بخش ۱۰۹ - یاری نمودن تکش خان بر سام و جنگیدن بر فغفور چین
شه چین چو از گفتش آگاه شد
بدو روز گفتی که کوتاه شد
ز اندوه بر زد به سر هر دو دست
همی گفت پشت امیدم شکست
همی گفت دستور انده چراست
پری دخت خود نزد شاه ختاست
همانا نیابد ازو سام کام
که او با تمرتاش گردید رام
چه شد گر تکش خان ز بت رخ بتافت
به یاری سام نریمان شتافت
کنون صدهزار است با تو سپاه
همه رزمجوی و همه کینهخواه
چو رخ بر سر کارزار آورند
جهان را ز بدخواه تار آورند
جز از غیر اندیشهات پیشه نیست
به سام و تکش خانت اندیشه نیست
ز اندیشه بر تاب رخ سوی جنگ
به بدخواه کن روز را تار و تنگ
سپه را برانگیز بر هر طرف
ز انده مزن هر زمان کف به کف
شه چنین چو بشنید برکرد بور
خروشنده گشت و برآورد شور
برانگیخت لشکر درآمد به جنگ
ز خون دشت چین شد همه لعل رنگ
تکش خان جنگی و سام دلیر
نکردند اندیشه از تیغ و تیر
نهادند رخ بر سوی قلبگاه
گرفتند دور گرانمایه شاه
ببستند ره را به جنگ آوران
ز بس کشته شد گاو ماهی گران
دو روز و دو شب همچنین جنگ بود
جهان بر هژبرافکنان تنگ بود
به روز سیم شاه شد چیردست
درآمد به سام و تکش خان شکست
چو بیچاره شد سام لب برگشاد
ز دادار دارنده میکرد یاد
همی گفت کای آگه از هر چه هست
مگردان درین رزم پشتم شکست
اگر چند دشمن کند چیرگی
ممان تا کند اخترم تیرگی
درین بد که از فر پروردگار
یکی گرد شد ناگه از یک کنار
ختائی سواران زرینه چنگ
همه شیرصولت ابا فر و هنگ
دلاور سپاهی همه نامور
همه همچو شیران پرخاشخر
همه همچو نر اژدها روز کین
همه دل نهاده به یکجا به چین
کجا پیشرو بود فرهنگ گرد
که چون او نبد در گه دستبرد
پس دیوزاده تمرتاش بود
که او را به دل رای پرخاش بود
ابا او همه سروران سپاه
برانگیخته باره بادپا
چو آگاه گشتند از آن داوری
براندند اسب از پی یاوری
پریدخت پوشیده ساز نبرد
ز هودج به اسب اندر آمد چو گرد
خروشنده شد ماهرو همچو میغ
پی رزم و کینه برآهیخت تیغ
دگر ره ز هر سوی پیوست جنگ
ز بس کشته ره بر اجل گشته تنگ
خبر شد همانگه به فغفور چین
که گشت دگر گشت چرخ برین
پریوش نشد با تمرتاش رام
ولی شد تمرتاش یل رام سام
از آن رو بیامد چو نر اژدها
به یاری سام از دیار ختا
مر این فتنه فرهنگ انگیخته است
به حنظل درون توش آمیخته است
پریدخت آن خنجر آبگون
کنون ریزد از سروران جوی گون
چو بشنید فغفور شد پر ز خشم
ببارید آب ندامت ز چشم
عنان برگرائید از قلبگاه
جهان گشت از گرد لشکر سیاه
گزید از دلیران خنجرگذار
پی رزم و خون ریختن ده هزار
چو از خشم رخ سوی پرخاش کرد
گذر سوی جنگ تمرتاش کرد
بدیدش که بر باد داده عنان
ربوده سران را ز نوک سنان
به پیکار او سرکشان را نداشت
همه ویله از چرخ گرون گذاشت
ز ناگه نقاب افکن ارجمند
پدیدار شد با کیانی کمند
یکی تیغ کینه برآهیخته
سمند سبک رو برانگیخته
همی زد چپ و راست تیغ ستیز
وزو بود نامآوران را گریز
بدو چون نظر کرد فغفور چین
چو شیر دژآگاه در خشم و کین
بدانست کان جنگجو مهوش است
کز ایشان به پیکار چون تش است
سوی رزم او رفت با صد هزار
فرو بست بر وی ره کارزار
خروشید و گفتش که ای تیرهبخت
مرا شد نگون از تو این تاج و تخت
پری دخت چون روی شه را بدید
رخش گشت از بیم چون شنبلید
بدانست کافتاد دیگر به دام
خداوند را آن زمان برد نام
بینداخت بر شاه چین تیغ تیز
گرفتش سر دست شاه از ستیز
برون کرد تیغ از کفش در زمان
بزد چنگ از کین گرفتش میان
پری دخت از خویش شد ناامید
به لرزه درآمد چو از باد، بید
همانگه شه چین ربودش ز جا
برانگیخت که پیکر بادپا
زلشکر برون برد دستش ببست
دل نازکش را به انده بخست
وز آن پس غلامان خود را بخواند
پریدخت را بر تکاور نشاند
همه نوش مه روی را کرد زهر
چو صرصر فرستاد بازش به شهر
خود آمد به نزدیک دستور باز
بدو گفت اکنون یکی چاره ساز
که این رزم و کینه شود اسپری
برآساید از هر دو سو لشکری
چو در بند آمد مرا دخترم
همانا فروزنده شد اخترم
چو بشنید دستور شد شدمان
بزد طبل آسایش اندر زمان
غو طبل آرام چون شد بلند
بتابید هر یک عنان سمند
سپه رخ ز پیکار برتافتند
سراسر سوی شاه بشتافتند
شه چین سراپرده بر پای کرد
بیامد به تخت مهی جای کرد
دلیران به نزدش شدند انجمن
همی از تمرتاششان بد سخن
وزین سو درآمد به خرگاه سام
نشستند نزدش بزرگان تمام
تمرتاش و فرهنگ زورآزمای
رسیدند زی پهلو پاک رای
زبان برگشادند نام آوران
به ما بر بد آمد ز جنگی سران
پریدخت از ایدر سوی جنگ شد
همه روی گیتی به ما تنگ شد
بدو بازخورده است فغفور چین
به نیروش بر بوده از پشت زین
ندانیم با او چه سازد دگر
ازین کار گشتیم ما خون جگر
ز بهر دل شهریار ختا
دژم رو نشد شیر رزمآزما
بگفتا کزین غم مدارید هیچ
به شادی کنون برد باید بسیچ
دگر بر شه چین شکست آورم
مر او را دگر ره به دست آورم
چه کردی مرا یکسره بازگوی
مپیچ از ره راستی هیچ روی
سبک دیوزاده زبان برگشاد
ز کردار خود یکسره کرد یاد
همان هم ز خوب تمرتاش گفت
جهان پهلوان شد بسی در شگفت
ورا با تکش خان نوازش نمود
همی دم به دم پایگه برفزود
چو یک بهره بگذشت از شب به راز
به خواب و به آسایش آمد نیاز
تمرتاش چون شد به خرگاه خویش
ز کار پریوش دلش بود ریش
مرا گفت ز اندیشه دل خون بود
دل سام رزمآزما چون بود
یکی خواب دیدم شدم بیقرار
جز ازغم ندارم کنون غمگسار
چه سازد درین تیره شب پهلوان
ز دوری دلدار شیرین زبان
که با او فراوان به سر برده است
به مهرش دل خویش بسپرده است
بدادم ز کف یار دلجوی او
کنونم بود شرم از روی او
دلش چون به اندیشهها گشت رام
نهان ره سپر شد به خرگاه سام
سر پاسبان دید در خواب خوش
تو گفتی که در سر ندارند هش
بر خرگه آمد شه تیزهوش
یکی ناله زارش آمد به گوش
به خرگه درون از نهان بنگرید
ز ناکام مر سام یل را بدید
که از هجر دلدار خون میگریست
چه گویم کز اندوه چون میگریست
زمان تا زمان دست میزد به سر
همی گفت کای مهوش سیمبر
ندانم ز هجرت چه چاره کنم
چگونه ز رویت کناره کنم
ازین پس نتابم رخ از رزم و کین
مگر سر ببرم ز سالار چین
تو را از نهانی به دست آورم
سر اختر شوم پست آورم
از آن پس شب و روز بی غم شوم
به بوی دو زلف تو خرم شوم
تمرتاش را چهره شد شنبلید
چو گفتار سام دلاور شنید
بدانست کو غرق بحر غم است
خیال رخ همدمش محرم است
همانگه ز دهلیز پردهسرای
تمرتاش برجست و شد باز جای
به پیش اندر افکند ز اندوه سر
ببارید از دیده خون جگر
یکی تیره او مرد جاسوس داشت
که از تندیش باد افسوس داشت
به حیلتگری در جهان شهره بود
ز مردانگی نیز بابهره بود
کمندش زحل را کشیدی به دام
دژم دیو بودیش نیرنگ نام



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: در این بخش از داستان، تکش خان برای یاری رساندن به سام نریمان در جنگ با فغفور چین آماده میشود. فغفور از خطر سام آگاه میشود و نگرانیهایش را ابراز میکند. نبردی خونین آغاز میشود و هر دو جانب به نبرد میپردازند، تا اینکه فغفور در نهایت احساس ضعف میکند. پری دختر فغفور به میدان جنگ میآید اما با دیدن وضع دشوار از سام و تکش خان، دچار وحشت میشود. پس از سلسلهای از دلاوریها و درگیریها، فغفور ناچار به عقبنشینی میشود و لشکرش را فرا میخواند. داستان در ابراز عواطف سام و پری بر اثر جدایی و اندوه ادامه مییابد، و در نهایت، نشان میدهد که در دل جنگ، احساسات انسانی نیز زنده است.
هوش مصنوعی: وقتی پادشاه چین از این سخن و خبر (پیوستن تکش خان به سام) آگاه شد، گویی روزگارش به سر رسید و کارش تباه شد.
هوش مصنوعی: از غم هر دو دست را بر سر کوبید و میگفت که تکیهگاه امیدم شکست.
هوش مصنوعی: وزیر به او گفت: این اندوه برای چیست؟ پریدخت خود نزد شاه ختا است.
هوش مصنوعی: بیگمان سام به وصال او نخواهد رسید، چون پریدخت با تمرتاش همراه و رام شده است.
هوش مصنوعی: چه اهمیتی دارد اگر تکش خان از آن زیبارو (یا از جانب ما) روی گرداند و به یاری سام نریمان شتافت؟
هوش مصنوعی: اکنون صدهزار سپاهی با تو هستند که همه جنگجو و کینهخواهاند.
هوش مصنوعی: چون به میدان جنگ روی آورند، جهان را بر دشمن تیره و تار میکنند.
هوش مصنوعی: کار تو جز نگرانی بیهوده نیست؛ نباید از سام و تکش خان بیمی داشته باشی.
هوش مصنوعی: نگرانی را کنار بگذار و رو به جنگ بیاور و روز را بر دشمن تیره و تنگ کن.
هوش مصنوعی: سپاه را از هر سو به حرکت درآور و از غم هر لحظه دست بر دست مزن.
هوش مصنوعی: شاه چین چون این را شنید، بر اسب بور خود نشست، خروش برآورد و غوغا به پا کرد.
هوش مصنوعی: لشکر را برانگیخت و به جنگ آمد و دشت چین از خون سراسر سرخ شد.
هوش مصنوعی: تکش خان جنگاور و سام دلیر از شمشیر و تیر هیچ بیمی نداشتند.
هوش مصنوعی: به سوی قلب سپاه روی آوردند و گرداگرد شاه بزرگ (فغفور) را گرفتند.
هوش مصنوعی: راه را بر جنگاوران بستند و چندان کشته شد که گاو و ماهیِ زیر زمین از سنگینی کشتگان گرانبار شدند.
هوش مصنوعی: دو روز و دو شب جنگ به همین گونه ادامه داشت و جهان بر پهلوانان شیرافکن تنگ شده بود.
هوش مصنوعی: روز سوم شاه چین چیره شد و سام و تکش خان شکست خوردند.
هوش مصنوعی: چون سام درمانده شد، لب به دعا گشود و خداوند نگهدارنده را یاد کرد.
هوش مصنوعی: میگفت: ای آنکه از همه چیز آگاهی، در این نبرد مگذار پشتم بشکند و شکست بخورم.
هوش مصنوعی: هرچند دشمن چیره شده است، مگذار بخت و ستارهام تیره شود.
هوش مصنوعی: در همین حال، به لطف خداوند، ناگهان از یک سو گرد و غباری برخاست.
هوش مصنوعی: سوارانی ختایی با سلاح زرین پدیدار شدند که همه حملهای چون شیر و شکوه و وقار داشتند.
هوش مصنوعی: سپاهی دلاور و همه نامدار، همگی مانند شیران جنگجو.
هوش مصنوعی: همه در روز نبرد چون اژدهای نر بودند و همه یکدل آهنگ چین داشتند.
هوش مصنوعی: پیشروِ آنان فرهنگِ پهلوان بود که در هنگام نبرد کسی همتای او نبود.
هوش مصنوعی: پشت سر او تمرتاشِ دیوزاده بود که در دل آهنگ جنگ داشت.
هوش مصنوعی: همهٔ سرداران سپاه همراه او بودند و اسبان تیزرو خود را به حرکت درآوردند.
هوش مصنوعی: وقتی از آن نبرد و کشمکش باخبر شدند، برای کمک کردن اسب تاختند.
هوش مصنوعی: پریدخت جامهٔ جنگ پوشید و مانند گرد و غبار بهسرعت از کجاوه پایین آمد و بر اسب نشست.
هوش مصنوعی: آن ماهروی مانند ابر غرّید و برای جنگ و انتقام شمشیر کشید.
هوش مصنوعی: بار دیگر از هر سو جنگ درگرفت و از فراوانی کشتهها گویی راه بر مرگ هم تنگ شده بود.
هوش مصنوعی: همان وقت به فغفور چین خبر رسید که آسمان گردش دیگری کرده و بخت برگشته است.
هوش مصنوعی: پریدخت با تمرتاش سازگار و رام نشد، اما تمرتاش پهلوان فرمانبردار و همراه سام شد.
هوش مصنوعی: به همین سبب تمرتاش مانند اژدهای نر از سرزمین ختا به یاری سام آمد.
هوش مصنوعی: این فتنه را فرهنگ برپا کرده و زهر را با تلخی حنظل درآمیخته است؛ یعنی نیرنگی تلخ و زیانبار ساخته است.
هوش مصنوعی: و پریدخت اکنون با آن خنجر درخشان، از خون سرداران جویهای رنگین روان میکند.
هوش مصنوعی: فغفور چون این خبر را شنید سخت خشمگین شد و از پشیمانی اشک ریخت.
هوش مصنوعی: از قلب سپاه عنان گرداند و از گرد و غبار لشکر جهان تیره شد.
هوش مصنوعی: از میان دلیران شمشیرزن ده هزار نفر را برای جنگ و خونریزی برگزید.
هوش مصنوعی: وقتی از سر خشم رو به نبرد آورد، به سوی جایی رفت که تمرتاش میجنگید.
هوش مصنوعی: دید که تمرتاش اسب را رها کرده و تند میتازد و با نوک نیزه سرداران را از زین میرباید.
هوش مصنوعی: هیچیک از گردنکشان تاب نبرد با او را نداشتند و فریاد و نالهشان به آسمان میرسید.
هوش مصنوعی: ناگهان آن سوار نقابدار گرانقدر با کمندی شاهانه پیدا شد.
هوش مصنوعی: شمشیر کین کشیده بود و اسب تیزرو خود را میتازاند.
هوش مصنوعی: به چپ و راست شمشیر جنگ میزد و پهلوانان نامدار از برابرش میگریختند.
هوش مصنوعی: فغفور چین چون به او نگریست، مانند شیری خشمگین و کینهجو برآشفت.
هوش مصنوعی: فهمید که آن جنگجوی نقابدار همان ماهروی، یعنی پریدخت، است که در میدان مانند آتش است.
هوش مصنوعی: با سپاهی بسیار به جنگ او رفت و راه نبرد و گریز را از همه سو بر او بست.
هوش مصنوعی: فریاد زد و گفت: ای بدبخت، به سبب تو تاج و تخت من واژگون شد.
هوش مصنوعی: پریدخت چون چهرهٔ شاه، یعنی پدرش، را دید، از ترس رنگش مانند گل شنبلید زرد شد.
هوش مصنوعی: دانست که بار دیگر در دام افتاده است و در آن لحظه نام خدا را بر زبان آورد و از او یاری خواست.
هوش مصنوعی: شمشیر تیز را به سوی شاه چین انداخت، اما شاه از سر ستیز دست او را گرفت.
هوش مصنوعی: فغفور چین بیدرنگ شمشیر را از دست پریدخت بیرون کشید و با خشم دست انداخت و کمر او را گرفت.
هوش مصنوعی: پریدخت از جان خود ناامید شد و مانند درخت بید که از باد میلرزد، به لرزه افتاد.
هوش مصنوعی: همان لحظه شاه چین او را از جایش (از روی زین) برکند و اسب تندرو و کوهپیکرش را به تاخت درآورد.
هوش مصنوعی: او را از میان لشکر بیرون برد، دستانش را بست و دل نازکش را با اندوه آزرد.
هوش مصنوعی: پس از آن غلامان خود را فراخواند و پریدخت را بر اسبی تندرو سوار کرد.
هوش مصنوعی: همهٔ شادی و شیرینی آن ماهرو را به تلخی بدل کرد و او را به شتاب، مانند تندباد، به شهر بازفرستاد.
هوش مصنوعی: خود فغفور نزد وزیرش بازگشت و به او گفت اکنون چارهای بیندیش.
هوش مصنوعی: چارهای که این جنگ و دشمنی به پایان برسد و سپاهیان هر دو طرف آسوده شوند.
هوش مصنوعی: چون دخترم در بند من افتاد، گویی بخت و ستارهام درخشان شد.
هوش مصنوعی: وزیر چون این را شنید شادمان شد و بیدرنگ طبل آسایش و دست کشیدن از جنگ را نواخت.
هوش مصنوعی: وقتی بانگ طبل آرامش بلند شد، هر جنگاوری عنان اسبش را برگرداند.
هوش مصنوعی: سپاهیان از نبرد روی برگرداندند و همگی به سوی شاه خود شتافتند.
هوش مصنوعی: شاه چین سراپردهٔ خود را برپا کرد و آمد و بر تخت بزرگی و شاهی نشست.
هوش مصنوعی: دلاوران نزد او گرد آمدند و سخنشان دربارهٔ تمرتاش بود.
هوش مصنوعی: از این سو سام به خیمهٔ خود آمد و همهٔ بزرگان سپاه نزد او نشستند.
هوش مصنوعی: تمرتاش و فرهنگِ نیرومند نیز نزد پهلوانِ پاکاندیش، سام، رسیدند.
هوش مصنوعی: نامداران به سخن آمدند و گفتند از سرداران جنگجوی دشمن بلایی بر سر ما آمد.
هوش مصنوعی: پریدخت از اینجا به میدان جنگ رفت و از آنچه پیش آمد همهٔ جهان بر ما تنگ شد.
هوش مصنوعی: فغفور چین با او روبهرو شد و با زور خود او را از پشت زین ربود.
هوش مصنوعی: نمیدانیم دیگر با او چه خواهد کرد و از این پیشامد دلخون و پریشان شدهایم.
هوش مصنوعی: سام، آن شیر جنگآزموده، با وجود این خبر دربارهٔ آن شاهزادهٔ ختا، چهره درهم نکشید و خود را نباخت.
هوش مصنوعی: سام گفت از این غم هیچ نگران نباشید؛ اکنون باید با شادی آمادهٔ کار شد.
هوش مصنوعی: بار دیگر شاه چین را شکست میدهم و پریدخت را دوباره به دست میآورم.
هوش مصنوعی: سام رو به یکی از یارانش گفت: هر آنچه کردی همه را برایم بازگو و از راستی هیچ روی برمگردان.
هوش مصنوعی: آن دیوزاده بیدرنگ به سخن آمد و همهٔ کارهایی را که کرده بود یکایک بازگفت.
هوش مصنوعی: دیوزاده همچنین از نیکیها و کارهای خوب تمرتاش سخن گفت و جهانپهلوان سام از شنیدن آن بسیار شگفتزده شد.
هوش مصنوعی: سام به همراه تکش خان به تمرتاش مهربانی کرد و پیوسته بر مقام و ارج او افزود.
هوش مصنوعی: چون پاسی از شب در گفتوگوی پنهانی گذشت، همه به خواب و آسودن نیاز پیدا کردند.
هوش مصنوعی: تمرتاش وقتی به خیمهٔ خود رفت، دلش از ماجرای پریوش (معشوق سام) زخمی و اندوهگین بود.
هوش مصنوعی: با خود گفت: دل من از اندیشه خون شده است؛ پس دل سام جنگآزموده اکنون در چه حالی است؟
هوش مصنوعی: خوابی دیدم که آرامم را گرفت و اکنون جز خود غم هیچ همدم و غمخواری ندارم.
هوش مصنوعی: پهلوان در این شب تاریک با دوری از یار شیرینسخنش چه میکند و چگونه تاب میآورد؟
هوش مصنوعی: یاری که سام روزگار درازی با او گذرانده و دلش را به مهر او سپرده است.
هوش مصنوعی: من یار دلنواز او را از دست دادم و اکنون از روی او شرمسارم.
هوش مصنوعی: چون دلش با این اندیشهها آرام نگرفت و به آن تن داد، پنهانی به سوی خیمهٔ سام رفت.
هوش مصنوعی: دید پاسبانان در خواب خوشی فرو رفتهاند، چنانکه گویی هیچ هوشی در سر ندارند.
هوش مصنوعی: شاه تیزهوش (تمرتاش) کنار خیمه آمد و نالهٔ زاری به گوشش رسید.
هوش مصنوعی: پنهانی به درون خیمه نگاه کرد و سام دلاور را ناکام و پریشان دید.
هوش مصنوعی: سام از جدایی دلدار خون میگریست؛ چه بگویم که از اندوه چگونه گریه میکرد.
هوش مصنوعی: هر لحظه دست بر سر میزد و میگفت: ای ماهروی سیماندام.
هوش مصنوعی: نمیدانم در برابر جدایی تو چه چارهای کنم و چگونه از دیدار تو دوری گزینم.
هوش مصنوعی: از این پس از جنگ و کینخواهی روی برنمیگردانم تا سر فرمانروای چین را ببرم.
هوش مصنوعی: تو را پنهانی به دست میآورم و بخت بد را سرنگون و خوار میکنم.
هوش مصنوعی: پس از آن شب و روز بیغم خواهم بود و با بوی دو زلف تو شاد میشوم.
هوش مصنوعی: وقتی تمرتاش سخنان سام دلاور را شنید، رنگ چهرهاش مانند گل شنبلید زرد شد.
هوش مصنوعی: دانست که سام در دریای غم غرق است و تنها خیال روی یارش همدم و محرم اوست.
هوش مصنوعی: تمرتاش همان دم از دالان سراپرده برخاست و به جای خود بازگشت.
هوش مصنوعی: از اندوه سر به زیر انداخت و از چشمانش اشک خونین بارید.
هوش مصنوعی: او جاسوسی تیرهدل و سرسخت داشت که باد از تندی و چابکی او حسرت میخورد.
هوش مصنوعی: این جاسوس در نیرنگبازی در جهان مشهور بود و از دلیری و مردانگی نیز بهره داشت.
هوش مصنوعی: کمندش حتی زحل را به دام میانداخت؛ او دیوی خشمگین بود که نامش نیرنگ بود.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.