هرگز از چهره‌اش پوشش ابر را کنار نمی‌زد.
هوش مصنوعی: در کنار موهای زیبا و معجزه‌آسای کنیز او، شکوه تاج قیصر (پادشاه روم) چه ارزشی دارد؟
هوش مصنوعی: در زمان او، به خاطر غرور و زنانگی (صیغه تأنیث)، طوطی (صیغه مؤنث صعوه) به عقاب که نماد بلندی و عظمت است، با نگاه تحقیرآمیزی می‌نگرد.
هوش مصنوعی: اگر نسیم با لطافت و حمایت او به روی آب بگذرد، دست صبح دیگر نمی‌تواند پردهٔ حباب را بدرد و آن را بگشاید.
دقت کنید نام چهار ساز را برده، عود، چنگ، ساز، قانون. می‌گوید: سیاره‌ای ناهید یا زهره، چنگ خود را مانند عود( معنی دوم یعنی چوبی خوشبو که بر آتش نهند تا بوی خوش آن برآید) در آتش انداخته یعنی آلت موسیقی خود را سوزانده. چرا؟ زیرا تقوای پریخان خانم سیاره‌ی ناهید را نهی از منکر کرده ( چون در شرع بیشتر موسیقی را حرام دانسته‌اند) و ناهید پشیمان شده که چرا کار حرام می‌کرده و توبه کرده و ساز خود را سوزانده است
هوش مصنوعی: شخصیت با شکوه او که به سلطنت رسیده، خواسته سوار بر آسمان شود و این کار را با سوارکاری انجام داده است.
هوش مصنوعی: سرلشکرهای سپاه او مانند سران و افسران برجسته هستند و گردن‌کشان لشگر او همگی زیر سلطه‌اش قرار دارند.
هوش مصنوعی: هر لحظه پیروزی به دنبال زیبایی دولت او می‌آید، مانند اینکه دست عروسی از خاندان سلطنت با خون دشمن رنگین می‌شود.
هوش مصنوعی: به واسطهٔ حملهٔ نیروهای او، سپاه دشمن به هم ریخت، درست مانند این که در اثر طوفان، صف حشرات پرواز کننده در هم بریزد.
هوش مصنوعی: وقتی خلق و خوی او در مقام سبکی و آرامش قرار گیرد، زیر پای او حتی مور هم در درد و رنج نخواهد بود.
هوش مصنوعی: اگر او با وقار و بزرگی پایش را روی زمین بگذارد، خوف و ترس او سبب می‌شود که حرکت و جنبش از حیوانات (دواب) ثابت و ساکن شود.
هوش مصنوعی: مردم بی‌چیز نباید در آستان او به دنبال خواسته‌های خود بگردند، بلکه کسی که متواضعانه در خدمت اوست، شایستهٔ سلطنت و بزرگی است.
هوش مصنوعی: ای سجده و خضوع کسان در برابر درگاه تو مقصود و هدف همه است و خاک درگاهت مکان و پناهگاه همه‌ی مردم است.
هوش مصنوعی: قدرت تو مانند چشمه‌ای است که راه را باز می‌کند و حکمت تو مانند آبی است که از سراب، تشنگی‌ها را برطرف می‌سازد.
هوش مصنوعی: اندیشه و نظر تو در کارها، راهگشای مسائل و کلیدی برای دست‌یابی به نیکی‌هاست، و فکر و نظر تو در کارهای پیچیده، دلیلی روشن برای شناخت صحیح و درست راه‌هاست.
هوش مصنوعی: من در کارهای مهم خود به یک گفتار از تو نیازمندم، زیرا هر گفتار تو به اندازهٔ صد کتاب ارزشمند است.
هوش مصنوعی: سی سال است که ذهن من، که می‌نویسد، مانند گوشواره‌ای شده که به گوش شیخی آویزان است و مربوط به جوانی است. در واقع، طبع من به این دلیل که در کار شاعری به کمال نرسیده، به زینت طرف مقابل بدل شده است.
هوش مصنوعی: شعر من در حقیقت خلاصه و عصاره‌ای از معانی مهم است، که شامل توحید (یعنی یکتاپرستی)، نعت (مدح پیامبر) و منقبت (ویژگی‌های نیک) می‌شود.
هوش مصنوعی: در دورهٔ من، مانند لایهٔ نرم و درون صدف، دل‌های مردم از ارزش و زیبایی پر شده و این دل‌ها به گنجینه‌های گرانبها تبدیل شده‌اند.
هوش مصنوعی: تمام جهان از گوهرهای شعرهایم پر شده است، مگر اینکه دل نواب (و افراد برجسته) به دست نیاورده‌اند.
هوش مصنوعی: در زمان این پادشاه بزرگ (مَلِکِ مشتری)، من خود را به عنوان یک بنده در میان این همه مرواریدها (دُرَر) احساس می‌کنم، اما همچنان در حیرت و اضطراب هستم.
هوش مصنوعی: یک در برای فروش طبع والای خود به دست بیاور تا از فقر و محتاجی من، خان و زندگی‌ام ویران نشود.
هوش مصنوعی: ای ابر رحمت، بر جان من ترحم کن، زیرا تابش آفتاب حوادث، مرا به شدت به زحمت انداخته و دچار مصیبت کرده است.
هوش مصنوعی: محتشم، شاعری از کاینات به سمت تو روی آورده است، ای قبله و هدف آرزوها. از این عشق و توجه خود به تو غافل مشو و رویت را برگردان نکن.
هوش مصنوعی: در ستایش تو، گروهی با دقت و توجه بسیار، از گنجینه‌ای ارزشمند مانند دُر، بهترین و مناسب‌ترین سخنان را برگزیده‌اند.
هوش مصنوعی: زمان دعا فرامی‌رسد، دعایی که از جانب اجابت‌دهنده به آسمان‌ها برود و با «سمعنا» (ما شنیدیم) مورد قبول واقع شود.
هوش مصنوعی: با دعا و درخواست مداوم و اشتیاق فراوان، سائلان باید درازگوشی کنند تا زبان، به پاسخگوی دعاهایشان آماده شود.
هوش مصنوعی: در دعا برای تو، کسی که از دل خود نگذشته و از صمیم قلب دعا نمی‌کند، پاسخ مطلوبی نمی‌گیرد و دعایش مستجاب نمی‌شود.
در حال بارگذاری آرایه‌های ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
تا کی کنی عذاب و کنی ریش را خضاب؟
تا کی فضول گویی و آری حدیث غاب؟
جانی است تیغ شاه، که دید این همه شگفت؟
جانی کزو بود تن و جان همه خراب
لرزان به‌جای گوهر در جرم او پدید
جان‌های دشمنانش چو ذره در آفتاب
گفتم متاب زلف و مرا ای پسر متاب
گفتا که بهر تاب تو دارم چنین بتاب
گفتم نهی برین دلم آن تابدار زلف
گفتا که مشک ناب ندارد قرار و تاب
گفتم که تاب دارد بس با رخ تو زلف
[...]
ای باز کرده چشم و دل خفته را ز خواب،
بشنو سؤال خوب و جوابی بده صواب:
بنگر به چشم دل که دو چشم سرت هگرز
دیده‌است چشمه‌ای که درو نیست هیچ آب
چشمه‌ست و آب نیست، پس این چشمه چون بُوَد؟
[...]
چون از فراق دوست خبر دادم آن غراب
رنگ غراب داشت زمانه سیاه ناب
چونانکه از نشیمن بر بانگ تیر و زه
بجهد غراب ناگه جستم ز جای خواب
از گریه چون غرابم آواز در گلو
[...]
معرفی ترانه‌هایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیه‌ای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیه‌گذاری باید در گنجور نام‌نویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.