خفتۀ بیدار بودم دوش کز دارالسلام
مسرع باد صبا آورد سوی من پیام
کای ز ضجرت کرده دایم روی در دیوار غم
خیز کآمد گاه آن کز بخت باشی شادکام
چند باشی از طرب تنها نشسته چون الف
چند باشی زیر بار غم خمیده همچو لام
گر ز نقد خوشدلیها کیسۀ طبعت تهیست
خیز و بستان مایه یی از طبع نا اهلان بوام
کارهایی همچو جال افتاده دور از یکدگر
دست در هم داد چون گوی انگل اکنون ز انتظام
دانۀ دل پاک کن از گردانده وانگهی
چشم شو بهر تماشا جمله تن مانند دام
فتح باب دولتست امروز زیرا داده اند
در سرای خاص سلطان شریعت بار عام
مطلع خورشید شد بار دگر برج شرف
جلوگاه کعبه شد با ردگر بیت الحرام
دل که چون سنگ سیه بد، یافت چون زمزم صفا
تا که رکن شرع را در کعبه می بیند مقام
عقل با این خانه دید ار بیت معمور فلک
هر زمان در حیرت افتد کین کدامست آن کدام
ربع مسکون از جوار آن همی یابد خطر
سقف مرفوع از ستون او همی گیرد قوام
مهرومه را از برای خشت بامش ساختند
این یکی از زرّ پخته وان یکی از سیم خام
بوده از شکل هلالش دوش گردون ناوه کش
وافتابش روز و شب اندر گل اندایی بام
دست رضوان ساحت فردوس گویی آب زد
بس که از شرم نهادش خوی کند دارالسّلام
صبح از این معنی نماید هر نفس دست سپید
تا بیفزود بدان صحن سرایش چون رخام
شد شفق شنگرف و گردون کاسه های لاژورد
مهر و ماهش شمسه و نقّاش چرخ خویش کام
از خواص این سرای آنست کآهختست تیغ
بر در او حاجب الشّمس از پی دفع عوام
لطف و عنف خواجه دروی داد بار از بهر آن
هم هوایش راست صحّت هم سمومش را سقام
شاد باش ای هفت اجرام سماوی بر درت
همچو پروین بر هم افتاده ز فرط ازدحام
خسرو سیّارگان لبّیک زد، چون قدر تو
حلقۀ گردون گرفت و بانگ در زد کای غلام
از تواضع حلم تو همچون زمین سهل الفیاد
وز ترفّع قدر تو همچون فلک صعب المرام
از لباس مستعار روز و شب ذاتت کنون
بر حقست ار عار می دارد ز فرط احتشام
آسمان کو همچون در، حلقه بگوش این درست
بندگیت را ز تحت الفرط کردست التزام
نطفه یی از صلب جودت زادۀ دریا و کان
رشحه یی از بحر طبعت مایۀ فیض غمام
رخنه یی کز تیغ قهرت در دل خصم اوفتاد
هم بنوک ناوک قهرت پذیرد التیام
پایمال نیستی گردد فلک همچون رکاب
گر بتابی یکدم از کارش عنان اهتمام
پرتوی از رای تو گلگونۀ رخسار صبح
گردی از میدان قهرت وسمۀ گیسوی شام
با وفاق تو نگنجد این دو رنگی در جهان
با خلاف تو بیفتد سلک ایّام از نظام
با طبقهای نثار آید فلک از سیم و زر
بامدادان تا کند بر خاک درگاهت سلام
صبح از این معنی ، درم ریزان بر اندازد نقاب
مهر از این رو زرفشان آید پدید از راه بام
با یک اندازی کلکت تیر چرخ از دم زند
همچون سوفارش زبان بیرون کشد گردون ز کام
گر نکردی جاه تو تعدیل ذات مشتری
هرگز او را کی بدی در محضر افلاک نام
پیش لفظ تو شکر شیرینی خود عرضه کرد
عقل از این رو میکند چون پسته در لب ابتسام
دشمنت چون نار از آن رو سرخ روی آمد که شد
قطره قطره خون اندامش فسرده در مسام
دست قدرت چون سراپرده بزد بر بام چرخ
از مسامیر ثوابت ساخت اوتاد خیام
سحر کآید از سر کلکت بود سحر حلال
بیت کان نبود مدیح نو بود بیت حرام
گر نگویم مدح تو تیغ زبان در کام من
باز گردد با شگونه همچو تیغ ! ندر نیام
مدح اخلاق تو کز وی عقل کلّ قاصر بود
کی نماید کلک پی کرده بشرح آن قیام؟
چون صراحی از می مهرت تهی پهلو که کرد؟
کش نگشت از دور گردون دل پر از خون همچو جام
ای خداوندی که پیش نفخۀ اخلاق تو
از نسیم گل، فلک چون غنچه برگیرد مشام
روزگار دولت تو روز بازار هنر
هجرت میمون تو تاریخ ایّام کرام
همچو میخ از سرزنش گردون فرو رفتی بخاک
گر نکردی از تضرّع هم بحبلت اعتصام
دودمانت را گر آتش هم نفس شد باک نیست
خانۀ خورشید لابد آتشی باشد مدام
چرخ وانجم در طواف خانه ات بودند وکرد
آستانت را اثیر از روی تعظیم استلام
گر نهاد آتش زبان در خاندان عصمتت
لاجرم زان شد زبان زرنگارش قیر فام
در بهشت خانه ات آتش ازیرا راه یافت
کو همی سوزد دل اعدای جاهت بر دوام
جرم اختر را ز برج محترق ناید گزند
ذات گوهر را زکان کندن نکاهد احترام
زرد و لرزان بر درت افتاد چون زنهاریان
تا نخواهد خاطر و قّادت از وی انتقام
شاید ار با آسمان پهلو زند چرخ اثیر
کز سرافرازی گذارد بر چنین درگاه گام
همچو آتش اطلس زربفت پوشد آتشی
هر که او بر آستانت کرد یک ساعت مقام
من که هستم معتکف چون خاک بر درگاه تو
از چه محرومم ز تشریفاتت ای صدر انام
آری آری روزه شرط اعتکاف آمد از آن
دست گردون کرد بر کام من از حرمان لگام
تا که کّحال قدر از چرخ و انجم هر شبی
سازد از کحل الجواهر سرمۀ چشم ظلام
باد عمرت جاودان در دولت و بخت جوان
باد کارت با نظام از دولت خواجه نظام
حال تو در رفعت و حال حسودت در خمول
هم برین منوال بادا تا قیامت والسّلام
بر تو میمون باد این تحویل فرّخ کاوفتاد
در سنۀ خمس و نمانین غرّۀ ماه صیام



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر در این قصیده به ستایش صدر سعید، رکنالدین صاعد میپردازد و از حال و هوای مبارک زندگی او سخن میگوید. او به بیداری در برابر غم و اندوه اشاره میکند و امید دارد که بخت او به شادکامی منجر شود. در ادامه، شاعر به زیباییهای سرای خاص سلطان اشاره دارد و این مکان را مملو از نور و صفا توصیف میکند. او به تأثیر اخلاق نیک رکنالدین بر آسمان و زمین اشاره کرده و از ویژگیهای بالای او در برخورد با دوستان و دشمنانش سخن میگوید. همچنین کارهای او را حاکی از قدرت و ارادهای میداند که با آن، مستدام خواهد ماند و به جاودانگی و رفعت حال او در طول تاریخ میاندیشد. در نهایت، شاعر دعا میکند که او در این مقام و جایگاه بماند و زندگیاش همواره در خوشی و رونق باشد.
هوش مصنوعی: دیشب در حالتی میان خواب و بیداری بودم که پیک شتابان باد صبا از سرای سلامت (پایتخت یا بهشت) برایم پیامی آورد.
هوش مصنوعی: پیام این بود: ای کسی که از دلتنگی همیشه رو به دیوار غم نشستهای، برخیز که هنگام آن رسیده که بخت با تو یار شود و کامروا شوی.
هوش مصنوعی: تا کی مانند حرف الف تنها و دور از شادی نشستهای و تا کی مثل حرف لام زیر بار غم خمیدهای؟
هوش مصنوعی: اگر کیسهٔ طبع تو از سرمایهٔ شادی خالی است، برخیز و از طبع بیخبران و ناشایستگان که غمی ندارند، اندکی شادی وام بگیر.
هوش مصنوعی: کارهایی که مانند دانههای پراکنده از هم دور افتاده بودند، اکنون به سامان آمده و چون گویی به هم پیوستهاند و نظم یافتهاند.
هوش مصنوعی: دانهٔ دلت را از گرد غم پاک کن و آنگاه برای تماشا سراپا چشم شو، همچون دام که سراسر سوراخ و چشم است.
هوش مصنوعی: امروز روز گشودهشدن درِ اقبال است، زیرا در سرای ویژهٔ پادشاه شریعت (ممدوح) بار عام دادهاند و همه را راه دادهاند.
هوش مصنوعی: بار دیگر برج شرف محل طلوع خورشید شد و بار دیگر خانهٔ کعبه جایگاه جلوه شد؛ یعنی سرای ممدوح دوباره به وجود او روشن و آباد شد.
هوش مصنوعی: دلی که مانند حجرالاسود سیاه و تیره بود، چون آب زمزم صفا یافت؛ زیرا رکن دین (رکنالدین، ممدوح) را در این کعبه بر مقام خود میبیند. در این بیت با رکن و مقام و صفا و زمزم بازی شده است.
هوش مصنوعی: عقل اگر بیت معمور آسمان را کنار این خانه ببیند، هر لحظه در شگفتی میماند که کدام این است و کدام آن.
هوش مصنوعی: زمین آباد از همسایگی این سرای ارج و قدر مییابد و سقف برافراشتهٔ آسمان از ستون آن استواری میگیرد.
هوش مصنوعی: خورشید و ماه را برای خشتهای بام آن ساختهاند؛ یکی از طلای گداخته و دیگری از نقرهٔ ناب.
هوش مصنوعی: دیشب آسمان با شکل هلال، که مانند ناوه است، گلکشی میکرد و خورشید شب و روز سرگرم کاهگلمالیِ بام آن بود.
هوش مصنوعی: گویی دست رضوان صحن بهشت را آب پاشیده است، چون بهشت از شرمِ ساختار این سرای پیوسته عرق کرده است.
هوش مصنوعی: صبح به همین سبب هر دم دست سپید خود را نشان میدهد تا صحن این سرای را مانند سنگ مرمر سپید و درخشان کند.
هوش مصنوعی: شفق شنگرف رنگآمیزی آن شد و آسمان کاسههای لاجوردش؛ خورشید و ماه نقشهای شمسهٔ آناند و خود فلک نقاش آن است.
هوش مصنوعی: از ویژگیهای این سرای آن است که خورشید، چون پردهداری، بر در آن شمشیر کشیده تا مردم عامی را دور کند.
هوش مصنوعی: مهربانی و درشتی خواجه در این سرای اثر نهاده است؛ از این رو هوای آن مایهٔ تندرستی و باد سوزانش مایهٔ بیماری است (برای دوست و دشمن).
هوش مصنوعی: شاد باش ای ممدوح که هفت سیارهٔ آسمان از فراوانی ازدحام، مانند ستارگان پروین، بر در تو روی هم افتادهاند.
هوش مصنوعی: چون مقام تو حلقهٔ در آسمان را گرفت و ندا داد که ای غلام، پادشاه ستارگان یعنی خورشید لبیک گفت و به خدمت آمد.
هوش مصنوعی: بردباری تو از فروتنی مانند زمین رام و آسانپذیر است و قدر تو از بلندی مانند آسمان دستنیافتنی است.
هوش مصنوعی: اکنون حق دارد ذات تو که از فرط شکوه، از پوشیدن جامهٔ عاریتی شب و روز ننگ داشته باشد؛ یعنی برتر از زمان است.
هوش مصنوعی: آسمان که مانند حلقهٔ در، حلقهٔ بندگی این در را در گوش دارد، خود را به بندگی تو از جان و دل ملزم کرده است.
هوش مصنوعی: دریا و معدن نطفهای زاده از پشت بخشش تواند و بارانبخشی ابر قطرهای از دریای طبع توست.
هوش مصنوعی: زخمی که شمشیر خشم تو در دل دشمن افکند، تنها با نوک تیر خشم تو به هم میآید؛ یعنی چارهاش نابودی بیشتر است.
هوش مصنوعی: اگر لحظهای عنان توجه و همت خود را از کار آسمان برگردانی، فلک مانند رکاب پایمال نیستی میشود.
هوش مصنوعی: سرخی رخسار صبح پرتوی از اندیشهٔ روشن توست و سیاهی گیسوی شب گردی از میدان خشم توست.
هوش مصنوعی: در هماهنگی با تو این دورنگی (روز و شب یا نیرنگ) در جهان جایی ندارد و با مخالفت تو رشتهٔ روزگار از نظم میافتد.
هوش مصنوعی: آسمان هر بامداد با طبقهایی از سیم و زر برای نثار میآید تا بر خاک درگاه تو سلام کند.
هوش مصنوعی: به همین سبب صبح درهمافشان پرده از چهره برمیدارد و خورشید زرافشان از سوی بام آسمان پیدا میشود؛ یعنی روشنایی صبح و خورشید همان نثار آسمان بر درگاه توست.
هوش مصنوعی: با یک بار به کار افتادن قلم تو، تیر (عطارد، دبیر فلک) از نفس میافتد و آسمان مانند سوفار تیر از شگفتی و درماندگی زبان از دهان بیرون میآورد.
هوش مصنوعی: اگر مقام تو طبع مشتری را معتدل و سعد نکرده بود، او هرگز در میان افلاک نام و آوازهای نداشت.
هوش مصنوعی: شکر در برابر سخن تو ادعای شیرینی کرد و برای همین عقل مانند پستهٔ خندان به این ادعا لبخند میزند.
هوش مصنوعی: دشمن تو مانند انار سرخروی است، چون خون تنش از ترس تو قطرهقطره در منفذهای پوستش منجمد شده است.
هوش مصنوعی: وقتی دست قدرت الهی سراپردهٔ آسمان را برافراشت، از ستارگان ثابت میخهایی ساخت و آنها را ستون و میخ خیمهها قرار داد.
هوش مصنوعی: سخنی که از نوک قلم تو برمیآید سحری است حلال، و هر بیتی که در ستایش تو نباشد بیتی حرام و ناروا است.
هوش مصنوعی: اگر ستایش تو را نگویم، شمشیر زبانم در دهانم واژگونه برمیگردد، مانند شمشیری که در نیام فرو رود؛ یعنی زبانم بیکار و خاموش میماند.
هوش مصنوعی: ستایش اخلاق تو که حتی عقل کل از آن ناتوان است، چگونه از قلمِ پایشکستهٔ من برمیآید؟
هوش مصنوعی: چه کسی مانند صراحی پهلوی خود را از شراب محبت تو خالی کرد که از گردش روزگار دلش مانند جام پر از خون نشد؟ یعنی هر که از مهر تو بیبهره ماند، گرفتار رنج شد.
هوش مصنوعی: ای خداوندگاری که در برابر بوی خوش اخلاق تو، آسمان مانند غنچه از بوی گل روی میگرداند و بینی از آن برمیدارد.
هوش مصنوعی: دوران دولت تو روز رونق بازار هنر است و سفر و هجرت خجستهٔ تو آغاز تاریخ روزگار بزرگواران است.
هوش مصنوعی: اگر آسمان با زاری به ریسمان تو چنگ نزده بود، از سرزنشها مانند میخ در خاک فرو میرفت.
هوش مصنوعی: اگر آتش به خاندان تو رسید جای نگرانی نیست، زیرا خانهٔ خورشید ناگزیر همیشه آتش دارد.
هوش مصنوعی: آسمان و ستارگان گرد خانهٔ تو طواف میکردند و فلک آتش از روی بزرگداشت آستان تو را بوسید؛ یعنی آتشسوزی در حقیقت بوسیدن آستان تو بود.
هوش مصنوعی: اگر آتش زبان بر خاندان پاک تو گشود، به کیفر آن زبانِ زرینش به رنگ قیر سیاه شد؛ اشاره به دود و سیاهی آتش.
هوش مصنوعی: آتش به این سبب به خانهٔ بهشتمانند تو راه یافت که پیوسته دل دشمنان مقام تو را میسوزاند.
هوش مصنوعی: ستاره از قرار گرفتن در برج سوزان آسیب نمیبیند و گوهر از کنده شدن از کان ارزشش کم نمیشود؛ پس این حادثه از قدر تو نمیکاهد.
هوش مصنوعی: آتش زرد و لرزان مانند پناهخواهان بر درگاه تو افتاد تا ذهن تیزبین تو از او انتقام نگیرد.
هوش مصنوعی: سزاوار است که فلک آتش با آسمان برابری کند، چون از سربلندی بر چنین درگاهی گام نهاده است.
هوش مصنوعی: هر کس ساعتی بر آستان تو بماند، مانند آتش جامهٔ اطلس زربفت میپوشد؛ یعنی از بخشش تو خلعت زرین مییابد.
هوش مصنوعی: من که مانند خاک بر درگاه تو معتکف و ماندگارم، چرا از خلعتها و بخششهای تو محرومم، ای بزرگ مردمان؟
هوش مصنوعی: آری، روزه شرط اعتکاف است و برای همین روزگار بر کام من لگام محرومیت زد؛ یعنی محرومیتم همان روزهٔ لازمِ اعتکاف بر درگاه توست.
هوش مصنوعی: تا وقتی که سرمهساز تقدیر هر شب از آسمان و ستارگان سرمهٔ گوهرین برای چشم تاریکی میسازد،
هوش مصنوعی: عمرت در دولت و بخت جوان جاودان باد و کارت از دولت خواجه نظام سامانیافته باد.
هوش مصنوعی: حال تو در بلندی و حال حسودت در گمنامی و فرومایگی تا روز قیامت همینگونه بماند؛ والسلام.
هوش مصنوعی: این تحویل و دگرگونی خجسته که در سال هشتاد و پنج و در نخستین روز ماه رمضان روی داد، بر تو مبارک باد.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
ای ز سیمینه فکنده در بلورینه مدام
هم بساعد چون بلوری هم بتن چون سیم خام
سرو داری ماه بار و ماه داری لاله پوش
لاله داری باده رنگ و باده داری لعل فام
زلف تو مشک سیاه و جعد تو شمشاد تر
[...]
آن زبرجد رنگ مشکین بوی و طعمش طعم شهد
رنگ دیبا دارد و بوی قماری عود خام
چون تو ببریدی شود هر یک از آن ده ماه نو
ور نبری باشد او در ذات خود ماه تمام
تا شد از گل بوستان سیمگون بیجاده فام
بوی و رنگ از گل ستاند و باده و بیجاده وام
از شکوفه باد در بستان شده لؤلؤ فشان
وز شقایق سنگ در صحرا شده بیجاده فام
حور عین از خلد اگر عمدا ببستان بگذرد
[...]
حلم باید مرد را تا کار او گیرد نظام
صبر باید تا ببیند دوست دشمن را به کام
عادت ایوب و ابراهیم صبر و حلم بود
شد به صبر و حلم پیدا نام ایشان از انام
صنع یزدان همچنانکایوب و اپراهیم را
[...]
ای همیشه بوده راه دین احمد را قوام
همچنان چون پیش ازین ملک ملکشه را نظام
عفو تو خط درکشد هر جا که بیند یک خطا
اسم تو گردن نهد آنجا که بیند یک تمام
آسیای فتنه فرق دشمنت را کرد آس
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.