(مثنوی سیاسی، یا داستان کاکا عابدین و یاسی) «در صفحه اول روزنامه قرن بیستم (آخرین شماره) کاریکاتور مردی خرسوار را نشان می دهد که خود را به پای «خم رسانیده و مشغول تناول شیره است و در کنار کاریکاتور مزبور چنین نوشته شده: «جناب جمبول بر خر جمهوری، سوار شده شیره ملت را مکیده و می خواهد به سر ما شیره بمالد!» سپس در صفحه دوم جریده مذکور اشعار ذیل چاپ شده است:
هست در اطراف کردستان دهی
خاندان چند کرد ابلهی
قاسم آباد است آن ویرانه ده
این حکایت، اندر آن واقع شده:
کدخدائی بود کاکا عابدین
سرپرست مردم آن سرزمین
خمره ای را پر ز شیره داشته
از برای خود ذخیره داشته
مرد دزدی ناقلا «یاسی » بنام
اهل ده در زحمت از او صبح و شام
بود همسایه بر آن، کاکای زار
وای از همسایه ناسازگار
عابدین هر گه که می گشتی برون
«یاسی » اندر خانه می رفتی درون
نزد خم شیره، بگرفتی مکان
هم از آن شیرین، همی کردی دهان
این عمل تکرار هی می گشته است
شیره هم رو بر کمی می هشته است
تا که روزی، کدخدای دهکده
دید از مقدار شیره کم شده
لاجرم اطراف خم را، کرد سیر
دید پای خمره، جای پای غیر
پس همه جا، جای پاها را بدید
تا به درب خانه «یاسی » رسید
بانگ زد ای یاسی! از خانه درآ
اینقدر همسایه آزاری چرا؟
دزد شیره، یاسی نیرنگ باز
کرد گردن را ز لای در دراز
گفت او را این چنین، کاکا سخن:
«تو چه حق داری خوری از رزق من!»
شیره من، از بهر خود پرورده ام »
خواست تا گوید که من کی کرده ام:
عابدین گفتش: «نظر کن بر زمین
جای های پای های خود ببین »
دید یاسی، موقع انکار نیست
چاره ای جز عرض استغفار نیست
«گفت: من کردم ولی، کاکا ببخش،
بنده را بر حضرت مولا ببخش »
بار دیگر، گر که کردم این چنین
کن برونم یکسر، از این سرزمین »
از ترحم، عابدین صاف دل
جرم او بخشید و شد یاسی خجل
چونکه از این گفتگو چندی گذشت
نفس اماره، به یاسی چیره گشت
باز میل شیره کرد آن نابکار
اشتها برد از کفش، صبر و قرار
دید بسته عهد، او با عابدین
که ندزدد شیره اش را بعد از این
فکر بسیاری نمود، آن نابکار
تا در این بابت، برد حیله بکار
رفت بر پشت خری شد جایگزین
راند خر را در سرای عابدین
دست خود را در درون خم ببرد
تا دلش می خواست از آن شیره خورد
کار خود را کرد، چون بر پشت خر
با همان خر، آمد از خانه به در
بار دیگر باز، کاکا در رسید
تا نماید شیره اش را بازدید
باز دید اوضاع خم، بر هم شده
همچنین از شیره خم کم شده
پای خم را کرد با دقت نظر
دید پای خمره، جای پای خر!
اندرون خمره هم، سر برد و دید
هست جای پنجه یاسی پدید
سخت در حیرت، فرو شد عابدین
هم ز خر بد دل، هم از یاسی ظنین
پیش خود می گفت این و می گریست:
ای خدا این کار، آخر کار کیست؟
گر که خر کردست خر را نیست دست (!)
یاسی ار کردست، یاسی بی سم است؟
زد دو دستی بر سر، آخر عابدین
وز تعجب بانگ بر زد این چنین!
چنگ چنگ یاسی و پا پای خر
من که از این کار، سر نارم به در!»
این حکایت زین سبب کردم بیان
تا شوند آگاه ابنای زمان
گر بخواهد آدمی، پی گم کند
پاهای خویشتن را سم کند
هر که اندر خانه دارد مایه ای
همچو یاسی دارد، او همسایه ای
یاسی ما هست ای یار عزیز:
حضرت جمبول یعنی انگلیز
آنکه دائم، کار یاسی می کند
وز طریق دیپلماسی می کند
ملک ما را، خوردنی فهمیده است
بر سر ما شیره ها، مالیده است!
او گمان دارد که ایران بردنی است
همچو شیره، سرزمینی خوردنی است
با «وثوق الدوله »بست، اول قرار
دید از آن، حاصلی نامد به کار
پول او خوردند، بر زیرش زدند
پشت پا بر فکر و تدبیرش زدند
چونکه او مأیوس گردید از وثوق
کودتائی کرد و ایران شد شلوق
همچنین زیر جلی «سید ضیاء»
زد به فکر پست آنها پشت پا
کودتا هم کام او شیرین نکرد
این حنا هم دست او، رنگین نکرد
دید هر چه مستقیما می کند
ملت آنرا زود، بر هم می زند
مردمان از نام او، رم می کنند
مقصدش را زود، بر هم می زنند
گفت آن به تا بر آید کام من
از رهی کآنجا، نباشد نام من
اندرین ره، مدتی اندیشه کرد
تا که آخر، کار یاسی پیشه کرد
گفت جمهوری، بیارم در میان
هم از آن بر دست خود گیرم عنان
خلق جمهوری طلب را، خر کنم
زانچه کردم، بعد از این بدتر کنم
پای جمهوری، چو آمد در میان
خر شوند از رؤیتش ایرانیان
پس بریزم در بر هر یک علیق
جمله را افسار سازم، زین طریق
گر نگردد مانع من روزگار
می شوم بر گرده آنها سوار
فرق جمعی، شیره مالی می کنم
خمره را از شیره، خالی می کنم
ظاهرا جمهوری پر زرق و برق
وز تجدد هم، کله آنرا به فرق
باطنا یاسی ایران، انگلیس
خر شود بد نام و یاسی شیره لیس
کرد زین رو، پخت و پز با سوسیال
گفت با آنها، روم در یک جوال
شد سوار خر که دزدد شیره را
پس بگیرد پنج میلیون لیره را
نقش جمهوری، به پای خر ببست
محرمانه زد به خم شیره دست
ناگهان، ایرانیان هوشیار
هم ز خر بدبین و هم از خر سوار:
های و هو کردند کاین جمهوری است،
در قواره از چه او یغفوری است؟
پای جمهوری و دست انگلیس!
دزد آمد دزد آمد، ای پلیس!
این چه بیرق های سرخ و آبی است
مردم، این جمهوری قلابی است
ناگهان ملت، بنای هو گذاشت
کره خر رم کرد، پا بر دو گذاشت
نه به زر قصدش ادا شد نه به زور
شیره باقی ماند، یارو گشت بور



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شعر دربارهٔ حکایت کاکا عابدین و یاسی است که در دهی در کردستان زندگی میکنند. کاکا عابدین کدخدای ده است و در خانهاش خمرهای پر از شیره دارد، اما یاسی همسایهاش به طمع آن شیره، بارها از آن میدزدد. وقتی عابدین متوجه میشود، یاسی ناچار به اعتراف میشود و عابدین او را میبخشد، اما یاسی دوباره به دزدی برمیگردد و تلاش میکند با عقل و نقشههای زیرکانه این کار را ادامه دهد. در نهایت، داستان به تحولات سیاسی و استعمارگری انگلیس در ایران برمیگردد و تشبیهاتی میان یاسی و دولتهای استعمارگر نمایان میشود، به طوری که جمهوری ظاهری که ایجاد میشود، در واقع دزدی از منابع ملی مردم است. ملت ایران به خُلق و خوی واقعی این جمهوری مشکوک میشوند و واکنش نشان میدهند.
هوش مصنوعی: این مقدمهٔ نثر میگوید که در صفحهٔ اول آخرین شمارهٔ روزنامهٔ قرن بیستم، کاریکاتور مردی خرسوار چاپ شده که خود را به پای خم رسانده و شیره میخورد. زیر آن نوشتهاند جناب جمبول سوار خر جمهوری شده، شیرهٔ ملت را مکیده و میخواهد سر ما را کلاه بگذارد. سپس شعرهای زیر در صفحهٔ دوم آمده است.
هوش مصنوعی: در حوالی کردستان دهکدهای هست که چند خانوادهٔ کرد سادهلوح در آن زندگی میکنند.
هوش مصنوعی: نام آن دهکدهٔ ویران قاسمآباد است و این داستان در آنجا رخ داده است.
هوش مصنوعی: کدخدایی به نام کاکا عابدین بود که سرپرستی مردم آن ده را بر عهده داشت.
هوش مصنوعی: او خمرهای پر از شیره داشت و آن را برای مصرف خودش ذخیره کرده بود.
هوش مصنوعی: مرد دزد زرنگ و حقهبازی به نام یاسی هم بود که اهل ده صبح و شام از دستش در رنج بودند.
هوش مصنوعی: یاسی همسایهٔ کاکا عابدین بیچاره بود؛ وای از همسایهٔ بدرفتار و ناسازگار.
هوش مصنوعی: هر وقت عابدین از خانه بیرون میرفت، یاسی وارد خانهاش میشد.
هوش مصنوعی: کنار خم شیره مینشست و دهانش را با آن شیرهٔ شیرین، شیرین میکرد.
هوش مصنوعی: این کار پیوسته تکرار میشد و شیره هم رفتهرفته کم میشد.
هوش مصنوعی: تا اینکه روزی کدخدای ده دید که از مقدار شیره کاسته شده است.
هوش مصنوعی: ناچار دور خم را خوب وارسی کرد و پای خمره جای پای آدم دیگری را دید.
هوش مصنوعی: سپس ردّ پاها را همه جا دنبال کرد تا به در خانهٔ یاسی رسید.
هوش مصنوعی: فریاد زد: ای یاسی، از خانه بیرون بیا؛ چرا اینقدر همسایهات را آزار میدهی؟
هوش مصنوعی: یاسیِ حیلهگر که دزد شیره بود، گردنش را از لای در بیرون آورد.
هوش مصنوعی: کاکا به او گفت: تو چه حقی داری که از روزی و دارایی من بخوری؟
هوش مصنوعی: کاکا گفت این شیره را برای خودم فراهم کردهام. یاسی خواست انکار کند و بگوید من کی چنین کاری کردهام.
هوش مصنوعی: عابدین به او گفت: به زمین نگاه کن و جای پاهای خودت را ببین.
هوش مصنوعی: یاسی دید جای انکار نیست و چارهای جز عذرخواهی و طلب بخشش ندارد.
هوش مصنوعی: گفت: من این کار را کردم، ولی کاکا مرا ببخش؛ مرا به خاطر حضرت علی ببخش.
هوش مصنوعی: اگر بار دیگر چنین کاری کردم، مرا یکسره از این سرزمین بیرون کن.
هوش مصنوعی: عابدینِ سادهدل از سر دلسوزی گناه او را بخشید و یاسی شرمنده شد.
هوش مصنوعی: چون مدتی از این ماجرا گذشت، نفس بدخواه دوباره بر یاسی چیره شد.
هوش مصنوعی: آن بدکار باز هوس شیره کرد و اشتها صبر و آرامش را از او گرفت.
هوش مصنوعی: یاسی دید که با عابدین پیمان بسته است که از این پس شیرهاش را ندزدد.
هوش مصنوعی: آن بدکار بسیار فکر کرد تا در این کار نیرنگی به کار ببرد.
هوش مصنوعی: رفت و سوار خری شد و خر را به خانهٔ عابدین راند.
هوش مصنوعی: دستش را در خمره فرو برد و هر قدر دلش خواست از شیره خورد.
هوش مصنوعی: کارش را که سوار بر خر انجام داد، با همان خر از خانه بیرون آمد.
هوش مصنوعی: بار دیگر کاکا (عابدین) آمد تا شیرهاش را وارسی کند.
هوش مصنوعی: دوباره دید وضع خمره به هم ریخته و از شیرهٔ خمره کم شده است.
هوش مصنوعی: با دقت پای خمره را نگاه کرد و آنجا جای پای خر دید.
هوش مصنوعی: سرش را درون خمره برد و دید جای انگشتان یاسی پیداست.
هوش مصنوعی: عابدین سخت حیران ماند؛ هم به خر بدگمان بود و هم به یاسی.
هوش مصنوعی: با خود این را میگفت و میگریست: خدایا، این کار سرانجام کار کیست؟
هوش مصنوعی: اگر خر کرده، خر که دست ندارد؛ و اگر یاسی کرده، مگر یاسی سم دارد؟
هوش مصنوعی: سرانجام عابدین با دو دست بر سرش کوبید و از شگفتی چنین فریاد زد:
هوش مصنوعی: «جای پنجه، پنجهٔ یاسی است و جای پا، پای خر؛ من از این کار سر در نمیآورم!»
هوش مصنوعی: این داستان را برای این گفتم که مردم روزگار آگاه شوند.
هوش مصنوعی: اگر آدمی بخواهد ردّ خود را گم کند، پاهای خودش را به شکل سم درمیآورد؛ یعنی با نیرنگ ردّ خود را به گردن دیگری میاندازد.
هوش مصنوعی: هر کس در خانهاش سرمایه و داراییای دارد، همسایهای طمعکار مانند یاسی دارد.
هوش مصنوعی: ای دوست عزیز، یاسیِ ما جناب جانبول، یعنی انگلیس است.
هوش مصنوعی: همان که همیشه کار یاسی را میکند و این دزدی را از راه سیاست و دیپلماسی پیش میبرد.
هوش مصنوعی: سرزمین ما را چیزی خوردنی پنداشته و بارها سرِ ما را کلاه گذاشته و فریبمان داده است.
هوش مصنوعی: او گمان میکند ایران را میتوان برد و مانند شیره سرزمینی است که میشود خورد.
هوش مصنوعی: انگلیس نخست با وثوقالدوله قرارداد بست، اما دید از آن نتیجهای به دست نیامد.
هوش مصنوعی: پولش را خوردند و زیر قرار زدند و نقشه و تدبیرش را با بیاعتنایی رد کردند.
هوش مصنوعی: چون جمبول (انگلیس) از وثوقالدوله ناامید شد، کودتایی به راه انداخت و ایران آشفته و پرآشوب شد.
هوش مصنوعی: سید ضیاء هم پنهانی نقشهٔ پست آنان را نادیده گرفت و آن را رد کرد.
هوش مصنوعی: کودتا هم به آرزوی او نرسید و این تدبیر هم مانند حنایی بود که رنگ نداد و بیاثر ماند.
هوش مصنوعی: دید که هر کاری را آشکارا و به نام خودش انجام دهد، ملت بهزودی آن را نقش بر آب میکند.
هوش مصنوعی: مردم از شنیدن نام او میرمند و هدفش را زود بر هم میزنند.
هوش مصنوعی: با خود گفت بهتر است به خواستهام از راهی برسم که نام من در آن پیدا نباشد.
هوش مصنوعی: مدتی در این باره فکر کرد تا سرانجام نیرنگی سیاسی را در پیش گرفت.
هوش مصنوعی: گفت موضوع جمهوری را پیش میکشم و با آن اختیار کار را به دست خودم میگیرم.
هوش مصنوعی: مردمی را که خواهان جمهوریاند فریب میدهم و از آنچه تاکنون کردهام بدتر خواهم کرد.
هوش مصنوعی: وقتی پای جمهوری به میان آید، ایرانیان با دیدن آن فریفته و نادان میشوند.
هوش مصنوعی: آنگاه پیش هر کدام علوفه میریزم و از این راه همه را افسار میزنم و رام میکنم.
هوش مصنوعی: اگر روزگار مانعم نشود، بر پشت آنان سوار میشوم و بر آنان چیره میگردم.
هوش مصنوعی: سر گروهی را شیره میمالم و فریبشان میدهم و خمرهٔ شیره را خالی میکنم؛ یعنی ثروت کشور را میبرم.
هوش مصنوعی: در ظاهر جمهوریای پر زرق و برق است که کلاه تجدد هم بر سر دارد.
هوش مصنوعی: اما در باطن، نیرنگباز ایران انگلیس است؛ خر بدنام میشود و آن نیرنگباز شیره را میلیسد و سود را میبرد.
هوش مصنوعی: از این رو با سوسیالیستها همدست و همنقشه شد و گفت با آنان همکاسه و شریک میشوم.
هوش مصنوعی: سوار خر شد تا شیره را بدزدد و پنج میلیون لیره را به دست آورد.
هوش مصنوعی: نام و ظاهر جمهوری را بر خر بست و پنهانی دست به خمرهٔ شیره برد.
هوش مصنوعی: ناگهان ایرانیانِ هشیار که هم به خر و هم به سوار آن بدگمان بودند،
هوش مصنوعی: فریاد برآوردند که اگر این جمهوری است، چرا ظاهر و هیئتش شاهانه و فرمانروایانه است؟
هوش مصنوعی: پای جمهوری در میان است و دست انگلیس پشت آن؛ دزد آمد، ای پلیس به داد برس!
هوش مصنوعی: این پرچمهای سرخ و آبی چیست؟ ای مردم، این جمهوری ساختگی و تقلبی است.
هوش مصنوعی: ناگهان ملت هو کردن را آغاز کرد و کرهخر رمید و پا به فرار گذاشت.
هوش مصنوعی: نه با پول به هدفش رسید و نه با زور؛ شیره سر جایش ماند و آن شخص شرمنده و ناکام شد.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.