تو را تا سر بود برجا کجا داری کله داری
که شمع از بی سری یابد کلاه از نور جباری
سر یک موی سر مفراز و سر در باز و سر بر نه
اگر پیش سر اندازان سزای تن، سری داری
چو بار آمد سر یحیی سرش بر تیرگی ماند
درین سر باختن این سر بدان گر مرد اسراری
مبر مویی وجود آنجا که دایم آن وجودت بس
که مویی نیست تدبیرت مگر از خویش بیزاری
اگر یک پرتو این نور بر هر دو جهان افتد
شود هر دو جهان از شرم چون یک ذره متواری
چو عالم ذرهای است اینجا ز عالم چند باشی تو
که در پیش چنین کاری کمر بندی به عیاری
چو شد ذات و صفت بندت مرو با این و آن آنجا
چو گل زانجا برند آنجا چه خواهی برد جز زاری
صفات نیک و بد آنجا بسوزد آتش غیرت
مبر جز هیچ آنجا هیچ تا برهی به دشواری
چه میگویم نهای تو مرد این اسرار دینپرور
که تو از دنیی جافی بماندی در نگونساری
به دنیا عمر در جوجو بسر بردی عجب این است
که در عقباب خواهد بود زان جوجو گرفتاری
به دنیا و به عقبی در چو خر در جو به جو ماندی
ز روح عیسوی بویی به تو نرسید پنداری
چو در جانت ز دنیا بار بسیار است و از دین نه
تو را زین بار جان دین رفت و دنیا هم به سر باری
اگر از زندگی خود نکردی ذرهای حاصل
چه داری غم چو کردی جمع این دنیای مرداری
دل عطار خونی شد ازین دریای بوقلمون
چه دنیا دیو مردمخوار و چندین خلق پرواری



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر در این غزل به بررسی وضعیت انسان در دنیا و نسبت آن با معانی عمیقتر روحانی و دینی میپردازد. او میگوید که انسان با توجه به بار سنگین دنیوی و کمتوجهی به عالم معنوی، به نوعی در گمگشتگی و بیثمری به سر میبرد. با اشاره به داستان یحیی و سمبلهای نور و تاریکی، تأکید میکند که ویژگیهای نیک و بد در نهایت در آتش غیرت سوزانده خواهند شد و تنها حقایق باقی میمانند. شاعر افسوس میخورد که انسانها در جستجوی دنیا هستند و از یاد بردهاند که باید به یاد آخرت و روح خود نیز باشند. او در انتها به سرخوردگی خود از وضعیت بشر در این دنیا اشاره میکند و از غم عمیق خود نسبت به سرنوشت انسانها میگوید.
هوش مصنوعی: تا زمانی که سر وجود دارد، تو هم در زندگی حضور داری. کجا میتوانی سر داشته باشی که شمع بدون سر (یعنی فاقد نور) از یک جباری (شخص قوی یا بزرگ) کلاهی (پوشش) نخواهد داشت؟ بهعبارتی دیگر، وقتی که کسی در زندگی خود وجود نداشته باشد، نمیتواند از نور یا برکتی بهرهمند شود.
هوش مصنوعی: اگر تو سر و مویی از خودت را بلند کنی و خود را به نمایش بگذاری، نباید انتظار داشته باشی که دیگران به تو احترام بگذارند و جایگاهی برایت قائل شوند. اگر تو به مقام و رتبهات اهمیت ندهی، دیگران هم تو را جدی نخواهند گرفت.
هوش مصنوعی: سر یحیی، که در اینجا به اشاره به یحیی بن زکریا (حضرت یحیی) است، هنگامی که به تیرگی و غم دچار شد، به سرنوشت خود باخت و در این وضعیت، او به دلیل دانشی که از اسرار دارد، سرش را در این تاریکی نگاه داشت. در واقع، این بیت به تلخی وضعیت و ناکامی اشاره دارد.
هوش مصنوعی: وجود تو در آنجا، اگر مویی ارزش ندارد، پس تدبیر و اندیشهات هم هیچ اثر و فایدهای ندارد، جز اینکه از خود دوری جویی.
هوش مصنوعی: اگر حتی یک شعاع از این نور بر هر دو جهان بتابد، هر دو جهان از شدت شرم و خجالت مثل یک ذره ناپدید میشوند.
هوش مصنوعی: اگر عالم همچون ذرهای در اینجا است، تو که در مقابل این حقیقت قرار داری، چگونه میتوانی به خودت اهمیت بدهی و در پی کارهای بزرگتر و با افتخار باشی؟ خدا را فراموش نکن و به باطن خود توجه کن.
هوش مصنوعی: وقتی ذات و صفات تو به حقیقت وصل شد، با دیگران نگرد و دوستی مکن، زیرا در آنجا مانند گلی هستی که از آنجا به عالم دیگری میروی. در آنجا هیچ چیز جز اندوه و زاری نخواهی برد.
هوش مصنوعی: در آنجا جایی که درختان صفات خوب و بد را میسوزاند، غیرت نیکو بسوزد و هیچ چیز دیگری نخواهد بود. از آنجا هیچ چیز را نمیتوان به آسانی برداشت تا بتوانی در دشواریها نجات یابی.
هوش مصنوعی: منظور این است که من چه چیزی میتوانم بگویم، تو که مردی و به اسرار دین آگاه نیستی، چرا که هنوز در دنیا به مشکلات و سختیها دچار هستی و از رشد معنوی دور ماندهای.
هوش مصنوعی: تو عمرت را در این دنیا در حال دویدن و کوشش سپری کردی، ولی جالب اینجاست که در آخرت هم به خاطر همان کوششها با نگرانی و گرفتاری روبرو خواهی شد.
هوش مصنوعی: تو در دنیا و آخرت مانند خر در بیابان سرگردان ماندهای و از روح عیسی، که نشانهٔ روحانیت و دینداری است، هیچ نشانی به تو نرسیده و تنها در حسرت آن به سر میبری.
هوش مصنوعی: در وجود تو بار سنگینی از دنیا وجود دارد و تو از دین بهرهای نداری. به همین دلیل، بار دین از جانت رفته و دنیا نیز به پایان زندگیات نزدیک است.
هوش مصنوعی: اگر در زندگیات هیچ دستاوردی نبوده است، چرا ناراحت هستی؟ وقتی که از این دنیای فانی و بیارزش هیچ چیزی به دست نیاوردهای، جای نگرانی نیست.
هوش مصنوعی: دل عطار از این زندگی پر از فریب و ریا و بیوفایی به شدت ناراحت و آزرده شده است، زیرا دنیا مملو از افرادی است که تنها به فکر نابود کردن و سودجویی هستند و هیچ ارزشی برای انسانیت قائل نیستند.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
امیرا! تو به هر خوبی و نیکویی سزاواری
ازیرا خوب کرداری چنان چون خوب دیداری
توان گفتن ترا کاندر جهان فردی و بی یاری
به دانایی و بینایی و بیداری و هشیاری
حدیث ملک و کار عالم و شغل جهانداری
[...]
ز بوی باد آزاری ز نقش ابر نیسانی
نه پندارم که با بستان بهشت عدن یاد آری
شده کافور مینائی براغ از صنع یزدانی
شده دینار مرجانی بباغ از فعل داداری
گل و شمشاد دیداری ترنج و نار پنهانی
[...]
زهی کلک تو اندر چشم دولت کحل بیداری
به عونش کرده مدتها جهانداران جهانداری
مجیر دولت و دنیا و اندر دیدهٔ دولت
ز رای تست بینایی ز بخت تست بیداری
جهان مهر و کینت وجه ساز نعمت و محنت
[...]
جهان از برف پر کافور قیصوریست پنداری
بیاور باده روشن که شد روی هوا تاری
نه به زین موسمی باشد ز بهر عیش و میخواری
نه سلطان ارسلان دارد نظیری در جهانداری
امیر دل همیگوید تو را گر تو دلی داری
که عاشق باش تا گیری ز نان و جامه بیزاری
تو را گر قحط نان باشد کند عشق تو خبازی
وگر گم گشت دستارت کند عشق تو دستاری
ببین بینان و بیجامه خوش و طیار و خودکامه
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.