جانم ز درد چشم بجان آمد از عذاب
یا رب چه دید خواهم ازین چشم دردیاب ؟
هر شب زروشنایی خود، تا سپیده دم
سوزان در آب دیده چو شمعم ز درد و تاب
انسان عین گشت چو فرزند ناخلف
بودنش رنج خاطر و نابودنش عذاب
در چشم من ز بس که شد آهخته تیغبا
گویی یکیست چشم من و چشم آفتاب
گویند مشک ناب شود خون بروزگار
دیدم بچشم خویش که شد مشک خون ناب
اندر دیار چشم ز بس یاوگی درد
مردم نماند زانکه بیکاره شد خراب
از رخنه ها که گشت ز جوشش بروپدید
چشمم درست کرد ببادام انتساب
پیکان تافتهست چو غنچه بعینه
تجویفهای چشم من از فرط التهاب
مانند عنکبوت سطر لاب رخنه شد
اطباق عنکبوتی این دیدۀ یباب
و ز اضطراب مردم چشمم در او چنانک
در نسج عنکبوت طپیدن کند ذباب
دندان اشک دامن اجفان گرفته چست
جسته ز دست درد و دوان گشته در شتاب
در اندرون چشم ز الوان مختلف
همچون بهشت جوی شرابست و شیر و آب
این روزگار دیدۀ من بین که ناگهان
شده شیرخواره وز دهنش میچکد لعاب
پیکی دونده بود، شدش پای آبله
و اکنون علاجش آن که بحنّا کند خضاب
این سایه پروریده که طفلیست نازنین
رخساره در کشید ز خورشید و ماهتاب
همچون ستاره چشمم روشن بتیرگیست
میلم بسوی ظلمت، چون رای ناصواب
کرده چو سایه روی بدیوار روز و شب
با آفتاب و ماه گهم جنگ و گه عتاب
گشتست از آفتاب گریزان سیاهه ام
گویی ببخت کوری من بوم شد غراب
در چشم من کشد بستم میل آتشین
از سرمه دان چرخ، چو پرتو زند شهاب
می دید از مسافت ده میل چشم من
و اکنون چو میل دید، کندرای انقلاب
شیرینیم زیان چو همی داشت می کند
بادام چشم من ز شکر خواب اجتناب
خازن شد ابن مقلۀ من درّ ولعل را
و اکنون نمی کند نظر اندر خط و کتاب
بینم ز هرچه بینم بعضی، مگر که کرد
از مبصرات مختصری چشمم انتخاب
سیارۀ سرشک پدید آمد از شفق
خورشید باصره چو فرو رفت در حجاب
ناگه چو دید جاریه العین خون عذر
رخساره کرد پنهان از شرم در نقاب
باران اشک خانۀ چشمم خراب کرد
از بهر آنکه از سهرش بود فتح باب
بر سیخها کباب بسی دیده یی ببین
بر پلک چشم من مژه چون سیخ بر کباب
دریا و معدنست بیکجای چشم من
هم لعل ناب در وی و هم گوهر خوشاب
چون شبنمست و لاله چون اختر و شفق
چون خنجرست و گوهر و چون ساغر و حباب
چشمم گل شکفته و اشکم گلاب گرم
هرگز مباد کس چو من اندر گل و گلاب
برآسمان چشم من از اشک و آبلدست
سیّاره و ثوابت بی عد و بی حساب
این هم ز جورهاست که دور زمانه کرد
در چشم یار مستی و در چشم من شراب
لعل و گوهر که مایه ی خنده ست در لبش
زاریّ و گریه کرد از او چشمم اکتساب
بفشاند مهره مردم چشم از مرمّدی
چون با حریف درد نبودش توان و تاب
پیکان آبدادۀ مژگان چه فایده
آنرا که تیرهای نظر هست تیرتاب
مصباح باصره شود از نفخ منطقی
چون آیدم بخار دخانی در اضطراب
من خون چشم ریخته بینم بچشم خویش
هرگه که روی ماده باشد بانصباب
در پیش نور بسته شد از نم غشاوه یی
زان سان که در هوا متراکم شود ضباب
راه نظر ببسته سحاب عقیق رنگ
رخشنده برق خاطف از اثنای آن سحاب
مانم بچشم بسته بگاو خراس لیک
هستم ز آب چشم چوخر مانده در خلاب
این هر دو گرد بالش مشکین دیده را
شبهاست تا بکار نیامد ز بهر خواب
گاهی بچشم بر نهم انگشت همچو نای
گه پیش رو دراز کنم پنجه چون رباب
گرچه سیاهه ز ابله ترسی مکوکبست
با زخم و درد نیست همش روی انتقاب
در پردۀ مشیمی خون خورد چون جنین
طفلی که ظاهرست برو حیلت شباب
این گرد خیمه را که پر از میخ دامنست
وز پرتو اشعه برو تافته طناب
بدخوابگاه روح طبیعی و زو بجست
هرگز که ساخت خوابگه اندرمیان آب؟
دیده چو آسیاو درو دانه آبله ست
گردان بخون دل شده این گردآسیاب
برتافت تیز مردم چشمم عنان خویش
چون دید مردمی همه جا پای در رکاب
کوریّ خود همی بدعا خواستم ز درد
منّت خدایرا نشد آن نیز مستجاب
کحل الجواهری که جلاء بصر دهد
کردم برای آنکه دهد ایزدم ثواب
بخشنده یی کجاست که چونین قصیده را
مخلص کنم بمدحش و با او کنم خطاب؟
مخلص همی بمردمک چشم خود کنم
کامروز نیست مردمی الّا درین جناب
کو آستین و دامن من پر گهر کند
هر گه کز و بود نظر من بر اجتناب
اتن نکته ها که بر حدقه من نشانده ام
شاید که بهر زیب کشد زهره در سخاب
بر چشم خود نشانمش از ناز اگر کسی
از شاعران بگوید این گفته را جواب



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر در این شعر به توصیف درد و رنج ناشی از بیماری چشم میپردازد. او از تأثیرات منفی این درد در زندگی خود میگوید و آن را با افکار و احساسات مختلفی ترکیب میکند. احساساتش شامل شوق و اندوه است و گاهی به هجویهای از تضادها در میان زیبایی و زشتی، شیرینی و تلخی اشاره میکند. شاعر به وضعیت خود بهعنوان فردی بیمار و دردمند مینگرد و بهنوعی زیبایی و درد را در هم میآمیزد، در حالی که امید و نیایشش برای بهبودی در کنار ناامیدیاش قرار دارد. در نهایت، او تلاش میکند تا این درد را با کمک شاعرانگی و زیباشناسی به تصویر بکشد.
هوش مصنوعی: از رنج و عذاب درد چشم، جانم به لب رسیده است. خدایا، از این چشمِ دردمند دیگر چه خواهم دید؟
هوش مصنوعی: هر شب تا سپیدهدم، مانند شمعی که از روشنایی خودش میسوزد، از درد و تب در اشک چشمم میسوزم.
هوش مصنوعی: مردمک چشمم مانند فرزندی ناخلف شده است: بودنش مایهٔ رنج است و نبودنش مایهٔ عذاب.
هوش مصنوعی: از بس دردهای تیز مانند شمشیرهای کشیده در چشمم پیدا شده، گویی چشم من با پرتوهای شمشیرمانندش همان چشم خورشید است.
هوش مصنوعی: میگویند خون به مرور زمان مشک ناب میشود، اما من به چشم خود دیدم که مشکِ سیاهی چشمم به خون ناب بدل شد؛ یعنی سیاهی چشمم از درد سرخ و خونین شد.
هوش مصنوعی: در سرزمین چشمم، از بس درد سرگردان و بیبند است، «مردم» (مردمک) در آن نماند؛ زیرا از بیکار ماندن ویران شد و دیگر کار دیدن نمیکند.
هوش مصنوعی: از شکافهایی که از جوشش و التهاب در آن پدید آمد، چشمم بهراستی خود را به بادامِ ترکخورده نسبت داد.
هوش مصنوعی: از شدت التهاب، حفرههای چشم من درست مانند پیکان گداخته و غنچهٔ سرخ شده است.
هوش مصنوعی: لایهٔ عنکبوتیِ این چشم ویران، مانند شبکهٔ عنکبوتِ اسطرلاب، سوراخسوراخ شده است.
هوش مصنوعی: مردمک چشمم از بیقراری در آن چنان میلرزد که مگسی در تار عنکبوت دست و پا میزند.
هوش مصنوعی: اشک که از دست درد گریخته و شتابان میدود، چابک دامن پلکها را به دندان گرفته است؛ یعنی اشک پیوسته بر پلکها جاری و آویخته است.
هوش مصنوعی: درون چشمم از رنگهای گوناگونِ خون و چرک و اشک، مانند بهشت، جویهای شراب و شیر و آب روان است.
هوش مصنوعی: روزگار چشم مرا ببین که ناگهان مانند کودکی شیرخواره شده و از دهانش آب و لعاب میچکد؛ یعنی پیوسته ترشح دارد.
هوش مصنوعی: چشمم پیکی تیزرو بود که نگاهش به همهجا میدوید، اکنون پایش تاول زده و درمانش آن است که با حنا خضابش کنند؛ اشاره به سرخی و مرهمنهادن بر چشم.
هوش مصنوعی: این چشمِ سایهپرورده که مانند کودکی نازپرورده است، روی از نور خورشید و مهتاب پنهان کرده و تاب روشنایی ندارد.
هوش مصنوعی: چشمم مانند ستاره فقط در تاریکی روشن و آسوده است و همچون اندیشهٔ نادرست به سوی تاریکی میل دارد.
هوش مصنوعی: شب و روز مانند سایه روی به دیوار کردهام و با خورشید و ماه گاه در جنگم و گاه در گلایه، چون نورشان آزارم میدهد.
هوش مصنوعی: سیاهی چشمم از خورشید گریزان شده است؛ گویی از بخت کوری من، این کلاغِ سیاه به جغدی روشناییگریز بدل شده است.
هوش مصنوعی: وقتی شهابی در آسمان میدرخشد، گویی از سرمهدان فلک میلی آتشین به زور در چشمم میکشد؛ یعنی کوچکترین نور مانند میل کورکردن آزارم میدهد.
هوش مصنوعی: چشم من پیشتر از فاصلهٔ ده میل میدید، اما اکنون اگر میل سرمه را ببیند، میخواهد روی برگرداند.
هوش مصنوعی: چون شیرینی برایم زیانآور است، بادام چشمم از شکرخواب پرهیز میکند؛ یعنی از درد بیخواب شدهام.
هوش مصنوعی: چشمِ من که مانند ابن مقلهٔ خوشنویس بود، اکنون گنجور مروارید و لعلِ اشک و خون شده و دیگر به خط و کتاب نگاه نمیکند.
هوش مصنوعی: از هر چیزی فقط بخشی را میبینم؛ گویی چشمم از دیدنیها گزیدهای مختصر انتخاب کرده است.
هوش مصنوعی: وقتی خورشید بیناییام پشت پرده فرو رفت، ستارگان اشک از شفقِ سرخ چشمم پدیدار شدند.
هوش مصنوعی: مردمک چشم مانند کنیزکی چون ناگهان خون را دید، از شرم روی خود را در نقاب پلکها پنهان کرد.
هوش مصنوعی: باران اشک خانهٔ چشمم را ویران کرد، زیرا بیخوابی در آن را به روی باران گشوده بود.
هوش مصنوعی: کباب بر سیخ بسیار دیدهای؛ اکنون مژهها را بر پلک چشم من ببین که مانند سیخ بر کباب است.
هوش مصنوعی: چشم من هم دریاست و هم کان: هم لعل ناب خون در آن است و هم مروارید درخشان اشک.
هوش مصنوعی: چشم سرخ و اشکآلود من مانند شبنم بر لاله، ستاره در شفق، گوهر بر خنجر و حباب بر ساغر است. سرخیِ چشم به لاله و شفق و ساغر، و قطرههای اشک به شبنم و ستاره و گوهر و حباب مانند شده است.
هوش مصنوعی: چشمم از سرخی مانند گل شکفته است و اشکم مانند گلاب گرم. هیچکس مانند من گرفتار این «گل و گلاب» نشود؛ که کنایه از در گل ماندن و درماندگی است.
هوش مصنوعی: در آسمانِ چشم من، قطرههای اشک و تاولها مانند ستارگان سیار و ثابت بیشمارند.
هوش مصنوعی: این هم از ستمهای روزگار است که در چشم یار فقط حالت مستی است، اما در چشم من خودِ شراب است؛ یعنی چشم من از بیماری سرخ و پرآب شده است.
هوش مصنوعی: لعل و مروارید که در لب یار مایهٔ خنده است (لب سرخ و دندان سفید)، در چشم من به صورت سرخی و اشک درآمد و مایهٔ گریه و زاری شد.
هوش مصنوعی: مردمک چشمم از شدت بیماری چشم، مانند بازیکنی که حریف قویتر است، مهرهها را رها کرد و بازی را باخت؛ چون تاب ایستادگی در برابر درد را نداشت.
هوش مصنوعی: مژههایی که مانند پیکان آبدادهاند چه سودی دارند برای کسی که تیر نگاهش بیش از یک تیررس دورتر نمیرود؟ یعنی دید من بسیار کوتاه شده است.
هوش مصنوعی: هرگاه بخار دودمانند در سرم به جوش آید، چراغ بیناییام گویی با دمیدن خاموش میشود.
هوش مصنوعی: هرگاه مادهٔ بیماری به چشم سرازیر شود، با چشم خودم ریختن خونِ چشمم را میبینم.
هوش مصنوعی: از رطوبت، پردهای جلوی نور چشمم بسته شد؛ همانگونه که مه در هوا انبوه میشود.
هوش مصنوعی: ابری به رنگ عقیق، یعنی سرخیِ چشم، راه دیدن را بسته است و از میان آن برقهای جهنده میدرخشد؛ که کنایه از تیرکشیدنهای درد است.
هوش مصنوعی: با چشم بسته مانند گاو خراس هستم که چشمش را میبندند، و از اشک چشم مانند خریام که در گل و لای مانده است.
هوش مصنوعی: این دو چشم، که گرد بالشِ سیاه و مشکینِ دیدهاند، شبهاست که برای خوابیدن به کار نیامدهاند؛ یعنی از درد بیخوابم.
هوش مصنوعی: گاهی مانند نوازندهٔ نی انگشت بر چشمم میگذارم، و گاهی مانند کسی که رباب مینوازد دستم را پیش رو دراز میکنم و مثل نابینایان راه را کورمال میجویم.
هوش مصنوعی: هرچند سیاهی چشمم از آبلهها مانند آسمانی پرستاره شده است، با این زخم و درد راهی ندارد که روی خود را بپوشاند.
هوش مصنوعی: مردمکِ چشم که «طفل» خوانده میشود، در پردهٔ مشیمیهٔ چشم مانند جنین در زهدان خون میخورد؛ کودکی که نشانهٔ جوانی بر او پیداست.
هوش مصنوعی: این خیمهٔ گرد، یعنی چشم، که دامنش از مژهها پر از میخ است و پرتوهای نور مانند طناب بر آن کشیده شده است...
هوش مصنوعی: ...خوابگاه بدی برای روح طبیعی بود و روح از آن گریخت؛ چه کسی هرگز در میان آب خوابگاه ساخته است؟ یعنی چشم پر از اشک جای آرامگرفتن نیست.
هوش مصنوعی: چشمم مانند آسیابی است که دانهاش آبلههاست، و این آسیاب گرد با خون دل میچرخد؛ همانگونه که آسیاب با آب میگردد.
هوش مصنوعی: مردمک چشمم وقتی دید «مردمی» یعنی جوانمردی در همهجا پا در رکاب رفتن دارد، بهسرعت عنان برگرداند و او هم رفت؛ یعنی بیناییام از دست رفت. «مردم» و «مردمی» ایهام دارد.
هوش مصنوعی: از شدت درد با دعا از خدا کوری خواستم، و خدا را شکر که این دعا هم مستجاب نشد.
هوش مصنوعی: این شعر را مانند سرمهٔ جواهر، که چشم را روشن میکند، ساختم تا خداوند به من پاداش دهد.
هوش مصنوعی: کجاست بخشندهای که بتوانم از این قصیده به ستایش او گریز بزنم و روی سخن را به او کنم؟
هوش مصنوعی: گریزگاه قصیده را به مردمک چشم خودم میزنم، زیرا امروز «مردمی» جز در همین درگاه یافت نمیشود. ایهام میان مردمک و مردمی است.
هوش مصنوعی: مردمک چشمم کسی است که هرگاه نگاهم را از او دور نگه دارم، آستین و دامنم را از گوهرِ اشک پر میکند.
هوش مصنوعی: این نکتههای باریک را که مانند مروارید بر حدقهٔ چشم نشاندهام، شاید ناهید برای زیور به گردنبند بکشد.
هوش مصنوعی: اگر شاعری بتواند به این قصیده جواب بگوید، او را با عزت و ناز بر چشم خود مینشانم.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
تا کی کنی عذاب و کنی ریش را خضاب؟
تا کی فضول گویی و آری حدیث غاب؟
جانی است تیغ شاه، که دید این همه شگفت؟
جانی کزو بود تن و جان همه خراب
لرزان بهجای گوهر در جرم او پدید
جانهای دشمنانش چو ذره در آفتاب
گفتم متاب زلف و مرا ای پسر متاب
گفتا که بهر تاب تو دارم چنین بتاب
گفتم نهی برین دلم آن تابدار زلف
گفتا که مشک ناب ندارد قرار و تاب
گفتم که تاب دارد بس با رخ تو زلف
[...]
ای باز کرده چشم و دل خفته را ز خواب،
بشنو سؤال خوب و جوابی بده صواب:
بنگر به چشم دل که دو چشم سرت هگرز
دیدهاست چشمهای که درو نیست هیچ آب
چشمهست و آب نیست، پس این چشمه چون بُوَد؟
[...]
چون از فراق دوست خبر دادم آن غراب
رنگ غراب داشت زمانه سیاه ناب
چونانکه از نشیمن بر بانگ تیر و زه
بجهد غراب ناگه جستم ز جای خواب
از گریه چون غرابم آواز در گلو
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال یک حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.