کیم من داغداری از زمانه
بهر داغی خدنگ را نشانه
ز گمنامی بشهر خود غریبی
شکسته خاطری محنت نصیبی
هدف وارم همیشه رو گشاده
به پیش تیر تقدیر ایستاده
ز رفعت بی نصیبم دارد ایام
عجب نبود اگر افتادم از بام
زاوج بام تا منزلگه خاک
متاعی خوش نکرد این جان غمناک
عجب راهی که بیش از ده قدم نیست
درو از خوف و محنت هیچ کم نیست
کسیرا کاینچنین راهی بپیش است
خطر در منزلش از راه بیش است
کنون سامان دردم بیشتر شد
شکست دست سود این سفر شد
سپهر از بهر آن دستم شکسته
که نگشایم گره از کار بسته
فلک کس را مسلم کی رها کرد
شکسته بسته ای در کار ما کرد
کسی از دست او سالم نجسته است
فلک دست همه بر تخته بسته است
از آن بر گردنم بسته است ایندست
که اندر گردنم ناموس در دست
کسی کو خدمت محنت پسندد
چنین باید به سینه دست بندد
شکست دست می باید زدل بیش
اگر دستی نهد کس بر دل ریش
بجای پا کلیم از شوق دیدار
بسر می رفت تا منزلگه یار
از آن بنهاد چرخ مردم آزار
بگردن کندش از دست ورم دار
بچشم دهر بودم خار پیوست
کنونم برندارد چون بیکدست
بجرم اینکه دایم می پرستم
بگردن چون سبو بسته است دستم
فلک زد گشت چون غم را خزینه
زدستم قفل بر صندوق سینه
زتاب درد بی قوت چنانست
که گر نبضم بجنبد بشکند دست
تحرک پا کشیده است از میانه
شده انگشتها انگشت شانه
چه پرسی حال انگشتان افکار
بیک بستر فتاده پنج بیمار
چو باده سوی لب آید همیشه
ز دست دیگری مانند شیشه
بکف شد کار گیرائی چنان تنگ
که نتواند گرفتن از حنا رنگ
امیدم از گرفتن خوش بریده است
کسی شاعر بدین همت ندیده است
مرا سامان محنت هیچ کم نیست
بکف از باد دستی جز ورم نیست
زصدمه ساعدم نرم آنچنانست
که او مغز آستینم استخوانست
بیکسو می رود از دوش بازو
که او مغز آستینم استخوانست
بیکسو می رود از دوش بازو
باین شاهین نمی استد ترازو
گرفت از بار درد انگشتها خم
شد از تأثیر صحبت همچو خاتم
بود خم گشته دست درد پرور
بروی سینه همچون حلقه بر در
همیشه بسته است این دست افکار
بمهد سینه همچون طفل بیمار
ز تاب درد می غلطم بهر سو
که خواهد مهد جنبان طفل بدخو
مرا درد آنچنان بیتاب دارد
که بختم آرزوی خواب دارد
بنوعی داردم ایندست دلگیر
که هر انگشت بر من می زند تیر
تو گوئی پنجه ام دست چنارست
که از موج نسیمی بیقرارست
زدست دیگری نالد همه کس
زدست خویش می نالم من و بس
بسان نامه سرتاپا شکستم
شکسته چند جا چون قرعه دستم
دو دستم قرعه آمد تخته سینه
بعلم رمل هستم بی قرینه
پی این فال دائم قرعه انداز
که آید کی درستی از سفر باز
نماندم هیچ عضوی ناشکسته
چو شمشیرم سراپا تخته بسته
بهر شهری که ظلم از حد رود بیش
کسان بیرون روند از خانه خویش
بملک پیکرم از جور گردون
ز جای خود شده هر بند بیرون
فتاده ساعد و بازوی افکار
بروی صفحه سینه چو پرگار
خط زخم بتان مسطر همی خواست
باین پرگار مسطر می کنم راست
بتنگ آمد دلم از درد بازو
کنم پهلو تهی زین یار بدخو
بنوعی گشته ام از درد بیتاب
که دارم رشک بر آرام سیماب
کند چون ناخن آهنگ درازی
من آیم در مقام چاره سازی
که ترسم بسکه ضعفم گشته افزون
کشد دست مرا از شانه بیرون
شکست خاطرم خود بود ظاهر
شکسته خاطرم اکنون چو خاطر
نه بینی در میان این خلایق
چو من یک ظاهر و باطن موافق
همین چرخم نه دست بسته داد است
زبان طعن خلقی هم گشاد است
زهر کس چشم پرسش بیش دارم
جگر از طعنه او ریش دارم
زهر کس بود امید مومیائی
ازو دیدم شکست دل فزائی
برای جان شمع این شعله بس نیست
دگر این سرزنش هر لحظه از چیست
بر اطراف من خاطر شکسته
همیشه مهربان یاران نشسته
کشیده بر من رنجور دلگیر
زبان اعتراضی همچو شمشیر
باین حرفم یکی دل می خراشد
چرا باید کسی در بام باشد
یکی گوید چو پایت رفت ازجا
زره بایست برگردی ببالا
دگر گوید چو ظاهر شد فتادن
میان راه بایست ایستادن
چه می گوید ببین آن یار دلسوز
نبایستی فتادن تا شود روز
شب تاریک و راه بام بس دور
از آن گردیده ای زینگونه رنجور
یکی گوید ره نارفته رفتن
بلد بایست همره بر گرفتن
باین محنت مرا از خلق پیوست
سخن باید شنیدن جمله زین دست
از آنها آنکه بهتر می سراید
زبان در طعن مستی می گشاید
زهی غافل ز بازیهای ایام
نمی افتد مگر هشیار از بام
نمی داند چو آمد وعده کار
تو خواهی مست باش و خواه هشیار
چه جاری گشت تقدیر الهی
بلا نازل شود خواهی نخواهی
چه شد تقدیر کس می افتد از بام
اگر گیرد درون چاه آرام



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر در این شعر از درد و محنتهای ناشی از جدایی و غم ناشی از تقدیر سخن میگوید. او احساس میکند که دستی شکسته دارد که نماد ناامیدی و مشکلاتش است و این درد تمامی وجودش را دربرگرفته است. شاعر تحت فشار زمانه و تقدیر قرار دارد و با سیستم سختگیر چرخ فلک میسازد. او بر این باور است که هر انسانی، به ویژه شاعران، در میانه ناملایمات زندگی به نوعی دچار شکست و ناامیدی میشوند. در نهایت، او در تلاش است تا از این دردها رهایی یابد و از ناامیدی به امید برسد، اما همچنان تحت تأثیر اوضاع و احوال خود است.
هوش مصنوعی: من کیستم؟ کسی که زمانه بر او داغهای بسیار نهاده است و با هر داغی، نشانهٔ تیرِ تازهای شده است.
هوش مصنوعی: از بینامونشانی در شهر خودم غریبم؛ دلشکستهای هستم که سهمش رنج و سختی است.
هوش مصنوعی: مانند نشانهٔ تیر، همیشه با روی گشاده در برابر تیر تقدیر ایستادهام.
هوش مصنوعی: روزگار مرا از بلندی و مقام بیبهره کرده است؛ پس عجیب نیست که از بام هم افتادم. «رفعت» هم بلندیِ جایگاه است و هم بلندیِ بام.
هوش مصنوعی: در این راه از اوج بام تا زمین، این جان غمگین هیچ کالای خوشی به دست نیاورد؛ یعنی از این سفر کوتاه جز زیان بهرهای نبرد.
هوش مصنوعی: شگفتا از راهی که بیش از ده گام نیست، ولی از ترس و رنج هیچ کم ندارد.
هوش مصنوعی: هر کس چنین راهی در پیش دارد، خطرِ رسیدن به مقصد، یعنی برخورد با زمین، از خطرِ خودِ راه بیشتر است.
هوش مصنوعی: اکنون رنجهایم بیشتر شد و سودِ این سفر، شکستنِ دستم بود.
هوش مصنوعی: آسمان دستم را شکست تا نتوانم گره از کارهای بستهام بگشایم.
هوش مصنوعی: فلک هرگز کسی را سالم رها نکرده است و در کار من هم شکستوبست کرد. «شکستهبسته» هم به معنای کارِ ناقص است و هم به شکستن و بستنِ استخوانِ دست اشاره دارد.
هوش مصنوعی: هیچکس از دست فلک سالم نرسته است؛ فلک دست همه را به تخته بسته است. این تعبیر هم به آتلِ تختهایِ دستِ شکسته اشاره دارد و هم کنایه از درمانده و بیچاره کردن است.
هوش مصنوعی: این دست را از آن رو به گردنم آویختهاند که پاسِ آبرو و ناموس بر عهده و گردنِ من است.
هوش مصنوعی: کسی که خدمتگزاریِ رنج را برمیگزیند، باید مانند خدمتکاران اینگونه دست به سینه ببندد؛ اشارهای طنزآمیز به دستِ بستهشده بر سینه.
هوش مصنوعی: اگر کسی دست بر دلِ زخمی بگذارد، شکستگیِ دستش باید از شکستگیِ دلش بیشتر شود؛ یعنی دستِ من که بر سینهٔ پرزخم بسته شده، از دل هم شکستهتر است.
هوش مصنوعی: کلیم از شوقِ دیدار، به جای پا با سر به سوی منزل یار میرفت؛ یعنی با سر از بام به زمین افتاد.
هوش مصنوعی: برای همین، آسمانِ مردمآزار از دستِ ورمکردهاش کُندهای، یعنی بندی چوبی، بر گردنش نهاد.
هوش مصنوعی: همیشه در چشم روزگار مانند خار بودم و اکنون که یکدست شدهام، روزگار مرا از جا برنمیدارد و به حساب نمیآورد.
هوش مصنوعی: به جرمِ اینکه همیشه بادهپرستی میکنم، دستم را مانند دستهٔ سبو به گردنم بستهاند.
هوش مصنوعی: چون سینهام گنجینهٔ غم شد، فلک دستم را قفلی کرد و بر صندوقِ سینه زد.
هوش مصنوعی: از شدت درد چنان ناتوان شدهام که اگر نبضم بجنبد، دستم میشکند.
هوش مصنوعی: توانِ حرکت از میان رفته است و انگشتانم مانند دندانههای شانه خشک و بیحرکت ماندهاند.
هوش مصنوعی: از حالِ انگشتانِ زخمیام چه میپرسی؟ پنج بیمارند که در یک بستر افتادهاند.
هوش مصنوعی: اکنون باده، مانند شیشهٔ شراب، همیشه با دستِ دیگری به لبم میرسد؛ یعنی خودم نمیتوانم جام را بردارم.
هوش مصنوعی: توان گرفتن در کف دستم چنان کم شده که حتی نمیتواند رنگ حنا را بگیرد.
هوش مصنوعی: امیدم از «گرفتن» یکسره بریده است. با طنز میگوید هیچکس شاعری با چنین بلندهمتی ندیده که دستش چیزی نگیرد، یعنی صله و بخشش هم نمیپذیرد.
هوش مصنوعی: از اسباب رنج هیچ کم ندارم. در کفم از «باددستی» یعنی گشادهدستی چیزی جز ورم نیست. بازی با «باد» است که هم به ولخرجی اشاره دارد و هم به ورم و آماس.
هوش مصنوعی: از ضربه ساعدم چنان سست و نرم شده که گویی تنها استخوان، مغز و درونهٔ آستینم است.
هوش مصنوعی: بازو از جای شانه به یک سو در رفته است. مصراع دوم تکرار مصراع بیت پیشین است و ظاهراً در نسخه خطایی رخ داده است.
هوش مصنوعی: بازویم از شانه به یک طرف افتاده است. با چنین شاهینی (هم شانه و هم شاهین ترازو) ترازوی تنم راست و متعادل نمیایستد.
هوش مصنوعی: انگشتانم زیر بار درد خم شدهاند و از اثر همنشینی با هم، مانند انگشتری حلقه گشتهاند.
هوش مصنوعی: دستِ دردپروردهام خمیده بر روی سینه افتاده است، مانند حلقهای که بر در آویخته باشد.
هوش مصنوعی: این دست زخمی همیشه بر گهوارهٔ سینه بسته شده است، مانند کودکی بیمار.
هوش مصنوعی: از شدت درد به هر سو میغلتم، همانطور که کودک بدخو گهوارهجنبان میخواهد.
هوش مصنوعی: درد چنان بیقرارم کرده که حتی بختم، که همیشه خفته بود، اکنون آرزوی خواب دارد.
هوش مصنوعی: این دست آزارنده چنان حالی برایم ساخته که هر انگشتش گویی تیری بر من میزند.
هوش مصنوعی: گویی پنجهام برگ پنجهمانند چنار است که از موج نسیمی میلرزد و آرام ندارد.
هوش مصنوعی: همه از دست دیگران، یعنی از ستم آنان، مینالند، اما من تنها از دست خودم مینالم.
هوش مصنوعی: مانند نامهٔ تاشده سراپا شکستهام و دستم مانند قرعه در چند جا شکسته است.
هوش مصنوعی: دو دستم قرعه شده و سینهام تختهٔ رمل. در دانش رمل بیهمتا شدهام.
هوش مصنوعی: برای این فال پیوسته قرعه میاندازم تا ببینم کی «درستی» یعنی سلامتی از سفر بازمیگردد.
هوش مصنوعی: هیچ عضوی از من ناشکسته نمانده است و مانند شمشیری که در تختههای غلاف بسته باشند، سراپا در تختهبند شکستهبندیام.
هوش مصنوعی: در هر شهری که ستم از حد بگذرد، مردم از خانههای خود بیرون میروند.
هوش مصنوعی: در سرزمین تنم نیز از ستم روزگار، هر مفصلی از جای خود بیرون رفته است.
هوش مصنوعی: ساعد و بازوی زخمیام بر صفحهٔ سینه مانند پرگار افتاده است.
هوش مصنوعی: خط زخمهایی که زیبارویان زدهاند، خطکشی منظم میخواست. اکنون با این پرگار، یعنی بازوی شکسته، آن خطها را راست میکنم.
هوش مصنوعی: دلم از درد بازو به تنگ آمده است. از این یار بدخو پهلو تهی میکنم و دوری میجویم. بازی لفظی است، چون بازو در پهلو جای دارد.
هوش مصنوعی: از درد چنان بیقرار شدهام که به آرامش سیماب، که خود همیشه لرزان و ناآرام است، حسرت میبرم.
هوش مصنوعی: هر وقت ناخنم رو به بلند شدن میگذارد، در پی چاره و کوتاه کردنش برمیآیم.
هوش مصنوعی: زیرا میترسم ضعفم چنان زیاد شده باشد که همین ناخن بلند، دستم را از شانه بیرون بکشد. این اغراقی طنزآمیز در بیان ناتوانی دست است.
هوش مصنوعی: دلشکستگی من از پیش آشکار بود؛ اکنون تنم نیز مانند دلم شکسته شده است.
هوش مصنوعی: در میان مردم کسی را نمییابی که ظاهر و باطنش مانند من با هم یکی باشد؛ یعنی هم دلم شکسته است و هم تنم.
هوش مصنوعی: روزگار تنها دستی شکسته و بسته به من نداد، بلکه زبان طعنهٔ مردم را هم بر من گشود.
هوش مصنوعی: از هر کس بیشتر انتظار احوالپرسی داشتم، از طعنهاش دلم زخمیتر شد.
هوش مصنوعی: از هر کس امید مومیایی، یعنی مرهم شکستگی، داشتم، از او شکستی تازه بر دلم دیدم.
هوش مصنوعی: مگر شعلهٔ این درد برای سوختن جان من، که چون شمع است، کافی نیست؟ پس این سرزنشِ هر لحظه برای چیست؟
هوش مصنوعی: دوستانِ به ظاهر مهربان همیشه دور من دلشکسته نشستهاند. این سخن طعنهآمیز است.
هوش مصنوعی: آنان زبان اعتراض را مانند شمشیر بر من بیمار و دلتنگ کشیدهاند.
هوش مصنوعی: یکی با این سخن دلم را میخراشد که چرا آدم باید اصلاً روی بام برود.
هوش مصنوعی: یکی میگوید وقتی پایت لغزید، باید از همان راه به بالا برمیگشتی.
هوش مصنوعی: دیگری میگوید وقتی دیدی داری میافتی، باید وسط راه میایستادی.
هوش مصنوعی: ببین آن دوست دلسوز چه میگوید: نباید پیش از روشن شدن هوا میافتادی. شاعر با ریشخند به این سخن بیمعنا اشاره میکند.
هوش مصنوعی: و میگوید شب تاریک بود و راه بام دور، و برای همین اینچنین آسیب دیدی.
هوش مصنوعی: یکی میگوید برای رفتن به راهی که نرفتهای، باید راهنمایی همراه خود میبردی.
هوش مصنوعی: با این رنج، باید پیوسته از مردم همهٔ اینگونه سخنان را بشنوم.
هوش مصنوعی: بهترینِ آنان هم، که سخن را زیباتر میگوید، زبان به طعنه میگشاید که افتادنم از مستی بوده است.
هوش مصنوعی: شگفتا از این بیخبر از بازیهای روزگار! مگر آدم هشیار از بام نمیافتد؟
هوش مصنوعی: او نمیداند که وقتی زمان مقدّر کاری برسد، چه مست باشی و چه هشیار، آن کار رخ میدهد.
هوش مصنوعی: وقتی تقدیر الهی جاری شود، بلا خواهناخواه فرود میآید.
هوش مصنوعی: اگر تقدیر چنین باشد، کسی حتی اگر در ته چاه آرام گرفته باشد، باز از بام میافتد.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.