چنین گوید غلام تو جلایر
که من رفتم ز شَرّا تا ملایر
بدیدم جملگی شهزادگان را
همه سرو سهی آزادگان را
ندیدم مثل شهزاده محمد
که یزدان حافظش بادا ز هر بد
به نستعلیق مثل میرعماد است
شکسته خطش از درویش یاد است
به نقاشی بود مانند مانی
ندارد در هنرها هیچ ثانی
مهندس باشد و سرباز و جنگی
زبانها داند از لفظ فرنگی
تن و توشش، تن و توش تهمتن
دل و دستش بود دارا و بهمن
نه مثلش عالم علم و ادب هست
نه منشی مثل او اندر عرب هست
نه رستم مثل او شیرین سوارست
نه نیرم هم چو او در کارزارست
نه یک تیرش خطا آید به آماج
نه بر خاک افتد اندر وقت قیقاج
جریدش صاعقهای پر زور و تند است
که مثل توپ هفتاد و دو پوند است
جلایر زان جرید بسیار خَورده
ز خون روی زمین را لعل کرده
پر از خون چکمهها از پا کشیده
تفقدها از آن شهزاده دیده
بروجرد و نهاوند و ملایر
همه جا بوده در خدمت، جلایر
پلوهای بروجرد و نهاوند
یخ و مشک و گلاب و شربت قند
خورشهای ترش مازندرانی
کباب و قلیه و ساک و بورانی
قطاب و قرص و نقل و آبدندان
نزاکت های نغز باب دندان
مرباهای بالنگ و به و سیب
گرفته از گلاب و قند ترکیب
همه از دولت شهزاده دیده
به کام دل چمنها را چریده
جلایر نوکر اخلاص کیش است
به خدمت از همه خدام پیش است
شب و روز در حضور شاهزاده
کمر بسته، به خدمت ایستاده
شکار کبک و آهو روز رفته
کشیک چی بوده شب را هم نخفته
به هر جا بوده نهر غرقگاهی
بلا گردان شده بهر سپاهی
به جوی افتاده و از جون گذشته
چو گیو از لُجّهٔ جیحون گذشته
زمستانش گل و لای و لجنها
به جای خز و سنجاب و کجنها
چقر کوبان به هر سو اسب رانده
معلق خورده زیر برف مانده
ملکزاده از آن اوضاع و اطوار
تعجب کرده و خندیده بسیار
جلایر جان دهد در راه آقا
چه پروا دارد از سرما و گرما!
همان وقتی که اندر جورقان بود
به خدمت روز و شب بسته میان بود
سه الف از مال مردم اخذ کرده
به شهزاده همهش را عرض کرده
سپرده جمله بر صندوق خانه
گرفته قبض تحویل از خزانه
قلمرو را جلایر در کف آورد
نه پنداری که سعی آصف آورد
نفاق اندر میان شهر انداخت
کلانتر را به بند قهر انداخت
کلانتر نیمه شب از شهر بگریخت
اساس دولت طهماسبی ریخت
جلایر در تفتن نابلد نیست
تفتن پارهای اوقات بد نیست
متاع رایجِ اینجا نفاق است
نه آذربایجان، اینجا عراق است
جلایر، زاده طهماس خان است
نشیمن کرده اندر اصفهان است
هنرها در جوانی کسب کرده
بسی مشق تفنگ و اسب کرده
سفرها کرده در دریا و خشکی
نشسته روی اسب و توی کشتی
نکرده یاد اقوام خراسان
ز کف مال پدر را داده آسان
ز مادر چند پاره سنگ مانده
که چون از زندگی دلتنگ مانده
به نازل قیمتی بیع و شرا شد
همه خرج و خوراک بچهها شد
کنون دیگر نماند از مال دنیا
به دست او مگر یک جفت و یک تا
بلی! خالی نباشد از کمالی
که گاهی عرضه دارد حسب حالی
جلایر دیده در طی رسایل
فتاوی مجتهدها در مسایل
تمامی حیلههای شرع داند
به دعوی و دَرَکها درنماند
به هر مجلس که آید بی توقف
کند در علمها دخل و تصرف
به استنجا و حیض و استحاضه
کنند از وی زن و مرد استفاضه
جلایر کاتب مطلبنگاری است
محرر کهنهٔ سررشتهداری است
شب مهتاب کاغذها نویسد
غلط هر جا شود فیالفور لیسد
قلم بر دست و عینک بر دماغش
رقم بر روی زانو بی چراغش
قُراقِر در شکم از شدت جوع
به سر سودای نظم امر مرجوع
شب دیجان بدین سان روز کرده
خَیو بر ریش پالان دوز کرده
چو پیدا شد به مشرق روشنائی
بخورده شیر گوسفندان دائی
دعا بر دولت شهزاده کرده
هر آنچه بود و نیست آماده کرده



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر به ستایشی از شهزاده محمد میپردازد و او را از بهترینها میداند. او به ویژگیهای برجسته محمد، مانند مهارت در هنرها و زبانهای مختلف و همچنین شجاعت در جنگها اشاره میکند. جلایر، که گویی خدمتگزاری وفادار است، در وصف خدمات خود و تلاشهایش برای شهزاده توضیح میدهد و انواع غذاها و لذیذهای محلی را برای او نام میبرد. جلایر با وجود شرایط سخت، همچنان آماده خدمت است و به تأکید بر وفاداری و دقتش در وظایف اشاره میکند. همچنین او به دانش و تسلط خود بر علوم دینی و شغفش در نوشتن نیز اشاره دارد.
هوش مصنوعی: جلایر، غلام و نوکر تو، چنین میگوید که من از شرّا تا ملایر سفر کردم.
هوش مصنوعی: همهٔ شاهزادگان را دیدم که همه مانند سرو راستقامت و آزاده بودند.
هوش مصنوعی: هیچکدام را مانند شاهزاده محمد نیافتم؛ خدا او را از هر بدی نگه دارد.
هوش مصنوعی: در خط نستعلیق مانند میرعماد است و خط شکستهاش یادآور درویش عبدالمجید است.
هوش مصنوعی: در نقاشی مانند مانی است و در هنرها هیچ همتایی ندارد.
هوش مصنوعی: هم مهندس است و هم سرباز و جنگاور، و زبانهای فرنگی را هم میداند. این ستایشهای اغراقآمیز رنگ طنز دارد.
هوش مصنوعی: اندام و نیروی تنش مانند رستم است و دل و دستش در بخشندگی و دلیری مانند دارا و بهمن است.
هوش مصنوعی: هیچ عالمی در دانش و ادب مانند او نیست و در میان عرب هم منشی و نویسندهای همچون او یافت نمیشود.
هوش مصنوعی: نه رستم مانند او سوارکار چابک و دلنشینی است و نه نریمان در میدان جنگ همپای اوست.
هوش مصنوعی: هیچ تیرش از نشانه خطا نمیرود و هنگام تیراندازی قیقاج، یعنی چرخیدن روی اسب و پرتاب تیر به پشت سر، از اسب به زمین نمیافتد.
هوش مصنوعی: جریدش (چوبدستیای که در بازی سوارکاری پرتاب میکنند) مانند صاعقهای پرزور و تند است و ضربهاش به اندازهٔ توپ هفتاد و دو پوندی است.
هوش مصنوعی: جلایر از آن جرید ضربههای بسیار خورده و زمین را از خون خود سرخ کرده است.
هوش مصنوعی: جلایر چکمههای پر از خون از پا درآورده و در عوض از شاهزاده مهربانی و دلجویی دیده است.
هوش مصنوعی: جلایر در بروجرد و نهاوند و ملایر، همهجا در خدمت شاهزاده بوده است.
هوش مصنوعی: پلوهای بروجرد و نهاوند و یخ و مشک و گلاب و شربت قند را چشیده است.
هوش مصنوعی: خورشهای ترش مازندرانی و کباب و قلیه و ساک و بورانی هم خورده است.
هوش مصنوعی: قطاب و قرص و نقل و آبدندان و شیرینیهای لطیف و خوشدهان هم نصیبش شده است.
هوش مصنوعی: مرباهای بالنگ و به و سیب را که با گلاب و قند درست شده بود هم خورده است.
هوش مصنوعی: همهٔ این نعمتها را از برکت شاهزاده دیده و مانند چارپایی در چمن، به دلخواه از آنها خورده است.
هوش مصنوعی: جلایر نوکری با اخلاص است و در خدمتگزاری از همهٔ خدمتکاران جلوتر است.
هوش مصنوعی: شب و روز کمر به خدمت بسته و در حضور شاهزاده ایستاده است.
هوش مصنوعی: روز به شکار کبک و آهو رفته و شب هم کشیکچی و نگهبان بوده و نخوابیده است.
هوش مصنوعی: هرجا رودی خطرناک و غرقکننده بوده، خود را بلاگردان سپاه کرده و پیشاپیش به آب زده است.
هوش مصنوعی: به جوی آب افتاده و از جانش گذشته و مانند گیو، پهلوان شاهنامه، از گرداب جیحون عبور کرده است؛ مقایسهای اغراقآمیز و طنزآلود.
هوش مصنوعی: در زمستان به جای پوشاک خز و سنجاب و جامههای لاییدار، گل و لای و لجن بر تن داشته است.
هوش مصنوعی: با تاخت و پاکوبی به هر سو اسب رانده، معلق زده و زیر برف مانده است.
هوش مصنوعی: شاهزاده از این حال و رفتار جلایر تعجب کرده و بسیار خندیده است.
هوش مصنوعی: جلایر در راه سرورش جان میدهد و از سرما و گرما هیچ باکی ندارد.
هوش مصنوعی: در همان زمانی که جلایر در جورقان بود، شب و روز کمر به خدمت بسته بود.
هوش مصنوعی: سه هزار (تومان) از مال مردم گرفته بود و همه را به شاهزاده گزارش داده و تقدیم کرده بود.
هوش مصنوعی: همهٔ آن پول را به صندوقخانه سپرده و از خزانه رسید تحویل گرفته بود؛ یعنی بهظاهر امانتدار بوده است.
هوش مصنوعی: جلایر آن قلمرو را به دست آورد؛ گمان نکنی که این کار حاصل کوشش وزیر (آصف) بود.
هوش مصنوعی: او در میان مردم شهر دودستگی و نفاق انداخت و کلانتر شهر را گرفتار خشم و بند کرد.
هوش مصنوعی: کلانتر نیمهشب از شهر گریخت و بنیاد قدرت طهماسبی فروریخت.
هوش مصنوعی: جلایر در فتنهانگیزی و دوبههمزنی ناشی نیست؛ و فتنهانگیزی گاهی هم بد نیست. (طنز در ستایش خود)
هوش مصنوعی: کالای رایج در این دیار دورویی و نفاق است؛ اینجا آذربایجان نیست، عراق (عجم) است.
هوش مصنوعی: جلایر پسر طهماسخان است و در اصفهان سکونت گزیده است.
هوش مصنوعی: در جوانی هنرهایی آموخته و بسیار تیراندازی با تفنگ و سوارکاری تمرین کرده است.
هوش مصنوعی: سفرهای بسیار در دریا و خشکی کرده، گاه سوار بر اسب و گاه در کشتی.
هوش مصنوعی: از خویشان خود در خراسان یادی نکرده و ثروت پدری را بهآسانی از دست داده است.
هوش مصنوعی: از مادرش چند پاره سنگ (گوهر) به ارث مانده بود که چون از زندگی و تنگدستی به ستوه آمده بود...
هوش مصنوعی: ...آنها را به قیمتی ارزان فروخت و همه صرف خرج و خوراک بچهها شد.
هوش مصنوعی: اکنون از مال دنیا جز یک جفت و یک تا چیزی در دستش نمانده است؛ یعنی بهکلی تهیدست است (احتمالاً با کنایهای هزلآمیز).
هوش مصنوعی: آری، با این همه بیهنر نیست، چون گاهی شرح حال و عرضحالی به پیشگاه تقدیم میکند.
هوش مصنوعی: جلایر در خلال رسالهها فتواهای مجتهدان را در مسائل گوناگون دیده است.
هوش مصنوعی: همهٔ حیلههای شرعی را میداند و در دعواها و ضمانتها و گرفتاریهای حقوقی درنمیماند.
هوش مصنوعی: به هر مجلسی وارد شود، بیدرنگ در همهٔ دانشها اظهار نظر و دخالت میکند.
هوش مصنوعی: زن و مرد دربارهٔ احکام استنجا و حیض و استحاضه از او بهره و فتوا میگیرند؛ به ریشخند، دانش او را به این مسائل پیشپاافتاده محدود میکند.
هوش مصنوعی: جلایر نویسندهٔ نامه و عریضه است و منشی کهنهکار دیوان حساب و سررشتهداری است.
هوش مصنوعی: در شب مهتابی نامهها مینویسد و هر جا غلطی پیش آید فوراً آن را با زبان لیس میزند و پاک میکند.
هوش مصنوعی: قلم در دست و عینک بر بینی، بیچراغ روی زانویش مینویسد.
هوش مصنوعی: از شدت گرسنگی شکمش قار و قور میکند و در سر هوای سامان دادن به کاری را دارد که به او سپردهاند.
هوش مصنوعی: شب تاریک را اینگونه به صبح رسانده و گویی تف بر ریش پالاندوز انداخته است؛ یعنی در شبزندهداری و رنج از پالاندوز هم پیشی گرفته است.
هوش مصنوعی: چون روشنایی در مشرق پدیدار شد، شیر گوسفندان دایی را خورده است.
هوش مصنوعی: برای دولت شاهزاده دعا کرده و هر چه بوده و نبوده را فراهم و آماده کرده است.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال یک حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.