شمارهٔ ۲۳ - در تهنیت عیدنوروز و منقبت اسدالله الغالب علی بن ابیطالب علیه السلام گوید
چو نوروز کاوهسان علم بر کتف نهاد
سر بیوراسب دی ز تاج و تن اوفتاد
فریدون فرودین برآمد به تخت شاد
در و دشت جست زیب چو اورنگ کیقباد
شخ و شاخ یافت لعل چو اکلیل بهمسنی
یکی بین به شاخ گل که در بردن قلوب
چو سرمست شاهدیست که بد ننگرد ز خوب
ایاغ وی از طلوع پر از باده تا غروب
گه از رقص در شمال گه از وجد در جنوب
گه از باد مستوی گه از بار منحنی
همی از بنفشهام پُر است از شگفت دل
کز اردیبهشت مه چو شد سوی دی گسل
به تنها به جیش برد زد و گشت مستقل
بدان نازکی که بود حریر از تنش خجل
شکست آن سپه که داشت ز یخ درع آهنی
چمن از جمال گل چو خورشید از سپهر
گل سرخ در چمن چو اندر سپهر مهر
و یا گل چو لعبتی است که جان بشکرد به مهر
بویژه چو صبحگاه نقاب افکند ز چهر
همی بلبلش به جان نماید برهمنی
الا ای که طرّهات کشد ماه را به غُل
به گرد لب تو خط چو بر آب خضر پُل
کنون کز شقیق گشت چمن پر ایاغ و مل
به پای درخت سرو زدهست بتی چو گل
ز من بشنو این سخن بزن جام یکمنی
بچم در میان باغ ز ایوان کناره کن
چمنزار چهر خویش پر از ماهپاره کن
ز سنبل کلاله ساز ز گل گوشواره کن
به سوسن کنایه گوی به سعتر اشاره کن
بدان جعد سعتری وز آن خط سوسنی
جهان گرچه از بهار چو خلد از منزهی است
ولی کوی تو ز روح به خلدش شهنشهی است
ز برد ستبرقیت عیان ماه خرگهی است
نظر در حضور تو به طوبی ز ابلهی است
که طوبی بر تو نیز نماید فروتنی
به بستان چرا روم که بستان من تویی
بدان چهر لالهگون گلستان من توئی
به ریحان چه میکنم که ریحان من توئی
شکفته گل بهشت به دوران من توئی
بر تو حدیث گل کند کشف کودنی
ز رشک عذار تو خجل نقش آزری
ز آزرم قامتت به گِل سرو کشمری
برد پیکرت شکیب ز دیبای شوشتری
خم ابروان تو چو شمشیر حیدری
همی رمز دوستی نماید به دشمنی
بتا ای که عارضت بَر از مه لطافتش
به نزد تو قد سرو به شرم از ظرافتش
به نوروز باده نوش که پاید شرافتش
چو امروز شد عیان شه دین خلافتش
شد این روز نو ز حق مَثَل در مزینی
علی آنکه هرچه هست ظهورات ذات اوست
کمالات ذوالجلال پدید از صفات اوست
دوصد خضر جرعه نوش ز عین الحیات اوست
ثبات زمین و چرخ طفیل ثبات اوست
از او تافته وجود به هر قاصی و دنی
به هر جا که بنگری هم او هست و غیر نیست
بجز ذکر وصل او به مقیات و دیر نیست
خرد را ز ملک وی به در، پای سیر نیست
قضا بی رضای او پی شر و خیر نیست
از او جسته کاینات طراز مکونی
بر اضداد چون قدم حدوثش موافق است
همان گه که راتق است همانگاه فاتق است
به یک شب به یک بدن مه چل سرادق است
ز سهمش زمان رزم مغارب مشارق است
نه این سازد اَیسری نه آن دارد اَیمنی
بر پاک جان او ملایک قوالبند
گه تند خشم او ضیاغم ارانبند
به کاخش طباق سبع چو نسج عناکبند
به سکان درگهش که قدسی مراتبند
به جان بال جبرئیل کند بادبیزنی
گر او را به بوالبشر جهات نبوت است
ولی در نهانیش حقوق ابوت است
هویدا ازو به دهر نتاج مشیت است
در اقلیم فرّ وی که گلزار وحدت است
چه سلطان و چه گدا چه مسکین و چه غنی
خدیوا توئی که عرش چو گوئی به دست تست
سرِ جمله انبیا به جان پایبست تست
فراتر ز لامکان بساط نشست تست
ندیده کسی ترا بدانسان که هست تست
که حق عز اسمه نبوده است دیدنی
ز ایجاد تو به خلق شد اکرامی از خدا
رسل از تو دل قوی به صمصامی از خدا
به هر گام دررسد ترا کامی از خدا
نبشکستی ار تو بت، نَبُد نامی از خدا
چه فرخ سیاستی جه نیکو زلیفنی
تو بخشندهٔ نجوم به چرخ معلقی
تو آرندهٔ نبات ز ارض مطبقی
که خواند مقیدت که با لذات مطلقی
گهی دستگیر نوح به بطنان زورقی
گهی یاور شعیب به صحرای مدینی
شها ای که عقلهاست به مهر تو مفتتن
به جیحون نگر که ساخت معطر ز تو دهن
اگرچه به مدحتت نیاید ز من سخن
ولیکن از این خوشم که از بحر طبع من
شود بزم اصدقات پر از دُر مخزنی
بویژه خدیو یزد خداوند فتح و نصر
براهیم نامور خلیل خدیو عصر
به دل ضیغم نبرد به رخ آفتاب عصر
چنان از نخست عمر به صفوت شده است حصر
که چون صبح دویم است ز پاکیزه دامنی
نخواهد خلود خلد کسی کآیدش انیس
نبیند خمار خمر تنی کافتدش جلیس
سوالش همی رشیق جوابش همه سلیس
به خوان عمیم وی مه و مهر کاسه لیس
به دیگ نعیم وی فلک را نهنبنی
به ظل حمایتش بود نازِش جهان
نفاذش ز معدلت شد آرامش جهان
همانا ز حق نبود جز او خواهش جهان
چو جولان دهد سمند بر آرایش جهان
نهد ابلق سپهر ز سر خوی توسنی
امیرا توئی که چرخ دخیل سریر تست
در امداد نور شمس رهین ضمیر تست
میامن به پای خویش به منت اسیر تست
صفابخش روزگار کلام هژیژ تست
که چون وحی منزل است ز کشی و متقنی
گهرپاش کلک تو که شد ملجأ ثقات
بود وقت حل و عقد کلید در نجات
ز محمود خط وی جهان رشک سومنات
فشاند به صفحه مشک هی از معدن دوات
اگرچه ندیده است کسی مشک معدنی
گر از عقل تن کنند در آن تن تو جانیا
وگر جان بدن شود تو در وی روانیا
به ارض اندر از علو دگر آسمانیا
دل چرخ پیر را تو بخت جوانیا
بزد نقش پای تو سرمه به گرزنی
ترا در گه نبرد غم از گرم و سرد نیست
ولی با تو چرخ را توان نبرد نیست
ز انبوه لشکرت مر اندیشه گرد نیست
جهان جمله دیدهام تنی چون تو مرد نیست
به تولید مثل تست جهان را سترونی
مها ای که به ز تو نسنجد سخن کسی
به من بین که نی چو من ز اهل زَمن کسی
تلفظ چو من نکرد بدر عدن کسی
ولیکن نداشته است چو ممدوح من کسی
نه فرخنده فرخی نه استاد سوزنی
الا تا که بشکفد به هر سال گل به باغ
الا تا که بردمد شقایق به کوه و راغ
همی تا که زنبق است فروزنده دماغ
رخت باد پر فروغ دلت باد در فراغ
ز الطاف خسروی ز تایید ذوالمنی



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر در این شعر به مناسبة عید نوروز و بزرگداشت حضرت علی (علیهالسلام) فضایل و صفات او را توصیف میکند. او با وصف بهار و زیباییهایش، علی را به عنوان شخصیتی برجسته و الهی معرفی میکند که وجودش نماد بینظیری از جلال و کمال است. در این شعر، شاعر از ویژگیهای ظاهری و باطنی علی و تأثیراتی که او بر جهان و خلقت دارد، سخن میگوید و او را دلیل پیدایش خیر و روشنی در جهان میداند. در نهایت، این شعر ترکیبی از تمجید پرشور از شخصیت علی و توصیف زیباییهای طبیعت در بهار است.
هوش مصنوعی: نوروز مانند کاوهٔ آهنگر درفش را بر دوش گرفت و سرِ ضحاکِ دیماه، یعنی زمستان، از تاج و تن جدا شد و افتاد.
هوش مصنوعی: فروردین مانند فریدون شادمان بر تخت نشست و در و دشت مانند تخت کیقباد آراسته شد.
هوش مصنوعی: کوه و شاخهها از شکوفه و گل، لعلهایی یافتند و مانند تاج بهمن شاه گوهرنشان شدند.
هوش مصنوعی: شاخهٔ گل را ببین که در دلبردن مانند زیبارویی سرمست است که از مستی میان بد و خوب فرقی نمیگذارد و دل همه را میبرد.
هوش مصنوعی: جام او از طلوع تا غروب پر از باده است و گاهی به سوی شمال میرقصد و گاهی از سرِ وجد به سوی جنوب خم میشود.
هوش مصنوعی: گاهی از وزش باد راست میایستد و گاهی از سنگینی بار گل خمیده میشود.
هوش مصنوعی: دلم از کار بنفشه پر از شگفتی است که پیش از رسیدن اردیبهشت، به جنگ دی و سرما رفت.
هوش مصنوعی: بنفشه تنها بر سپاه سرما تاخت و پیروز و مستقل شد، با آنکه چنان نازکاندام بود که حریر در برابر تنش شرمنده بود.
هوش مصنوعی: و سپاهی را شکست داد که از یخ زره آهنین بر تن داشت.
هوش مصنوعی: چمن از زیبایی گل مانند آسمانی است که خورشید دارد و گل سرخ در چمن مانند خورشید در آسمان است.
هوش مصنوعی: یا گل مانند لعبتی زیباست که با مهر و محبت جان را شکار میکند، بهویژه هنگامی که سحرگاه پرده از چهره برمیدارد و میشکفد.
هوش مصنوعی: بلبل از جان او را مانند برهمنی که بت را میپرستد، پرستش میکند.
هوش مصنوعی: ای معشوقی که زلفت ماه را به زنجیر میکشد و موهای تازهرُسته گرد لبت مانند پلی است بر آب حیاتِ خضر.
هوش مصنوعی: اکنون که چمن از شقایق پر از جام و شراب شده و زیبارویی گلمانند پای درخت سرو نشسته است،
هوش مصنوعی: این سخن را از من بشنو و جامی بزرگ به اندازهٔ یک من شراب بنوش.
هوش مصنوعی: از ایوان کناره بگیر و با ناز در باغ بخرام و چمنزار را با چهرهٔ خود پر از پارههای ماه کن.
هوش مصنوعی: از سنبل برای خود گیسو و از گل گوشواره بساز و به سوسن و سعتر طعنه و اشاره کن،
هوش مصنوعی: با آن زلف پیچیدهٔ سعترمانند و آن خط سوسنگونت، یعنی زیبایی تو از سعتر و سوسن برتر است.
هوش مصنوعی: هرچند جهان از بهار مانند بهشت پاکیزه و خرم شده است، کوی تو از روحافزایی بر بهشت هم پادشاهی میکند.
هوش مصنوعی: از جامهٔ دیبا و استبرقِ تو ماهی که در خیمه پنهان است آشکار میشود و در حضور تو به درخت طوبی نگریستن از نادانی است،
هوش مصنوعی: چون درخت طوبی نیز در برابر تو فروتنی میکند.
هوش مصنوعی: چرا به بوستان بروم وقتی بوستان من تویی و با آن چهرهٔ لالهرنگ گلستان من تویی.
هوش مصنوعی: ریحان به چه کارم میآید وقتی ریحان من تویی و در روزگار من گل شکفتهٔ بهشت تویی.
هوش مصنوعی: سخن گفتن از گل در برابر تو نشانهٔ کندذهنی و نادانی است.
هوش مصنوعی: نقشها و بتهای آزر از رشک چهرهٔ تو شرمسارند و سرو کاشمر از شرم قامت تو در گل فرورفته است.
هوش مصنوعی: اندام تو صبر و قرار را از دیبای شوشتری میرباید، یعنی از آن نرمتر است، و خم ابروانت مانند شمشیر حیدر، ذوالفقار است،
هوش مصنوعی: که با دشمنی و زخمزدن، رمز دوستی را آشکار میکند؛ همانگونه که شمشیر علی با دشمنی با دشمنان دین، دوستی خدا را نشان میداد.
هوش مصنوعی: ای زیباروی که چهرهات در لطافت از ماه برتر است و قامت سرو در برابر ظرافت تو شرمنده است.
هوش مصنوعی: در نوروز باده بنوش که شرف این روز ماندگار است، زیرا امروز خلافت شاه دین (علی) آشکار شد.
هوش مصنوعی: این روز نو به خواست خدا در آراستگی و زیبایی زبانزد شد.
هوش مصنوعی: علی کسی است که هرچه هست جلوههای ذات اوست و کمالات خداوند بزرگ از صفات او پدیدار میشود.
هوش مصنوعی: صدها خضر از چشمهٔ آب حیات او جرعه مینوشند و پایداری زمین و آسمان وابسته به پایداری اوست.
هوش مصنوعی: هستی از او بر هر دور و نزدیک و بر هر خرد و کلانی تابیده است.
هوش مصنوعی: به هر سو بنگری تنها او هست و دیگری نیست؛ در عبادتگاه و دیر نیز جز یاد وصال او چیزی نیست.
هوش مصنوعی: خرد را توان آن نیست که از قلمرو او بیرون رود، و قضای الهی بیرضای او در پی هیچ نیک و بدی نمیرود.
هوش مصنوعی: آفریدگان آرایش هستی و آفریدهشدن را از او یافتهاند.
هوش مصنوعی: چون قدیم و حادث بودنش با هم سازگار است، جامع اضداد است؛ در همان لحظه که پیوند میدهد، میگشاید و جدا میکند.
هوش مصنوعی: در یک شب با یک تن مهمان چهل خیمه میشود؛ و در هنگام جنگ از هیبت او مغربها و مشرقها درهم و جابهجا میشوند.
هوش مصنوعی: از هیبت او نه این سو چپ بودن خود را نگه میدارد و نه آن سو راست بودنش را؛ یعنی جهتها به هم میریزد.
هوش مصنوعی: فرشتگان برای جان پاک او همچون کالبدند، و هنگام خشم تند او شیران چون خرگوش ترسانند.
هوش مصنوعی: در برابر کاخ او هفت آسمان مانند تار عنکبوت سست و ناچیزند؛ و برای ساکنان درگاهش که مقامی قدسی دارند،
هوش مصنوعی: جبرئیل از جان با بال خود بادبزنی میکند و خدمتشان را بر عهده دارد.
هوش مصنوعی: اگرچه از نظر ظاهر در رشتهٔ نبوت از نسل آدم است، اما در حقیقت باطنی بر آدم حق پدری دارد.
هوش مصنوعی: نتیجهها و ثمرات خواست الهی از او در جهان آشکار است؛ و در قلمرو شکوه او که گلزار یگانگی است،
هوش مصنوعی: پادشاه و گدا و بینوا و توانگر همه یکساناند.
هوش مصنوعی: ای فرمانروا، تویی که عرش مانند گویی در دست توست و سرور همهٔ پیامبران از جان دلبستهٔ توست.
هوش مصنوعی: جایگاه نشستن تو برتر از لامکان است و هیچکس تو را آنگونه که هستی ندیده است،
هوش مصنوعی: چون خداوند که نامش گرامی است، دیدنی نبوده است؛ یعنی تو نیز مظهر اویی و حقیقتت دیده نمیشود.
هوش مصنوعی: آفرینش تو بخششی از سوی خدا به مردم بود، و پیامبران با تو که شمشیری از سوی خدایی دلگرم بودند.
هوش مصنوعی: در هر گام کامی از خدا به تو میرسد؛ اگر تو بتها را نمیشکستی، نامی از خدا باقی نمیماند.
هوش مصنوعی: چه فرمانروایی فرخنده و چه هیبت و بیمدادن نیکویی!
هوش مصنوعی: تو ستارگان را به آسمان آویخته میبخشی و گیاهان را از زمین لایهلایه بیرون میآوری.
هوش مصنوعی: چه کسی تو را محدود میخواند در حالی که ذاتاً مطلقی؛ گاه دستگیر نوح در دل کشتی بودی،
هوش مصنوعی: و گاه یاور شعیب در صحرای مدین.
هوش مصنوعی: ای شاه، که خردها شیفتهٔ مهر تو هستند، به جیحون بنگر که دهان خود را با یاد تو خوشبو کرده است.
هوش مصنوعی: هرچند سخنی شایستهٔ ستایش تو از من برنمیآید، اما خوشحالم که از دریای طبع من (سخنی در مدح تو جاری شده است).
هوش مصنوعی: در ادامهٔ بیت پیش: خوشحالم که از دریای طبع من، مجلس دوستان تو پر از مرواریدهای گرانبها (شعرهای نغز) میشود.
هوش مصنوعی: بهویژه فرمانروای یزد، صاحب پیروزی و نصرت، ابراهیمِ نامدار که خلیل و فرمانروای روزگار است. شاعر با نام ابراهیم و لقب خلیل به ابراهیم خلیل پیامبر اشاره دارد.
هوش مصنوعی: او در دلیری شیرِ میدان جنگ است و در چهره خورشیدِ زمانه؛ از آغاز عمر چنان یکسره به پاکی و صفا اختصاص یافته است...
هوش مصنوعی: ...که از پاکدامنی مانند صبح دوم (صبح صادق) روشن و بیآلایش است.
هوش مصنوعی: هر که همدم او شود دیگر جاودانگی بهشت را نمیخواهد، و هر که همنشینش گردد رنج خماری شراب را نمیبیند؛ یعنی همنشینیاش سراسر شادی است.
هوش مصنوعی: پرسش او همیشه ظریف و پاسخش روان و شیواست؛ بر سفرهٔ گستردهٔ او ماه و خورشید ریزهخوار و کاسهلیساند.
هوش مصنوعی: و برای دیگ نعمت او، آسمان تنها سرپوشی است؛ یعنی بخشش او از آسمان هم بزرگتر است.
هوش مصنوعی: جهان به سایهٔ پشتیبانی او مینازد و فرمانرواییاش از راه دادگری، مایهٔ آرامش جهان شده است.
هوش مصنوعی: گویی جهان از خدا جز او چیزی نخواسته است؛ و هنگامی که او اسبش را برای آراستن جهان به جولان درمیآورد...
هوش مصنوعی: ...اسب ابلق آسمان (روز و شب) سرکشی را کنار میگذارد و رام او میشود.
هوش مصنوعی: ای امیر، تویی که آسمان پناهندهٔ تخت توست و خورشید در تابش نور وامدار اندیشهٔ روشن توست.
هوش مصنوعی: خجستگیها با پای خود و با منتپذیری اسیر تو شدهاند، و آنچه به روزگار صفا میبخشد سخن ارجمند توست...
هوش مصنوعی: ...که از زیبایی و استواری مانند وحیِ فرودآمده است.
هوش مصنوعی: قلم گوهرافشان تو که پناهگاه مردم معتمد شده است، هنگام گشودن و بستن کارها کلید درِ رهایی است.
هوش مصنوعی: از خط پسندیده و زیبای قلمت (با ایهام به محمود غزنوی و بتخانهٔ سومنات) جهان مایهٔ رشک سومنات شده است؛ آن قلم پیوسته از کان دوات بر صفحه مشک میافشاند.
هوش مصنوعی: هرچند کسی تاکنون مشکی را که از معدن برآید ندیده است؛ یعنی کار قلم تو شگفتی بیمانند است.
هوش مصنوعی: اگر از خرد تنی بسازند، تو جان آن تنی؛ و اگر جان خود تن شود، تو روان آنی.
هوش مصنوعی: از بلندی مرتبه، بر روی زمین آسمانی دیگری؛ و برای دل آسمان پیر، بخت جوانی.
هوش مصنوعی: خاک جای پای تو برای تاجها سرمه شده است؛ یعنی بزرگان خاک پای تو را ارج مینهند.
هوش مصنوعی: تو در هنگام جنگ از گرم و سرد روزگار باکی نداری، اما آسمان را توان جنگیدن با تو نیست.
هوش مصنوعی: اندیشه نمیتواند گرد سپاه انبوه تو را فراگیرد؛ همهٔ جهان را دیدهام و هیچ مردی چون تو نیست.
هوش مصنوعی: جهان از پدید آوردن همانندی برای تو نازا و ناتوان است.
هوش مصنوعی: ای ماهروی، کسی بهتر از تو سخن را نمیسنجد؛ به من بنگر که در میان مردم روزگار کسی چون من نیست.
هوش مصنوعی: هیچکس مانند من مروارید عدن بر زبان نیاورده است (سخن گوهرین نگفته است)، اما هیچ شاعری هم ممدوحی مانند ممدوح من نداشته است...
هوش مصنوعی: ...نه فرخیِ فرخنده و نه استاد سوزنی.
هوش مصنوعی: تا هر سال گل در باغ میشکفد و شقایق بر کوه و دشت میروید...
هوش مصنوعی: ...و تا زنبق با بوی خوش خود مغز را روشن و شاداب میکند، چهرهات پرفروغ و دلت آسوده باد...
هوش مصنوعی: ...به لطف شاهانه و یاری خداوند بخشنده.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.