گنجور

 
ازرقی هروی

چون مُساعِد شُد زَمان و چون مُوافِق گَشْت یار

موسِمِ دِی را توان کردن به نُزْهَت چون بَهار

تا بُوَد دَر پیشِ دیدِه، آفْتابِ سیمبَر

کِی هَراسَد خاطِر کَس از سَحابِ سیم‌بار؟

یار را حاضِر کنی، در دی، بَهارَت حاضِر است

کِی بُوَد هرگز بهاری، خوش‌تر از دیدارِ یار؟

با گُلِسْتانِ شِکُفْتِه بَر سَرِ سَروِ بُلَنْد

عِشْق‌بازی کُن! مَکُن یاد اَز گُلی کآیَد زِ خار!

مَر رَیاحینِ بهاری را عِوَض دَر پیش خواه!

سیب و نارِنْج و تُرَنْج و نَرْگِس و آبی و نار

از خُمی رَنْگین و روشَن، آبِ آتَش‌رَنْگ گیر!

وَز رُخی دِلجوی و دِلبَر، آتَشی خواه آبدار!

ساخْت بایَد از شَبَه دَر صَحْنِ مَجْلِس، کانِ لَعْل

چون که اَفْسُرْدِه شَوَد آبِ رَوان در جویبار

تودِهٔ اَخْگَر بر آتَشدانِ سیمین دَر میان

همچو تودهٔ ناردانه یا شعاعِ بی‌قرار

کَبْک و دُرّاج و تَذَرْو و تِیْهو اندر بابزَن

لَمْعِهٔ آتَش فِشانْدِه، بُرْدِه بَر گَردونْ بُخار

دِلبَرانِ ماهرُخ، گیسوکَشان اَنْدَر زِمین

ساقیانِ شَهْدلَب با طُرِّهٔ عَنْبَرنِثار

اَز شُعاعِ مِی شُدِه رُخْسارِشان، هم‌رَنْگِ مِی

وز مِیِ رُخْسار ماندِه چَشْمِ ایشان دَر خُمار

حِجْلِه، آهوچَشْم و چون آهویِ مُشْکین، نافِه‌بوی

مُشْک‌بو باشد بَلی، آهویِ مُشْکینِ تَتار

مُطْرِبانِ مَسْتِ مِی، سَر دادِه آهَنْگِ بُلَنْد

بویِ گُل اَنْدَر عِذار و چَنْگِ عِشْرَت دَر کِنار

چَشْمِ ایشان، پُردَلال و طَبْعِ ایشان، پُرنِشاط

رَنْگِ مِی اَنْدَر رُخان و بویِ گُل اَنْدَر عِذار

خویشتَن رَنْجِه نَمایَنْدِه که نتوانَد کَشید

آن سُرین‌هایِ گِران را آن میان‌هایِ نَزار

مُطْرِب و ساقی هَمی مَسْت و خوش اَنْدَر هَم شُدِه

دَر بِبَسْتِه، کَرْدِه بیرون هَرکِه بودِه هوشْیار

این بهارِ بَزْمِ شاه است و نِمودارِ بِهِشْت

این بهارِ عُمْر را با آن بَهار، آخَر، چه کار؟

اَبْرِ آن باشد بُخاری؛ اَبْرِ این یک، دَسْتِ شاه

اَبْرِ آن، باران فَشانَد؛ اَبْرِ این، زَرِّ عَیار

گَرچِه شُد اِمروز، این مَجْلِس، مُیَسَّر، بَنْدِه را

پیشِ تَخْتِ پادْشاهِ کامرانِ کامگار

دوش، اَنْدَر چَنْگِ سَرْما، قِصِّه‌ها کَرده‌ست سَر

دوش، اَنْدَر زیرِ باران، نالِه‌ها کَرده‌ست زار

اَبْر می‌بارید سیم و بَنْدِه با رویِ چو زَرّ

بود لَرْزان تا به صُبْح از بی‌زَری، سیماب‌وار

پیشِ بادِ سَرْد اَز هَم بُگْسِلَد پِیْوَنْدِ کوه

خِیْمِهٔ کَرْباسِ کُهْنِه، کی توانَد شُد حِصار؟

دوش، سَرْدی کَرْدِه بُد با مَن بِه جان‌بُردن، سِپِهْر

گَر نَبودی طَبْعِ گَرْم اَز نَعْتِ بَزْمِ شهریار

آفْتابِ اِنس و جان، سُلْطانِ اَقْصایِ زِمین

شَه غیاثِ دین و دنیا، سایِهٔ پَرْوَرْدْگار

آفْتاب از چرخِ چارُم گَر نَتابَد، گو مَتاب!

سایِهٔ چَتْرَش، بسنده است آفْتابِ روزْگار

یِک نَظَر از آفْتابِ رایِ سایِهٔ ایزَدی

بی‌نیازَم کرده‌است از آفْتابِ چَرْخ و نار

طَبْعِ مَن گَر کَرْد اِمروز، آرِزویِ آفْتاب

داشتَم دَر سایِهٔ او ز آفْتابِ چَرْخ، عار

تا بُوَد اَز آفْتاب و سایِه در عالَم، نِشان

آفْتابِ دولَتِ او باد دایِم، پایدار!

 
 
بیت‌یاب
عنصری

نافه دارد زیر اندر گشاده بی شمار

لاله دارد زیر نافه در شکسته صد هزار

خانمان از رنگ و بوی او همیشه چون بهشت

روزگار از تار و پود او شکفته چون بهار

چشم زی رویش نگه کرد اندرو لاله شکفت

[...]

مشاهدهٔ ۴ مورد هم آهنگ دیگر از عنصری
فرخی سیستانی

هر سپاهی را که چون محمود باشد شهریار

یمن باشد بر یمین ویسر باشد بریسار

تیغشان باشد چو آتش روز و شب بد خواه سوز

اسبشان باشد چوکشتی سال و مه دریا گذار

از عجایب خیمه شان با شد چو دریا وقت موج

[...]

مشاهدهٔ ۵ مورد هم آهنگ دیگر از فرخی سیستانی
خواجه عبدالله انصاری

ای خداوندان مال العتبار الاعتبار

ای خداوندان قال الاعتذار الاعتذار

پیش ازاین کاین جان عذرآورفروماند ز نطق

پیش از آن کین چشم عبرت بین فرو ماند زکار

توبه پیش آرید و نادم از گُنه کاری خویش

[...]

مشاهدهٔ ۵ مورد هم آهنگ دیگر از خواجه عبدالله انصاری
ازرقی هروی

بار دیگر بر ستاک گلبن بی برگ و بار

افسر زرین بر آرد ابر مروارید بار

گاه مینا زینت آرد زو نگار بوستان

گاه مرجان زیور آرد زو عروس مرغزار

غنچه سازد باغ را پر گلبن از مینا و زر

[...]

مشاهدهٔ ۱ مورد هم آهنگ دیگر از ازرقی هروی
منوچهری

ابر آذاری برآمد از کران کوهسار

باد فروردین بجنبید از میان مرغزار

این یکی گل برد سوی کوهسار از مرغزار

وان گلاب آورد سوی مرغزار از کوهسار

خاک پنداری به ماه و مشتری آبستنست

[...]

مشابه‌یابی بر اساس وزن و قافیه