چون او بتی شمن نستاید بصد بهار
چون او گلی چمن ننماید بصد بهار
گوئی که هست دو لبش از بسدو عقیق
تشبیه دو لبش ز عقیق و بسد مدار
پیرایه عقیق زبرجد کجا بود
بسد کجا شود صدف دور شاهوار
زلفش بگردد و رخ رنگین شکرشکن
چون گرد لاله زار بهاری بنفشه زار
گاهی ز عشق لاله کنم ناله و فغان
گاهی بگریم از غم هجر بنفشه زار
از مشگ زلف اوست مرا چهره خون ختن
از عود جعد اوست مرا باغ چون قمار
چون آن بت خماری آمد قدح بدست
از مشگ بسته بر گل رخساره اش خمار
بر تخم کو کنار توان کوه بار کرد
کوه است عشق و هست دلم تخم کوکنار
بنگر چو تو بتی ننگارید و نافرید
چون خواجه بزرگ تبار آفریدگار
شمس الکفات شیخ زمن بوعلی حسن
کاحسانش کرد مر علما را بزرگوار
در زینهار اوست جهان سربسر ولیک
از دست او نیابد دینار زینهار
ناورد بخت بد همه گرد عدوی اوست
روی عدوش هست زناورد پرغبار
باغ است این جهان و همه خلق بار اوست
بهتر از این وزیر نیاورد باغ بار
بی امر او امارت زرق است و مخرقه
بی رأی او وزارت وزراست و مستعار
از بهر دوستانش برآید ز خار گل
وز بهر دشمنانش برآید ز خاک خار
باشند دشمنانش همه روزه خارپوش
باشند حاسدانش همه ساله خاکسار
از مهر او بدست چو شکر بود شرنگ
وز کین او بدشت چو چنبر بود چنار
بر دشمنانش گردد چون نار هر چه نور
بر دوستانش گردد چون نور هر چه نار
هرکس کند شکار بکف زر و سیم او
رامش کند ز گیتی دائم دلش شکار؟
کافر چو دید صورتش و سیرتش شنید
در هستی خدای نباشد بدل شک آر
از جود او شده است زمین گوهرین سلب
وز خوی او شده است هوا عنبرین بخار
خواهی که کینش جوئی از بهر آزمون
پیشانی پلنگ و کف اژدها بخار
هم بختیار باشد و هم شوربخت خلق
از گشت چرخ و زوست همه خلق بختیار
آنکس که اختیار کند چرخ را بر او
بر روز پاک باشد کرده شب اختیار
مردیش بی تکلف و رادیش بی ریا
خوبیش بی کران و کریمیش بی شمار
دینار پیش سائل بیش آورد بطبع
هرچند بیش گوید سائل به پیشم آر
با مهر او هلاهل نگزاید و شرنگ
با کین او گزاید شهد و شکر چو مار
بر جسم بدسگالان چون مار کرد موی
در دست نیکخواهان چون موی کرد مار
ای افتخار عالم و ای آفت درم
از خدمت تو بهتر باشد چه افتخار
از سعد روزگار موالیت یار گل
وز آفت زمانه معادیت جفت خار
روئین سفندیار نکردی بجنگ رای
گر روز جنگ تیغ تو دیدی سفندیار
شد روی دوستانت پر از رنگ چون شفق
وز خون دشمنانت شده چون شفق دیار
رأی تو نام بد نپذیرد چو آب نقش
بر دلت فضلها چو بسنگ اندرون نگار
هم با گهر بکینی و هم با درم بکین
هم بر سخا سواری و هم بر سخن سوار
روی مخالفانت چو دینار جعفری
روی موافقانت چو گلبرگ و گل انار
این همچو برگ بید کهن گشته روز باد
وان یک ز شاخ رسته نوآئین و آبدار
شیران جبان بوند ز تیغ تو روز جنگ
شاهان دوتا بوند به پیش تو روز بار
گر نامدم بخدمت بپذیر عذر من
کم هست بسته پایم در کار استوار
از دست خسروانم بر پای پای بست
وز کار چاکرانم در دست دستوار
تا همچو خار باشد زلف بتان برنگ
تا چشم خوبرویان باشد چو زلف یار
در دست دوستانت همواره زلف دوست
بر چشم دشمنانت پیوسته نوک خار



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر در این مدح، شمس الکفات، ابوعلی حسن را به عنوان شخصیتی والا و بینظیر توصیف میکند که در عالم علم و فضیلت برتر از دیگران است. او را با زیباییهای ظاهری و باطن مخصوصاً با دلی شیرین و سخی وصف میکند و میگوید که عشق و محبت او، حیات و سرور را به دوستانش میبخشد. همچنین از تاثیر منفی دشمنانش بر زندگیشان میگوید و برتری او را در مواجهه با آنها نمایان میسازد. شاعر در پایان، مقام و منزلت او را در جامعه به تصویر میکشد و تأکید میکند که وجود او بالاتر از هر افتخاری است.
هوش مصنوعی: بتپرست در صد بتکده بتی به زیبایی او را نمیستاید و چمن در صد بهار گلی مانند او نشان نمیدهد. «بهار» هم به معنای بتکده است و هم به معنای فصل بهار.
هوش مصنوعی: شاید بگویی دو لب او از مرجان و عقیق است، اما لبانش را به عقیق و مرجان تشبیه نکن، چون از آنها برتر است.
هوش مصنوعی: عقیق چگونه میتواند زیور زبرجد باشد و مرجان چگونه صدفِ مروارید شاهوار شود؟ لب سرخ او بر خط سبز و دندانهای مرواریدگونهاش چیزی است که سنگهای گرانبها نمیتوانند به آن برسند.
هوش مصنوعی: زلف او گرد چهرهٔ رنگین و شیرینش حلقه میزند، مانند بنفشهزاری که گرد لالهزار بهاری روییده باشد.
هوش مصنوعی: گاهی از عشق لالهٔ رخسار او ناله و فریاد میکنم و گاهی از غم دوری از بنفشهزار زلفش میگریم.
هوش مصنوعی: از زلف مشکین او چهرهام مانند خونِ نافهٔ ختن سرخ و خونآلود شده است، و از بوی عودِ جعد او باغ من مانند قمار، سرزمین عود، خوشبو گشته است.
هوش مصنوعی: وقتی آن بتِ مستچشم جام به دست آمد، گویی از مشک روبندی بر گل رخسارش بسته بود؛ یعنی زلف سیاهش بر چهرهاش افتاده بود.
هوش مصنوعی: گویی میتوان کوهی را بر دانهٔ خشخاش بار کرد؛ عشق کوه است و دل من دانهٔ خشخاش. یعنی دل کوچک من بار سنگین عشق را میکشد.
هوش مصنوعی: بنگر که آفریدگار بتی مانند تو نیافریده و نقش نکرده است، همانگونه که کسی را مانند خواجهٔ بزرگنژاد نیافریده است. این بیت گریز از وصف معشوق به مدح ممدوح است.
هوش مصنوعی: آن خواجه شمسالکفات، شیخ روزگار، ابوعلی حسن است که بخشش و نیکیاش دانشمندان را بزرگ و ارجمند کرده است.
هوش مصنوعی: سراسر جهان در پناه و امان اوست، اما دینار از دست او امان نمییابد؛ یعنی زر را پیوسته میبخشد.
هوش مصنوعی: میدان نبرد بخت بد سراسر گرداگرد دشمن اوست و چهرهٔ دشمنش از این نبرد پر از گرد و غبار است.
هوش مصنوعی: این جهان باغی است و همهٔ مردم میوهٔ آناند، و این باغ میوهای بهتر از این وزیر به بار نیاورده است.
هوش مصنوعی: فرمانروایی بدون فرمان او ریا و نیرنگ است، و وزارت بدون رأی و تدبیر او بار گناه است و عاریتی.
هوش مصنوعی: به خاطر دوستانش از خار گل میروید و به خاطر دشمنانش از خاک خار میروید.
هوش مصنوعی: دشمنانش همیشه خارپوش و درماندهاند و حسودانش همهساله خوار و خاکنشیناند.
هوش مصنوعی: از مهر او زهر در دست مانند شکر شیرین میشود، و از کینهٔ او درخت چنار در دشت مانند چنبر خمیده میگردد.
هوش مصنوعی: برای دشمنانش هر روشنایی مانند آتش سوزان میشود و برای دوستانش هر آتشی مانند نور میگردد.
هوش مصنوعی: هر کس زر و سیم او را به دست آورد، دلش همیشه شادی و خوشی را از جهان شکار میکند.
هوش مصنوعی: اگر کافر چهرهٔ او را ببیند و از رفتار و خوی او بشنود، دیگر در دلش دربارهٔ هستی خدا شک و تردیدی باقی نمیماند.
هوش مصنوعی: از بخشش او زمین گویی جامهای از گوهر پوشیده است، و از خوی خوش او هوا بخاری خوشبو چون عنبر یافته است.
هوش مصنوعی: اگر بخواهی برای آزمودن با او دشمنی کنی، گویی پیشانی پلنگ و کف دست اژدها را خاراندهای؛ یعنی خود را به خطری مرگبار انداختهای.
هوش مصنوعی: مردم از گردش آسمان گاه خوشبخت و گاه بدبخت میشوند، اما از او همهٔ مردم خوشبختاند.
هوش مصنوعی: هر کس آسمان را بر او برتری دهد، مانند کسی است که شب تاریک را بر روز روشن ترجیح داده باشد.
هوش مصنوعی: مردانگی او بیتکلف و جوانمردیاش بیریاست؛ نیکیاش بیپایان و بخشندگیاش بیشمار است.
هوش مصنوعی: هرچه درخواستکننده بیشتر بگوید «پیش من بیاور»، او به اقتضای طبع خود دینار بیشتری پیش او میآورد.
هوش مصنوعی: اگر کسی مهر او را داشته باشد، زهر کشنده هم به او آسیب نمیرساند؛ و اگر کین او را داشته باشد، عسل و شکر هم مانند مار او را میگزد.
هوش مصنوعی: او موی را بر تن بدخواهان چون مار گزنده کرده و مار را در دست نیکخواهان چون موی نرم و بیآزار ساخته است.
هوش مصنوعی: ای مایهٔ افتخار جهان و ای نابودکنندهٔ درم (از بس میبخشی)، چه افتخاری بهتر از خدمت کردن به توست؟
هوش مصنوعی: دوستانت از نیکبختی روزگار همنشین گلاند، و دشمنانت از بلای زمانه همراه خار.
هوش مصنوعی: اگر اسفندیار رویینتن در روز نبرد شمشیر تو را میدید، هرگز اندیشهٔ جنگ نمیکرد.
هوش مصنوعی: چهرهٔ دوستانت از شادی مانند شفق گلگون شده، و سرزمینها از خون دشمنانت مانند شفق سرخ گشته است.
هوش مصنوعی: اندیشهٔ تو نام بد را نمیپذیرد، همانگونه که آب نقش را نگه نمیدارد؛ و فضیلتها در دل تو مانند نقشی که در سنگ کنده شده، پایدار است.
هوش مصنوعی: تو هم با گوهر دشمنی و هم با درم (چون همه را میبخشی)، و هم بر بخشندگی چیرهای و هم بر سخن.
هوش مصنوعی: چهرهٔ مخالفانت از ترس مانند دینار جعفری زرد است، و چهرهٔ موافقانت مانند برگ گل و گل انار سرخ و شاداب.
هوش مصنوعی: آن یکی (مخالف) مانند برگ کهنهٔ بید در روز باد زرد و لرزان است، و این یکی (موافق) مانند برگی تازه و پرآب که از شاخه روییده است.
هوش مصنوعی: شیران در روز جنگ از شمشیر تو ترسو میشوند، و پادشاهان در روز بار در برابر تو خم میشوند.
هوش مصنوعی: اگر به خدمت تو نیامدم، عذرم را بپذیر، زیرا پایم سخت در کاری بسته است.
هوش مصنوعی: به دست پادشاهان بر پایم بند نهاده شده و از کار خدمتگزاری بر دستم دستبند است؛ یعنی گرفتار خدمت دیگر فرمانروایان است و آزاد نیست.
هوش مصنوعی: تا زمانی که زلف زیبارویان در رنگ مانند خار است و چشم خوبرویان مانند زلف یار سیاه است،
هوش مصنوعی: همیشه در دست دوستانت زلف معشوق باشد و همواره نوک خار در چشم دشمنانت فرو رود.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
ای خواجه، این همه که تو بر میدهی شمار
بادام تر و سهیکی و بهمان و باستار
مار است این جهان و جهانجوی مارگیر
از مارگیر مار برآرد همی دمار
نیلوفر کبود نگه کن میان آب
چون تیغ آبداده و یاقوت آبدار
همرنگ آسمان و به کردار آسمان
زردیش بر میانه چو ماه ده و چار
چون راهبی که دو رخ او سال و ماه زرد
[...]
از دیدن و بسودن رخسار و زلف یار
در دست مشک دارم و در دیده لاله زار
بامشک رنگ دارم از آن زلف مشکرنگ
با لاله کار دارم از آن روی لاله کار
ماندست چون دل من در زلف او اسیر
[...]
یکروز مانده باز زماه بزرگوار
آیین مهر گان نتوان کرد خواستار
آواز چنگ وبربط و بوی شراب خوش
با ماه روزه کی بود این هر دو سازگار
ورزانکه یاد از و نکنی تنگدل شود
[...]
باران قطره قطره همی بارم ابروار
هر روز خیره خیره ازین چشم سیل بار
ز آن قطره قطره، قطره باران شده خجل
ز آن خیره خیره، خیره دل من ز هجر یار
یاری که ذره ذره نماید همی نظر
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.