زمانی بود گل چون ماه در میغ
برشه رفت با کرباس و با تیغ
که خون من بریز اکنون بصد سوز
که تا چون زنده مانم بیتو یک روز
بگفت این و هزار اشک جگر گون
بمه بر ریخت و مه را کرد پرخون
چو گرد از چشم هر دم میسترد آب
ز رود چشم گل پل را برد آب
چو خسرو را نظر بر دوست افتاد
ز شادی خون او در پوست افتاد
بجست از جای و پس در بر گرفتش
ز گلرخ همچو گل، رخ برشکفتش
بگلرخ گفت مگری و سخن گوی
گلش گفت ای جهاندار سخنگوی
چگونه با تو بگشاید زبانم
که اشکم گشت مسمار دهانم
دهانم بسته شد چون مشک از رشک
گل تر چون کند رو خشک از اشک
دلم خونست و چشمم خون فشانست
کنارم پر دُرست و در میانست
دل خود را بکار آوردم آخر
ز غم دل بر کنار آوردم آخر
اگر با تو بپردازم دل پاک
بریزد خون ز سنگ خاره بر خاک
بگفت این و بیفتاد آن سمنبر
وزو برخاست فریادی ز منظر
شه بیدل ازو بیهوش تر شد
وزو نزدیک نزدیکان خبر شد
گلاب و مشک بر هر یک فشاندند
ز حیرت خیره در هر یک بماندند
چو باهوش آمدند آن هر دو بیدل
یکی میگفت ای جان، دیگری دل
جفای چرخ با هم باز گفتند
بسی از هر طریقی راز گفتند
خبر میداد گل ز احوال خود باز
تعجّب ماند شه در کار دمساز
بآخر شاه هرچ آن جایگه بود
بفرّخزاد بخشید و سپه زود
ز بسیاری که فرّخ سیم و زر یافت
جهان گفتی که قارونی دگر یافت
چه گر بسیار فرّخ سیم و زر داشت
اگر بودی دگر رایی دگر داشت
زری کان سر بمهر آفتابست
بیک جو زر از آن دلها کبابست
بصد صنعت چو زر از کان براید
بسی غافل ازو از جان براید
بهر شهرش برند آنگه بصد ناز
بسنجند ای عجب هر دم ز سرباز
بگردانند صد دستش بهر روز
ازو این یک دلازار آن دل افروز
گرش صد ره بگردانند از عز
نه کم گردد جوی نه بیش هرگز
جهانی کشته آمد بر سر او
ولی یک تن نشد دور از بر او
ز هر دستی بهردستی گذر کرد
بهر دستی که شد خونی دگر کرد
نصیب خلق ازو گر مرگ و دارست
ولی او فارغست و برقرارست
چو زر زیر زمین کردی چنین زود
ترا خود زر کند زیر زمین زود
ترا آن زر، که خونها خوردهیی تو
که تا یک جو بدست آوردهیی تو
ز دنیا میدواند تا بآتش
بلا به جان کن ای عیش تو ناخوش
زر و سیم تو داغ پهلوی تست
بدو نیکت همه روباروی تست
چو نبود کاروان را راه ایمن
متاعی به ز عوری نیست ممکن
چو ترک سیم و زر گفتی بیکبار
همه گیتی زر و سیم خود انگار
برو راه قناعت گیر و تسلیم
که همراهی نیاید از زر و سیم
جهان پر زرّ و سیم خفتگانست
سرای و باغ و شهر رفتگانست
چو با ایشان نماند ای مرد عاجز
کجا با تو بماند نیز هرگز
اگر صد گنج داری چون بمیری
جوی ارزی چراعبرت نگیری
اگردر چشم نرگس نور بودی
هم از سیم و هم از زر دور بودی
چو مردم نیست کز شوریده حالی
که عمری جان کند در جمع مالی
چو جوجو گرد کرد از مال بسیار
فلک با جانش بستاند بیکبار
کسی را گر همه دنیا شود راست
سگی باشی اگر زانت حسد خاست
همی هرچ آن ندارد پایداری
سر مویی نیرزد سر چه خاری
اگر روزی دو سه نودولتی چند
که هست آن در حقیقت بند در بند
بدعوی خویشتن را مینمایند
پر وبال غروری میگشایند
تو منگر آن و مشنو آن سخنها
که زود این نو شود چون آن کهن ها
چو کهنه خاک شد نو نیز گردد
که بیشک چیزها ناچیز گردد
جهان غمخانهٔ وزر و وبالست
که خمرش حب جاه و حب مالست
کسی کو در غم جاه اوفتادست
ز اوج چرخ در چاه اوفتادست
کسی کو مست گردد زین دو سیکی
نبیند نیز چشمش روی نیکی
توانگر را نگر درویش مانده
همه در کسب جاه خویش مانده
چو هر چیزی که میپوشی چنین خوش
شود آن سوخته آخر برآتش
ولی پایان کار، آن سوخته پاک
بصد خواری شود خاکستر و خاک
چو خاکستر شود نوشی که کردی
چو خواهد شد نجاست آنچه خوردی
بخورد و پوش میجویی ریاست
که این خاکسترست و آن نجاست
چو تو درخورد و پوش خویش مانی
ز ننگ خویش سر در پیش مانی
تو عاقل گر کفاف خویش داری
ترا آن بس چرا غم بیش داری
وگر میراث کوشی پیشه گیری
بصد خواری در این اندیشه میری
ترا چون سود دنیا بند جانست
دلت را بس گشایش در زیانست
چو در دنیا زیان از سود بهتر
بسی از بود اونابود بهتر
برعنایی و سالوس و تکبّر
نگردد کیسهٔ مقصود تو پر
اگرداری طمع زین سفره نانی
محاسن را کنی دستار خوانی
چوبر لوحی که هر نقشی رقم بود
همه دنیا ز پرّ پشّه کم بود
ز پرّ پشّه گرصد یک رسیدت
چو نمرود این چه کبر آمد پدیدت
که کبر از پرّ پشّه همچو نمرود
ز نیش پشهیی بنهی ز سر زود
مکن کبر و بعدل و داد میباش
قدم بر عدل نه آزاد میباش
بعدلی کژ مکن داد و ستانرا
که مرد عدل باید دلستان را
چه افزایی تو چندین بار خود را
ز خود بگذر فنا انگار خود را
بترک نام وننگ و نیک و بدگیر
مده سر پی ز دست و راه خود گیر
ز خود این خلق را آزاد پندار
همه کار جهان را باد پندار
چو عطّار از جهان راه یقین گیر
برو گر مرد راهی راه دین گیر
جهان بادیست پی بر باد مگذار
بجز یاد خدا از یاد بگذار



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: در این بخش از "خسرونامه"، خسرو و گل در حالتی عاطفی و پرشور به یکدیگر میرسند و به روم سفر میکنند. گل در آغوش خسرو دچار اشک و غم میشود و هر دو از عشق و دردهایشان سخن میگویند. با ورود آنها به صحنه، اطرافیان به حیرت میافتند و آنها را تحسین میکنند. سپس شعر به عبرتها و پندهای اخلاقی پرداخته و درباره بیارزشی دنیا و تثبیت عشق و دیانت نصیحت میکند. در نهایت، تأکید بر گذرا بودن زندگی و اهمیت یاد خدا در برابر دنیا و مادیات به چشم میخورد.
هوش مصنوعی: زمانی بود که گل به زیبایی ماه در آسمان درخشید و با لباس زیبا و تیزی (یعنی با آرایش و زینت) به سوی جایی رفت.
هوش مصنوعی: در این بیت، شخص گوید که به خاطر عشق و دلبستگی، خواهش دارد خون او را بریزند تا درد و سوزش او بیشتر شود، زیرا تا زمانی که زنده است، نمیتواند به عشق خود دست یابد.
هوش مصنوعی: او این را گفت و هزار اشک مانند جگر ریخت و بر روی ماه (گل) ریخت و آن را پرخون کرد.
هوش مصنوعی: هر بار که گل به خاطر اشکهایش میگرید، اشکهایش مانند آب رود، پل را از بین میبرد و گرد و غبار را از دیدگانش میزداید.
هوش مصنوعی: زمانی که خسرو به دوست خود نگاه کرد، از خوشحالی، رنگ صورتش به سرخی خون تغییر کرد.
هوش مصنوعی: خسرو از جای خود برخاست و به سمت گلرخ رفت و او را در آغوش گرفت. بهگونهای که گلرخ مانند گل، رخسارش به زیبایی شکفت و شادابی او را نشان داد.
هوش مصنوعی: خسرو به گلرخ (گل) میگوید که آیا نمیتوانی صحبت کنی؟ گل به او پاسخ میدهد که ای پادشاه جهان، من هم میتوانم صحبت کنم.
هوش مصنوعی: به چه way میتوانم با تو سخن بگویم در حالی که اشکهایم به قدری زیاد شده که دهانم بسته شده است؟
هوش مصنوعی: زبانی برای سخن گفتن ندارم، زیرا به خاطر حسادت به گل، دهانم چنان بسته شده که مانند مشک مسدود است و در عین حال پوستم از رنج و اندوه به حالت خشکی درآمده است.
هوش مصنوعی: دل من پر از غم و درد است و چشمانم از گریه و اندوه جاری است، در کنارم زنی زیبا و با ارزش قرار دارد و در وسط ما نیز چیزی باارزش وجود دارد.
هوش مصنوعی: در نهایت، در پی مشکلات و غمهای قلبی، من تلاش کردم و موفق شدم دل خود را آرام کنم و آن را از غم و اندوه کنار بگذارم.
هوش مصنوعی: اگر با تو صحبت کنم، دل پاک و بیگناه من به قدری میشکند که خونش از سنگ سخت نیز بر زمین میریزد.
هوش مصنوعی: او این سخن را گفت و ناگهان آن سمنبر (دختر زیبا) به زمین افتاد، و از او فریادی از منظر (چشم) برخواست.
هوش مصنوعی: خسرو از شدت عشق و حیرت، بیهوش تر شد و نزدیکانش از این حال او باخبر شدند.
هوش مصنوعی: عطر گل و مشک بر هر یک از آن دو (خسرو و گل) پاشیدند و به خاطر حیرت و و شگفتی، خیره و مبهوت به یکدیگر نگاه کردند.
هوش مصنوعی: وقتی خسرو و گل به هوش آمدند، یکی از آنها گفت ای جان و دیگری گفت ای دل.
هوش مصنوعی: چرخ (سرنوشت) با بیرحمی کارهای زیادی انجام داده است و آن دو (خسرو و گل) بارها از هر راهی دربارهٔ این موضوع صحبت کردهاند و راز و رمزهایی را درمیان گذاشتهاند.
هوش مصنوعی: گل در مورد حال خود به خسرو خبر میدهد، اما خسرو به شدت تحت تأثیر قرار گرفته و متعجب میماند که چطور ممکن است چنین شرایطی برای دمساز (دوست یا شریک) پیش آمده باشد.
هوش مصنوعی: در آخر، خسرو هرچه آن مکان بود به فرّخزاد بخشید و سپاهیان را به سرعت روانه کرد.
هوش مصنوعی: از آنجا که فرّخ (خسرو) به مقدار زیاد طلا و نقره به دست آورد، همه بر این باور شدند که او مانند قارون، که در قرآن به خاطر ثروتش مشهور است، ثروتمند و بینظیر شده است.
هوش مصنوعی: اگرچه او ثروت و جواهرات زیادی داشت، اما اگر میخواست و تصمیم دیگری میگرفت، میتوانست به طور متفاوتی عمل کند.
هوش مصنوعی: گنجینهای که زیر تابش آفتاب است، یک جو از آن میتواند دلها را به آتش بکشد و سختی و عذاب به وجود آورد.
هوش مصنوعی: گویی مانند زر که از معدن استخراج میشود، به وفور صنعت و هنر از وجود انسانها به دست میآید و بسیاری از افراد از ارزش واقعی آن بیخبرند و به آسانی از جان خود برای به دست آوردن این هنرها میگذرند.
هوش مصنوعی: برای شهر (روم) او را با ناز و عشوه منتقل میکنند و هر بار از سربازان (نگهبانان) به خاطر این کار تعجب میکنند.
هوش مصنوعی: روزها صد بار دستش را میچرخانند، اما این یک دلاور که دل را شاد میکند، هرگز از او کم نمیشود.
هوش مصنوعی: اگر او را به صد راه بگردانند و از عزت دور کنند، نه کم میشود از جایگاه او و نه هیچگاه افزایش مییابد.
هوش مصنوعی: عشق خسرو به گل، باعث شده است که جمعی از افراد در راه او جان بدهند، اما هیچکدام از آنها نتوانستهاند از او دور شوند و به او نزدیکتر نشدهاند.
هوش مصنوعی: از هر طرفی کسی به کسی آسیب رساند و هر کس که به دیگری دست یازید، به خون دیگری آلوده شد و دردسر جدیدی ایجاد کرد.
هوش مصنوعی: نصیب مردم از او هر چه باشد، حتی مرگ و دار (درد و رنج)، اما او از این مسائل بیخبر و فارغ است و به حال خود ادامه میدهد.
هوش مصنوعی: اگر طلا را به زیر زمین ببری و به سرعت در دسترس قرار ندهی، خود طلا نیز به سرعت از دستت خواهد رفت و به زیر زمین میرود.
هوش مصنوعی: تو آن زر را به دست آوردهای که به خاطرش خونهای زیادی ریختهای، اما با این حال فقط یک جو (مقدار کمی) از آن را به دست آوردهای.
هوش مصنوعی: دنیا میداند که تو تا چه حد در آتش بلا به زحمت افتادهای، بنابراین از خوشیها و لذتهای زندگی خود، خوشحال نیستی.
هوش مصنوعی: زر و سیم (طلا و نقره) نشان و علامت زخم و داغی است که از پهلوی تو (خسرو) بر جای مانده و در مقابل نیکوییهای تو، همه چیز تحتالشعاع این درد و رنج است.
هوش مصنوعی: زمانی که کاروان را راهی امن نباشد، به دست آوردن کالا از دزدی و غارت (عوری) ممکن نیست.
هوش مصنوعی: وقتی یکبار ترک ثروت و جواهر گفتی، همه دنیا را مانند زر و سیم تصور کن.
هوش مصنوعی: بر تو لازم است که به قناعت و رضایت از زندگی راضی باشی، زیرا هیچ دوستی یا همراهی از ثروت و جواهر به دست نخواهد آمد.
هوش مصنوعی: جهان پر از طلا و نقره، منزلگاه افرادی است که خوابیدهاند و در این دنیا، باغها و شهرها متعلق به کسانی است که رفتهاند و دیگر در اینجا نیستند.
هوش مصنوعی: ای مرد ناتوان، اگر دیگران نمیمانند و به تو وابسته نیستند، چگونه میتوانی انتظار داشته باشی که چیز دیگری نیز برای تو بماند؟
هوش مصنوعی: اگرچه در زندگیات گنجهای زیادی داشته باشی، اما وقتی بمیرى، از آنها تنها یک ارزش کوچک به یادگار نخواهی برد.
هوش مصنوعی: اگر در چشم نرگس، یعنی گل نرگس، نوری وجود داشت، حتی از طلا و نقره هم دور بودی. یعنی زیبایی و جلوهای که در این گل نهفته است، بر ارزشهای مادی مثل طلا و نقره میچربد.
هوش مصنوعی: وقتی آدمی وجود ندارد که به خاطر دیوانهوار بودنش و عمر طولانی که صرف جمعآوری ثروت کرده، از این حالتی که دارد آزار ببیند.
هوش مصنوعی: زمانی که انسان از ثروت فراوان خود مغرور و مانند جوجهجوجهای (مغرور و شاد) شود، سرنوشت ناگهان جانش را به یکباره میگیرد.
هوش مصنوعی: اگر کسی تمام دنیا را هم به دست آورد، باز اگر از دیگری حسادت کند، در واقع مانند یک سگ خواهد بود.
هوش مصنوعی: هر چیزی که پایداری ندارد، حتی اگر به اندازه یک موی سر باشد، ارزش ندارد که انسان نسبت به آن حسادت ورزد، هرچند که آن چیز به ظاهر مهم به نظر برسد.
هوش مصنوعی: اگر روزی چند نفر نیکوکار و بزرگوار وجود داشته باشند، در حقیقت به این معنی است که آنها پشت سر هم هستند و به هم وابستهاند.
هوش مصنوعی: چند نفر با ادعاهای دروغین خود را بزرگ و مهم نشان میدهند و بر اثر این غرور، خود را بالا میبرند.
هوش مصنوعی: به آنچه دیگران میگویند و نگرانیها توجه نکن، زیرا به زودی این نو و تازه نیز مانند چیزهای کهنه و فرسوده خواهد شد.
هوش مصنوعی: وقتی که چیزی کهنه و فرسوده میشود، در نهایت نو و تازه نیز خواهد شد، زیرا واقعاً همه چیز در این دنیا کوچک و بیارزش است.
هوش مصنوعی: این جهان مکانی پر از غم و مشکلات است که نوشیدنش عشق به مقام و ثروت است.
هوش مصنوعی: کسی که در غم و اندوه مقام و قدرت (جاه) گرفتار شده است، مانند کسی است که از بالای آسمان (اوج چرخ) به درون چاه (پستی) سقوط کرده است.
هوش مصنوعی: کسی که به خاطر شهوات دنیا و به ویژه قدرت و جاه، مست و غرق در لذات شود، دیگر نمیتواند خوبیها و زیباییهای واقعی را ببیند.
هوش مصنوعی: توانگر (ثروتمند) را ببین که چقدر درویش (فقیر) مانده، در حالی که همهچیز در تلاش برای کسب مقام و اعتبار خود گرفتار شدهاند.
هوش مصنوعی: هر چیزی را که با ظاهری زیبا بپوشانی، در نهایت، مانند چیزی که سوخته، به آتش برمیگردد و نابود میشود.
هوش مصنوعی: در نهایت، آنچه سوخته است به سرانجام بدی میرسد و با ذلت تبدیل به خاکستر و خاک میشود.
هوش مصنوعی: زمانی که چیزی که نوشیدهای (نوشی) به خاکستر تبدیل شود، آن وقت میزان ناپاکی و زشتی آنچه که خوردهای (نجاست) مشخص میشود.
هوش مصنوعی: ریاست و مقام دنیایی را نمیتوان با تمام زحمت و تلاش به دست آورد، زیرا در نهایت، مانند خاکستر و نجاست، بیارزش و فناپذیر است.
هوش مصنوعی: اگر تو به اندازهٔ لازم و مناسب برآید و به آن بسنده کنی، نمیبایست از ننگ و عیب خود شرمنده باشی و سر به زیر بیندازی.
هوش مصنوعی: اگر تو عاقل هستی و به نیازهایت میرسی، همین برایت کافی است؛ چرا باید در مورد چیزهای بیشتر از این، نگران باشی؟
هوش مصنوعی: اگر به دنبال میراث و ثروت باشی و این کار را به عنوان شغل و حرفه انتخاب کنی، در این راه به صدها سختی و ذلت دچار خواهی شد.
هوش مصنوعی: دنیا برای تو مانند سودی است که جانت را به آن وابسته کرده است، اما واقعیّت این است که آرامش و راحتی قلبت در پذیرش زیان و نواقص این دنیا نهفته است.
هوش مصنوعی: در دنیا، گاهی زیان از سود بیشتر ارزش دارد و وجود انسان در این دنیا هیچ نیست، بهتر آن است که به زیان بپردازد تا به سود.
هوش مصنوعی: هرگونه خودپسندی، تظاهر و تکبر نمیتواند کیسهٔ خواستهها و آرزوهای تو را پر کند.
هوش مصنوعی: اگر به این سفره (سفرهٔ علم و معرفت) طمع داری، برای به دست آوردن آن، زیباییهای خود را (محاسن) در معرض نمایش قرار میدهی و خود را به نوعی در مقام شخصیت و دانایی مینشانی.
هوش مصنوعی: هر نقشی که بر روی لوحی نوشته شده باشد، تمام دنیا به اندازهی یک پشه هم نمیارزد.
هوش مصنوعی: این بیت بیان میکند که اگر حتی پر پشهای (چیزی بسیار ناچیز) به صد برسد، مانند نمرود، چه چیز عجیبی بر خود میدارد که به کبر و فخر میبالد. به عبارتی، برتری و غرور از چیزی بیاهمیت نشأت گرفته است.
هوش مصنوعی: این بیت به توصیف کبر و تکبر میپردازد و میگوید که مانند نمرود، به دلیل غرور، خود را بزرگ نشان میدهی، در حالی که این احساس از یک نیش پشه هم به مراتب کمتر و بیاهمیتتر است.
هوش مصنوعی: تکبر و ظلم و نادیده گرفتن حق دیگران نکن، بلکه باید با انصاف و عدالت رفتار کنی. در مسیر عدالت قدم بردار و از آزادیهای نادرست بپرهیز.
هوش مصنوعی: چه نادرست است اگر در گرفتن حق و حقگویی، با تزویر و نادرستی عمل کنی؛ زیرا مردان با عدالت، باید با محبت و دلنگرانی در پی جلب دلها باشند.
هوش مصنوعی: هر بار که خود را برتری میدهی، به یاد داشته باش که باید از خودت عبور کنی و فنا را بپذیری. به معنای دیگر، برای رسیدن به حقیقت و کمال، باید از خودخواهی و خودپرستی فاصله بگیری.
هوش مصنوعی: نام و ننگ، خوب و بد را فراموش کن و از خودت بگیر؛ بر سر راه خودت برو و به دنبال او نرو.
هوش مصنوعی: مردم را از خود آزاد بدان و همه کارهای دنیا را مانند باد تصور کن؛ یعنی آنها ناپایدار و بیارزش هستند.
هوش مصنوعی: چون عطّار (شاعر و عارف بزرگ) به حقیقت و یقین در زندگی رسید، تو هم باید راه راست و دین درست را انتخاب کنی، اگر میخواهی در مسیر مردان واقعی قرار بگیری.
هوش مصنوعی: دنیا مثل بادی است که به سرعت میگذرد، پس هیچ چیز را جز یاد خدا در خاطر نگهدار و فراموش کن.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال یک حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.